Кіріспе
Лохри – Үндістанда қысқы маусымда тойланатын халықтық фестиваль. Лохри мерекесінің маңызы зор және оған байланысты көптеген аңыздар бар, олар оны Дуггар аймағымен байланыстырады. Көптеген адамдар бұл мереке қысқы күннің тоқырауын белгілейді деп санайды. Лохри қыстың аяқталуын көрсетеді және күннің Солтүстік жарты шарға қарай жылжуын дәстүрлі түрде қарсы алады. Мереке Мағи күнінен бір күн бұрын тойланады. Лохри Пәнжаб, Джамму және Химачал-Прадеш штаттарында ресми мереке болып саналады. Бұл мереке Дели мен Харьянада да аталып өтеді, бірақ ол мемлекеттік демалыс емес. Осы аймақтардың барлығында сикхтер, индустар және барлық қалаушылар мерекеге қатысады. Пәкістанның Пәнжаб аймағында бұл мереке ресми деңгейде тойланбайды, алайда сикхтер, индустар және кейбір мұсылмандар ауылдық Пәнжабта, сондай-ақ Фейсалабад және Лахор қалаларында мерекелейді.
Lohri is a popular winter Dogra and Punjabi folk festival celebrated primarily in Northern India. The significance and legends about the Lohri festival are many and these link the festival to the Duggar region It is believed by many that the festival marks the passing of the winter solstice. Lohri marks the end of winter, and is a traditional welcome of longer days and the sun's journey to the Northern Hemisphere. It is observed the night before Maghi. Lohri is an official holiday in Punjab, Jammu and Himachal Pradesh. The festival is celebrated in Delhi and Haryana but is not a gazetted holiday. In all these areas, the festival is celebrated by Sikhs, Hindus and whoever wants to enjoy. In Punjab, Pakistan it is not observed at official level; however, Sikhs, Hindus and some Muslims observe the festival in rural Punjab and in the cities of Faisalabad and Lahore.
Күні
Лохри мейрамы Мағжи (Макар Санкранти) мейрамына бір күн бұрын тойланады және күні индуістік күн тәртібі бойынша анықталады. Лохри күні 70 жыл сайын өзгеріп отырады. 19 ғасырдың соңында Лохри 11 қаңтарда болған. 20 ғасырдың ортасында бұл мереке 12 немесе 13 қаңтарда тойланды. 21 ғасырда Лохри көбінесе 13 немесе 14 қаңтарда тойланады. 2024 жылы Лохри 14 қаңтарда, ал Мағжи 15 қаңтарда болады.
Тарих
Лохриді 1832 жылы Махаража Ранжит Сингхтің Лахор дарбарына келген Уэйд сияқты еуропалық саяхатшылар айтады. Капитан Макэсон 1836 жылы Лохри күні Махаража Ранжит Сингхтің киім-кешектер мен көптеген ақшалай сыйлықтарды марапат ретінде таратып бергенін баяндады. 1844 жылы патша сарайында түнде үлкен от жағу арқылы Лохри мерекесі тойлануы да ескерілген. Патшалық ортада Лохри мерекесін тойлау туралы жазбаларда осы мерекенің бастауы талқыланбайды. Дегенмен, Лохри туралы көптеген халық аңыздары бар. Лохри – қысқы күн тоқысынан кейін күндердің ұзаруын тойлау. Халық аңыздарына сәйкес, ежелгі заманда Лохри қысқы күн тоқысы кезінде болатын дәстүрлі айдың соңында тойланған. Бұл мереке күннің солтүстікке қарай жылжуымен күндердің ұзаруын атап өтеді. Лохриден кейінгі күні Макар Санкранти деп тойланады. Лохри – Гималай тауларына жақын аймақтарда пайда болған ежелгі қысқы мереке, онда қыс құрлықтың қалған бөлігіне қарағанда суық болады. Индустар мен сикхтер дәстүрлі түрде Раби маусымындағы егін жинау жұмыстарынан кейін аулаларында от жағып, оның айналасында жиналатын, ән шырқап, би билейтін, осылайша қыстың аяқталуын және күндердің ұзаруын белгілейтін.
Маңыздылығы
Бұл фестивальдің ежелгі маңызы – қысқы егін жинау мерекесі болуы және ол Пәнджаб аймағымен байланысты. Халық арасында кең таралған аңыз Лохриді Дулла Бхатти әңгімесімен байланыстырады. Көптеген Лохри әндерінің орталық тақырыбы – Дулла Бхатти (Раи Абдулла Бхатти) жөніндегі аңыз. Оның әкесі – моғол императоры Акбардың тұсында Пәнджабта өмір сүрген земделдар болған. Лохри сонымен қатар егін жинау маусымының және күннұрлы күндердің басталуын білдіреді.
Мерекелік шаралар
Бұл мереке от жағу, мерекелік тамақ жеу, билеу және сыйлықтар жинау арқылы тойланады. Жақында үйленген немесе бала туған үйлерде Лохри мерекесінің қуанышы ерекше болады. Солтүстік үндістердің көпшілігі Лохри мерекесін өз үйлерінде, жеке өткізеді. Лохри рәсімдері арнайы Лохри әндерімен бірге орындалады. Ән салу мен билеу мерекенің ажырамас бөлігі. Адамдар ең әдемі киімдерін киіп, домбыраның ырғағымен бхангра мен гидда билеуге жиналады. Пунджаби әндері орындалады, және барлығы қуанады. Лохри кешкі асының негізгі тағамы әдетте сарсон да сааг пен маки ди роти болып табылады. Лохри шаруалар үшін үлкен маңызға ие. Дегенмен, қала тұрғындары да Лохри мерекесін тойлайды, себебі бұл мереке отбасы мен достарымен араласуға мүмкіндік береді.
Шам мен мерекелік тағамдар
Лохри мерекесі от жағу арқылы тойланады. Бұл қысқы мерекеде от жағу – ежелгі дәстүр. Ежелгі адамдар күндердің ұзаруын қайта жандандыру үшін от жақты. Пәнджабта Лохри жаңа егіннен қуырылған жүгерінің басқандарын жеумен белгіленеді. Қаңтар айында жиналған қамыш егіні Лохри мерекесінде тойланады. Лохри тойында қамыштан жасалған гурх және гачак сияқты өнімдер, сондай-ақ қаңтар айында жиналатын жаңғақтар маңызды рөл атқарады. Лохридегі тағы бір маңызды тағам – қазан мен қаңтар аралығында жиналатын түймедақ. Қыша көбінесе қыс айларында өсіріледі, себебі ол агроклиматтық жағдайларға өте қолайлы. Осыған байланысты, қыша да қысқы өнім болып табылады. Гаджак, сарсон да саагты маки ди роти, түймедақ, жаңғақ және патизбен жеу дәстүрлі. Сондай-ақ, жағажай, сусамық және кептірілген күріш қосылған тал күрішін жеу де дәстүрлі. Кейбір жерлерде бұл тағам, көбінесе жеңіл тамақ ретінде, "тилхоли" деп аталады.
Шаджа биі мен Хиран биі
Жаммудағы Лохри мерекесінің ерекшелігі – оған байланысты дайындалатын қосымша дәстүрлер, мысалы, "Чаджа" жасау және билеу, "Хиран" биі, Лохри гүл шоқтарын дайындау. Кішкентай балалар "Чаджа" деп аталатын тауықтың мүсілін жасайды. Олар осы "Чаджаны" алып, үйден үйге шағылысып, Лохри мерекесін тойлайды. Жамму және оның төңірегінде ерекше "Хиран" биі орындалады. Жақсылыққа байланысты жоралғылары бар үйлер дәмді тағамдар дайындайды. Балалар Лохри күні жер жаңғағы, құрғақ жемістер мен тәттілерден жасалған арнайы гүл шоқтарын тағады.
Лохри бұйымдарын жинау және "Шықпақ не сыйлық"
Пәнжабтың әртүрлі жерлерінде Лохриге 10-15 күн бұрын жас және жасөспірім ұл-қыздар топтары Лохри отына арналған бұтақтар мен жаңарған ағаштарды жинау үшін аулаларды аралайды. Кейбір жерлерде олар дәнді дақылдар мен пата сияқты заттарды да жинайды, оларды сатады және сатудан түскен ақшаны топ мүшелері арасында бөліседі. Пәнжабтың кейбір аймақтарында ұлдар арасында танымал "трюк-ор-трит" әрекеті бар. Олар топтан бір мүшені таңдап, оның бетін күлмен жағып, беліне арқан байлайды. Таңдалған адамның Лохриге сыйлық беруден бас тартқандарды қорқытып, үркітуі керек. Ұлдар Лохри туралы әндер айтып, сыйлықтар сұрайды. Егер жеткілікті сыйлық берілмесе, үй иесіне көбірек беруге немесе арқанды босатуға талап қойылады. Егер сыйлық жеткіліксіз болса, беті күлмен жағылған ұл үйге кіріп, топырақ ыдыстарды немесе пешті қиратуға тырысады. Сыйлықтарды сұрау көбейеді, бұл қысқы күн тоғысы мерекесінде кең таралған дәстүр. Қонақтарға тал, гаччак, гур, жаңғақ (мунгфали) және кеңірдек (фулия) немесе ақша қарбыз ұсыну дәстүрлі. Индустар күн құдайына алғыс айту үшін және оның қорғауын жалғастыру үшін оттың айналасына сүт пен су құяды. Синдхи қауымының кейбір топтары арасында бұл мереке дәстүрлі түрде Лал Лой деп аталады. Лал Лои күні балалар әжелерінен және аталарынан отын жинап әкеліп, түнде от жағып, адамдар оттың айналасында билеп-ойнайды. Бұл фестиваль Лохри дәстүрлі емес басқа Синдхилер арасында да танымал болып келеді.
Лохри және қаржы жылы
Тарихи тұрғыдан алғанда, 19 ғасырда қысқы дақылдардан түсетін кіріс Лохри немесе Маги күндері жиналатын болған.
Мерекелік аймақ
Лохри қыстың ең суық күндерінің аяқталуын білдіру үшін тойланады. Бұл мереке Дели, Пенджаб, Харьяна, Химачал Прадеш және Джамму мен Кашмирдің Джамму аймағында Моғол дәуірінен бері аталып келеді. Синдхи қауымы бұл мерекені Лал Лой деп тойлайды.
Басқа елдерде де осындай мерекелер
Лохриге ұқсас мерекелер әлемнің әртүрлі аймақтарында тойланады. Рождество мерекесінде христиандық қауым мүшелері шіркеу қызметтерінде "Тыныштық түні" әні орындалғанда көбінесе шамдар ұстайды, ал үйде юль бұтағын жағады: "От күшейіп, қызып, бұтақ күлге айналғанда, ол Мәсіхтің күнәға қарсы соңғы және толық жеңісін көрсетеді". Хогманай мерекесі Жаңа жыл күні тойланады. Шотландиядағы Стоунхейвендегі от фестивалі қысқы күн тоғысы оттарын жағу дәстүрінен тікелей пайда болған. Тағы бір шара әр 11 қаңтарда Бургхедте өртеліп жатқан Клавье (тақтайшалармен толтырылған бөшке) арнайы көтеріліп, Дури төбесіне орнатылады. Ол толық өртенгеннен кейін, адамдар ыстық қалдықтарды алып, келесі жылға бақ әкелу үшін пайдаланады.