Кіріспе
V ғасырдағы грек неоплатонист философы, XI ғасырдағы Византиялық қолбасшы.
the 11th century Byzantine commander
Сириан (Συριανός, Syrianos; шамамен 437 ж. қайтыс болды) – грек неоплатонист философы және Афинадағы Платон академиясының басшысы. 431/432 жылдары ұстазы Афиналық Плутархтан кейін осы лауазымға тағайындалды. Ол Проклдың ұстазы ретінде маңызды, сондай-ақ Плутарх және Прокл сияқты Платон мен Аристотельдің еңбектеріне түсіндірме жазушы ретінде белгілі. Оның қазірге дейін сақталған ең танымал еңбегі – Аристотельдің "Метафизикасы" бойынша түсіндірме. Ол Аристотельдің "Де Каэло" және "Де Интерпретационе" атты еңбектерімен, сондай-ақ Платонның "Тимей" еңбегі туралы да жазған деген аңыз бар.
Өмір
Ол Мысырдың Александрия қаласының тумасы, Филоксеннің ұлы. Оның жеке өмірі туралы біз көп нәрсе білмейміз, бірақ ол Афинаға келгенін және Афиналық Плутархтың, неоплатонизм мектебінің басшысының, жанында зейін қойып оқығанын білеміз. Плутарх оны үлкен құрмет пен сүйіспеншілікпен қарады және оны өзінің ізбасары етіп тағайындады. Ол Прокл мен Гермиасқа ұстаздық еткендігімен маңызды. Прокл оны ең жоғары құрметпен бағалап, өлген кезде Темистиймен бірге жерленуді өсиет етті.
Философия
Сирианның философиялық маңызы метафизика және Платонның түсіндірмелері саласында жатыр. Ол Ямблих бастаған және Прокл толыққанды сипаттаған неоплатоникалық метафизикалық жүйенің егжей-тегжейін кеңейтуде маңызды рөл атқарады. Бізде сақталған ең құнды еңбектер – Аристотельдің «Метафизикасына» жазылған түсініктемелер. Аристотельдің пікірлерін түсіндіргенде, ол сол мәселе бойынша неоплатоникалық мектептің көзқарастарын қосады және соңғысын бұрынғысына қарсы дәлелдеуге тырысады. Сириан «Метафизика» түсініктемесінде Монада мен Диада туралы өз пікірін бірнеше жерде түсіндіреді. Бірлікке ең жоғары Монада мен Диада тікелей ілеседі. Сириан Монаданы еркек, ал Диаданы әйел ретінде сипаттайды. Ол жамандықтың пайда болуын түсіндіру үшін екі ғаламдық принцип доктринасын қолданады. Ол Платон пікіріндегі жамандық пен төмендік ұғымдарын жоққа шығарады. Диада жамандыққа жанама түрде жауапты. Сириан жамандықтың болуын өзгешелік пен көптікке байланыстырады, ол Диаданың тікелей тудырғанына сендіреді. Жалпы алғанда, осы еңбекте жатқан ілімдер неоплатоникалық мектептің ілімдері болып табылады.
most completely delineated by Proclus. The most valuable remains that we possess are the commentaries on the Metaphysics of Aristotle. In explaining the propositions of Aristotle, he appends the views held by the Neoplatonist school on the subject in hand, and endeavours to establish the latter against the former. In his Metaphysics commentary Syrianus explains his view of the Monad and the Dyad in a number of places. The One is immediately followed by a supreme monad and dyad. Syrianus describes the monad as masculine and the dyad as feminine. He employs the doctrine of the two cosmic principles to explain the origin of evil. He denies that there are Platonic forms of things which are evil or base. The dyad is indirectly responsible for evil. Syrianus attributes the existence of evil to otherness and plurality, which he believes the dyad is directly responsible for creating. On the whole, the doctrines laid down in this work are those of the Neoplatonist school.
Басылымдар
Дж. Диллон, Д. О’Мира, (2006), Сириан: Аристотельдің метафизикасы 13, 14. Дакуорт. Д. О’Мира, Дж. Диллон, (2008), Сириан: Аристотельдің метафизикасы 3, 4. Дакуорт.