Кіріспе

АҚШ заң тарихындағы кезең, 1897–1937 жылдар

Лохнер дәуірі – 1897 жылдан 1937 жылға дейінгі аралықтағы Америка заң тарихының кезеңі. Осы кезеңде АҚШ Жоғарғы Соты штаттар қабылдаған экономикалық ережелерді, соттың өз түсінігіндегі штаттың саясатын іске асырудың ең тиімді жолы деп есептеген негізде күштен шығаруды жиі практикалады. Сот бұл үшін конституциялық процестің мәнісін түсіндіруді пайдаланып, экономикалық бостандыққа немесе жеке келісімшарт құқығына нұқсан келтіретін заңдарды жойды. Дәуір 1905 жылғы «Лохнер против Нью-Йорк» ісінен атын алған. Дәуірдің басталуы көбінесе 1897 жылғы «Allgeyer против Луизианы» ісіндегі сот шешімімен байланыстырылады, ал соңы 1937 жылғы «West Coast Hotel Co. против Parrish» ісіндегі шешіммен белгіленді, ол бұрынғы Лохнер дәуірінің шешімін жоққа шығарды. Лохнер дәуіріндегі Жоғарғы Сот «сот белсенділігін білдіретін, бірақ саяси консервативті рөл атқаратын» деп сипатталды. Сот кейде бизнестің дамуын тежейтін немесе еркін нарықты шектейтін штаттық және федералдық заңнаманы, соның ішінде ең төменгі жалақы заңдарын, федералдық (бірақ штаттық емес) бала еңбегі заңдарын, банк, сақтандыру және көлік салаларын реттейтін ережелерді күштен шығарды. Бас судьялыққа үміткер ретінде Джон Робертс: «Лохнер ісі сияқты істі қарасаңыз, оның қазіргі шешімін оқығанда, олар заңды түсіндірмей, заң шығаруға тырысқандары анық көрінеді» деді. Ол сондай-ақ Лохнер соты заң шығарушы органның қорытындыларын өз шешімдерімен ауыстырғанын атап өтті.

Шығу тегі

Лохнер дәуірінің себептері пікірталас тудырып отыр. Мэтью Дж. Линдсей Гарвард заң журналында жариялаған мақаласында Нью-Дилден кейінгі онжылдықтардағы прогрессивті сарапшылардың көзқарасын баяндайды: Лохнер соты үкіметтің бейтараптығын қажет етті және үкіметтің "араласуына" күдікпен қарады; ол екі ұғымды да мемлекеттің жалпы құқық бойынша құқықтар мен байлықты бөлуге қауіп төндіргені тұрғысынан анықтады, ал мұндай бөліс заңдық құрылым емес, табиғаттың бір бөлігі деп есептелді. Жалпы құқық жүйесі құқықтық ережелердің нәтижесі ретінде қарастырыла бастағаннан кейін, конституциялық шешімдер қабылданатын бастапқы нүкте өзгертілуі керек болды. West Coast Hotel ісінде Лохнердің қағидалары тоқтатылғанда, жалпы құқық жүйесінің өзі жұмыс берушілерге көмек ретінде көрінді. Осылайша, Батыс жағалаудағы қонақ үй соты баламалы бастапқы нүктені қабылдады және Лохнер дәуіріндегі бейтараптық және әрекет туралы түсініктерді қабылдамады. Говард Гиллман «Конституция қоршауда: Лохнер дәуірінің полициялық өкілеттіктер заң ғылымының өркендеуі мен құлдырауы» атты кітабында осы дәуірдегі шешімдерді коммерциялық республикада тиісті және тиісті емес саясатты жасау туралы Конституция құрылтайшыларының түсінігіне негізделген конституциялық дәстүрге сәйкес келуге болатынын айтады. Бұл дәстүрдің басты қағидасы үкімет нарықтық бәсекелестерге жақпауы немесе қарсы тұрмауы керек (Гиллман оны ерекше мүдделер туралы қазіргі түсінікпен теңестіретін «сыныптық заңнама» деп атайды) және ол полициялық өкілеттігін бейтарап түрде қолдануы керек, сондықтан бір топ екіншісіне артықшылық танытпауы керек. Бұл фракциясыз республика құруға мүмкіндік береді, ал негізгі болжам американдық экономика барлық азаматтарды қамтамасыз ете алады және Еуропада байқалған әлеуметтік тәуелділіктен аулақ болуға болады. Гиллманның пікірінше, бұл идеяларды Лохнер дәуірінің судьялары мұра еткен, олардың құқықтық пайымдауы АҚШ-тағы өндірістік қатынастардың өзгеруімен күшін жоғалтып бара жатқан дәстүрді сақтауға жасалған адал әрекетті көрсетті. Дэвид Э. Бернштейн бұл көзқарасқа қарсы шығып, Гиллманның сыныптық заңнаманың маңыздылығын асыра бағалағанын айтады. Бернштейн сондай-ақ Санстейннің тезисін сынға алды, ортақ құқық негізінің түсінігі соттың жұмысшылардың өтемақысы саласындағы жалпы құқық ережелерін заңмен алмастырған көптеген шешімдеріне қайшы келеді деп дәлелдеді. 1899 және 1937 жылдар аралығында Жоғарғы Сот 159 заңды конституциялық емес деп таныды (азаматтық құқықтарды қоспағанда), ал тағы 25 заңды тиісті процесс баптарымен және басқа да ережелермен байланысты жарамсыз деп жариялады. Лохнер дәуіріндегі тиісті процесс бабының сот тарапынан түсіндірілуі қазіргі заманғы зерттеулерде «экономикалық мазмұнды тиісті процесс» деп аталады. Бұл ілімді үш элементке бөлуге болады: Бесінші және Он төртінші түзетулердің тиісті процесс баптары, федералды және штаттық үкіметтерді «заңдық процесссіз кез келген адамды өмірден, бостандығынан немесе мүлігінен айыратын» заңдар шығарудан қорғайды, мемлекеттік әрекеттерден жеке бостандықтарды қорғауды талап етеді, Лохнер ісінде «еңбек күшін сатып алу және сату» бостандығы. Бұл бостандықтар абсолютті емес және «қоғамның қауіпсіздігі, денсаулығы, моралі және жалпы әл-ауқаты» сияқты шектеулі мақсаттар үшін реттелуі мүмкін. Сот заң шығарушының заңды мақсаттарына жету үшін қолданатын құралдары осы мақсаттарға жету үшін дұрыс жобаланғанын және нарықтағы таңдауды тым шектемейтінін қамтамасыз ету үшін заңнаманы қарастыра алады. Сонымен қатар, Сот коммерциялық бап бойынша федералды үкіметтің өкілеттігін шектеді, Конгрестің өнеркәсіптік өндірісті реттеу мүмкіндігін шектеді. Ол сондай-ақ кәсіподақтарға қарсы күшті ұстаным танытты және кәсіподақтардың қызметіне көмектесетін заңдарды тұрақты түрде жарамсыз деп жариялады. Сондай-ақ, азаматтық бостандықтарды қорғау үшін тиісті процесс бабын қолданатын екі ерте іс, Пирс қарсы Сестрин қоғамы және Мейер қарсы Небраска, Лохнер дәуірінде шешілгенін атап өту керек. Майкл Дж. Филлипс «олардың 'отбасылық' сипатына байланысты, бұл екі іс жеке өмірге конституциялық құқық құруға байланысты заманауи іс жүзіндегі тиісті процесс шешімдерін заңды етуге көмектесті» деп жазады.

Басталуы

Мэглер Канзасқа қарсы (1887) ісі көбінесе Локнер дәуірінің және экономикалық мазмұнды сот процесі доктринасының алғы күресі ретінде қарастырылады. Мэглер Канзаста алкоголь өндіру мен сатуға тыйым салған заңды бұзғаны үшін сотталған. Ол бұл заңның Конституцияның он төртінші түзетуіне енгізілген тең процеске сәйкес келмейтінін мәлімдеді. Сот үкімді күшінде қалдырды, бірақ штаттың полициялық өкілеттігін пайдалануының тең процеске кепілдік берілген маңызды құқықтармен қақтығысуы мүмкін екенін қарауға дайын екенін айтты:

Сот алдымен 1897 жылғы Allgeyer v. Louisiana ісінде Конституцияның он төртінші түзетуіне енгізілген тең процеске сәйкес жеке тұлғаның "шарт жасау еркіндігін" қорғады деп шешті. Бірауызды пікірде сот он төртінші түзетутегі бостандық мыналарды қамтиды деп мәлімдеді:

Лохнер мен Нью-Йорк арасындағы атақты істе (1905) Сот нан пісірушілердің жұмыс уақытын шектеген Нью-Йорк штатының заңын, олардың "шарт жасау құқығын" бұзады деген негізбен жойды. Lochner ісіндегі көпшілік пікірде судья Руфус Пекхэм былай деді:

Аяқталуы

Локнер дәуірі әдетте 1937 жылы Батыс жағалаудағы қонақ үй компаниясы мен Пэрриш ісінде Адкинс балалар ауруханасына қарсы сот шешімінің күшін жоюмен аяқталды деп есептеледі. Осы соңғы құлдырау туралы жиі айтылатын түсіндірме бойынша, Президент Рузвельт сотты кеңейту туралы заң жобасын ұсынғаннан кейін Жоғарғы Сот саяси қысымға ыңғайлы болды. «Вест-Кост қонақ үйі» ісінде бұрын осы сияқты заңдарды күштен шығаруға дауыс берген судья Оуэн Робертс, «Жаңа келісімге» көбірек бейімдік танытып, әйелдер үшін ең төменгі жалақы мөлшерін белгілейтін Вашингтон штатының заңын қолдады. Робертстің бұл қадамы «тоғызды құтқарған уақыт өзгерісі» деп аталды, себебі Рузвельттің сотты жинақтау жоспары нәтижесіз аяқталды. Алайда, бас судья Хьюз өзінің автобиографиялық жазбаларында Рузвельттің сот реформасы туралы ұсынысының «біздің [соттың] шешіміне ешқандай әсері болмады» деп жазды, бірақ шешімді кешіктіргендіктен соттың қысым астында шегініп қалғаны туралы пікір қалыптасты. Рузвельт сондай-ақ, өзінің қайта сайлануы американдықтардың «Жаңа келісімді» қолдағанын көрсеткендіктен, Хьюз Робертсті өзінің жеке саяси нанымына сүйенбей, болашақта «Жаңа келісімге» қатысты мәселелерде оған қолдау көрсетуге көндіре алды деп сенді. Бұл оқиғалардың дәстүрлі түсіндірілісі күмәндануға ұшырады. Барри Кушман «Жаңа келісім сотын қайта қарастыру: Конституциялық революцияның құрылымы» атты кітабында, нақты өзгеріс 1934 жылы «Неббияға қарсы Нью-Йорк» ісінде болғанын айтады, онда сот бір дауыспен сүттің бағасын реттейтін штаттық заңнаманы қолдады. Кушман пікірінше, Локнер дәуірінің ерекше белгісі болған еркін нарық конституционализмі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ыдырады, себебі жоғары деңгейдегі жұмыссыздық еңбек қатынастарын реттеуді аса маңызды мәселе етіп қойды. Бұл даму Конгрестің Коммерциялық бап бойынша қоғамдық мүдделерге сәйкес реттеуге құқығының кеңеюімен бірге жүрді. Бірте-бірте сот бұрын шектелген жеке өмір саласын реттеуді полициялық биліктің дұрыс қолданылуы деп қарастырды, ал «Неббия» ісіндегі шешім конституциялық түсіндіруде еркін нарыққа бағытталған көзқарасқа негіз болған мемлекеттік және жеке кәсіпкерлік арасындағы доктриналық айырмашылықты жойды. Осылайша, Кушман Локнер дәуірінің құлауының нақты себебі соттың қысқа мерзімді саяси ескеретіндей болған емес, үкіметтік реттеудің заңдылығына қатысты соттың көзқарасының эволюциясы болды деп мәлімдейді. Алан Миз бірнеше сот мүшелерінің, тіпті «Вест-Кост қонақ үйі» ісіндегі шешімнен кейін де, Локнерлік қағидаларды қолдануын жалғастырғанын көрсетті. Блэк 1949 жылы кәсіподақтардың дискриминациясына тыйым салатын штаттық заңды қолдаған пікірінде, соттың «Allgeyer Lochner Adair Coppage конституциялық доктринасын» жоққа шығарғанын жазды.

Бағалау

Локнер дәуірі солшылдар тарапынан сот белсенділігі, Конгрестің еркіне үнемі кедергі келтіруі, сондай-ақ соттың байлық пен биліктің тепе-теңсіз таралуын түзету үшін саяси процеске мүмкіндік бермегені үшін сынға ұшырады. Консервативті ғалымдардың сыны Конституцияда тікелей көрсетілмеген құқықтарды қорғау үшін маңызды процесті пайдалануға бағытталды. Роберт Борк Локнерге қарсы Нью-Йорк ісі бойынша сот шешімін «заңдағы бір абсурдтық» деп атап, оны «соттың биліктің өзіне қастандық жасауының символы» деді. Дегенмен, Локнер дәуірі «меншік құқықтары мен экономикалық еркіндікті қамтамасыз ету» үшін сотты қорғаған либертариандық ғалымдардың арасында да қолдау тапты. Ричард Эпштейн сот белсенділігі туралы кең таралған айыптаманы жоққа шығарып, «Лохнер дәуірінің тұжырымдық қорғанысы, оның көптеген сыншылары ойлағаннан гөрі, құрылымдық тұрғыдан әлдеқайда мықты» деді. Майкл Дж. Филлипс «Лохнер соты, миф және шындық» атты кітабында Локнер дәуірінің өте реакциялық екендігі туралы қалыптасқан көзқарас бұрыс екенін және соттың «кейбір экономикалық белсенділіктері мүлдем немесе тіпті бастысы жаман нәрсе емес» екенін дәлелдейді. «Лохнерді жаңарту» еңбегінде Дэвид Бернштейн Нью-Дил сотынан кейінгі азаматтық бостандықтар мен азаматтық құқықтардың көптеген жаңалықтарының, шын мәнінде, ұмытылған немесе дұрыс түсіндірілмеген Локнер дәуірінің істерінен бастау алғанын айтады. Локнер дәуірі, атап айтқанда, Артур Часкальсон, Антонио Ламер және Аарон Барак сияқты американдық емес заңгерлер тарапынан соттың шектен шығуы туралы ескерту ретінде кеңінен танылды.