Кіріспе
Техноструктура – ұйымның (кәсіпорынның, әкімшілік органның) экономикасын қалыптастыратын, оған елеулі ықпал ететін және бақылайтын техникалық мамандар мен сарапшылардың тобы. Бұл терминді экономист Джон Кеннет Галбрайт "Жаңа индустриялық мемлекет" (1967) еңбегінде енгізді. Бұл, әдетте, басқарушы капитализмінде менеджерлер мен компанияның басқа да жетекші әкімшілері, ғалымдар немесе заңгерлер шешім қабылдау және бағыт беру процесінде акционерлерге қарағанда артық күш пен ықпалға ие болады.
Technostructure is the group of technicians, analysts within an organisation (enterprise, administrative body) with considerable influence and control on its economy. The term was coined by the economist John Kenneth Galbraith in The New Industrial State (1967). It usually refers to managerial capitalism where the managers and other company leading administrators, scientists, or lawyers retain more power and influence than the shareholders in the decisional and directional process.
Тарихи контекст
Техноструктура мен акционерлер арасындағы билік күресін алғаш рет Торштейн Веблен "Бос уақыт класының теориясы" (1899) еңбегінде айтты, ол менеджерлер мен акционерлердің арасынан кәсіпорынды кім басқаруы керек деген сауал қойды. Сол кезде және 1980 жылдардың соңына дейін акционерлер тиімді түрде бірігіп, ұйымдаса алмады, сондықтан басқарушылық шешімдерге қарсы тиімді қысым жасауға мүмкіндік болмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін акционерлердің санының тез өсуі олардың бірлескен күшін әлсіретті. Гэлбрейт мұны капитал мен кәсіпорын басқару арасындағы үзіліс деп қарастырды.
Техникалық құрылымның мақсаттары
Техноқұрылым кәсіпорын ішіндегі ықпалды қызметкерлердің иерархиялық жүйесінен құралғандықтан, оның басты мақсаты олардың пайдасын барынша арттыру емес, аман қалу, үздіксіз өсу және ең ірі көлемге жету болып табылады. Ол акционерлермен қанағаттанарлық қарым-қатынас сақтауға тиіс, бірақ гегемониялық өсу техноқұрылым үшін тиімдірек. Генри Минцбергтің сөзіне сәйкес, техноқұрылымның ықпалы сараптама жүйелеріне негізделген, алайда техноқұрылым бюрократиялық бақылау жүйесін жетілдіре алғандарын күшейтеді. Ұйымның берік идеологиясы бюрократиялық бақылау және техноқұрылымға деген қажеттілікті азайтады. Сондықтан, техноқұрылым әдетте ұйымдық идеологияны дамытуға және/немесе сақтауға қарсы тұрады. Техноқұрылым құратын бақылау және бейімделу құрылымдары өзгерістер болғанда қажет болатындықтан, техноқұрылым тұрақты өзгерістерді жақтайды. Бұл тіпті олар ұйымның өзіне пайдалы болмаса да орын алады. Дегенмен, Минцберг мұндай өзгерістердің сақтықта болуға бейім екенін айтады, себебі техноқұрылым ұйымның басқа барлық бөлімдерінің жұмысын стандартизациялауға тырысады, ал маңызды өзгерістер бұл процесті қиындатады. Ұйымның мақсаттарының ішінде техноқұрылым операциялық, өлшенетін мақсаттарды бағалайды, өйткені олар бюрократиялық бақылаудың тиімділігін көрсетуді жеңілдетеді. Осы мақсаттардың арасында техноқұрылым тиімділік және экономикалық мақсаттарға қатыстыларын артық көреді.
Техникалық құрылымның құлдырауы
Техноқұрылымды бақылаудың жоқтығы, әсіресе 1970 жылдардағы экономикалық дағдарыс кезінде басшылық тарапынан жалақы мәселесінде теріс әрекеттерге алып келді. Бұл Милтон Фридманның Чикаго мектебі сияқты жаңа экономикалық идеологияларды қолдауға себеп болды. Сонымен қатар, 1974 жылғы "Қызметкерлердің зейнетақы қауіпсіздігі туралы" заңы бизнеске көп дәрежеде ашықтық танытуға және олардың шешімдеріне қарсылық білдіруге мүмкіндік берді. 1980 жылдары дамыған және ықпалды неолибералдық идеология капитал мен шешімдер арасындағы үзілісті сынады. Жаңа экономиканың пайда болуына сенім арта отырып, неолибералдық экономикалық теориялар 1980 жылдардың соңында енгізіліп, басқару капитализмін акционерлерге бағынуға мәжбүр етті.
Нәтижелер
Неолибералды экономикалық теориялардың басты мақсаты – акция құнын барынша арттыру үшін пайданы көбейту болып табылады. Бұл, айқын түрде, 1990-шы жылдардағы масштабты қайта құруға себеп болған техноструктураның мақсаттарынан күрт өзгешеді. Пайданы максималды деңгейге жеткізу үшін кәсіпорындар енді акционерлерге табыс әкелу және шығындарды қысқарту үшін қатаң шаралар қабылдауға мәжбүр болды. Бұл, еңбек ақысы арзан елдерге қолмен орындалатын немесе қарапайым жұмыстарды экспорттауға мүмкіндік берді, соның салдарынан дамыған елдерде кең ауқымды жұмыстан босатулар орын алды. Сонымен қатар, бұл жалақыны төмендетіп, жұмысшы табының кірісінің азаюына әкеп соқты. Қарсылыққа қарамастан, менеджерлердің жалақысы өсті және үнемі пайдаға деген талап 2002 жылғы есептік алаялықтарда маңызды рөл атқарды.