Кіріспе

Француз жазушысы және философы Этьен Жан Батист Пьер Игнас Пивер де Сенанкур (16 қараша 1770, Париж – 10 қаңтар 1846, Сент-Клауд) – француз эссешісі және философы, ең көп есте қалатыны – «Оберман» атты хаттар түрінде жазылған романы.

Өмір

Сенанкурдың балалық шағының көп бөлігі денсаулығының нашар болуымен өтті. Ол білімін Эрменонвилл маңындағы дін қызметкерінен бастады, содан кейін Ла Марш колледжіне жіберілді. Оның әкесі, Клод Лоран Пивер, кірістерді бақылаушы және король кеңесі, оның Сент-Сұлпиц семинариясына кіріп дін қызметкері болуын қалады. Шақыруы жоқ мамандықтан қашу үшін Сенанкур 1789 жылы анасының көмегімен Швейцарияға қашып кетті. 1790 жылдың 11 қыркүйегінде ол Мари Франсуаза Дагеге үйленді, олардан екі бала дүниеге келді: 1791 жылы туған Эулали есімді қызы, кейіннен әкесінің ізімен жүріп жазушы болды, және 1793 жылы туған Флориан Жюльен есімді ұлы, ол әскери мансапты таңдады. Неке бақытты болған жоқ; әйелі оны Альпідегі жалғыздыққа ерте салмай, Фрибурда қоныстанды. Революция басталғанда Франциядан кеткені жаңа үкіметке деген қарсылық ретінде қабылданып, оның есімі эмигранттар тізіміне енгізілді. Ол Францияға уақыт-уақытпен жасырын түрде барып тұрды, бірақ ол үлкен қордың қалдықтарын ғана сақтап қалды. 1799 жылы Парижде «Адамның бастапқы табиғаты туралы толғаулар» атты кітабын жариялады, онда романтизм қозғалысының алға басушысы ретінде ерекшеленетін көркем суреттемелер бар. Оның ата-анасы мен әйелі ғасыр аяқталар алдында қайтыс болды, ал Сенанкур 1801 жылы Парижде «Оберман» романын жаза бастады, ол екі жылдан кейін Швейцарияда аяқталды және 1804 жылы басылды. Бұл ерекше кітап, шектеулі оқырман тобы арасында танымалдылығын жоғалтпады, келесі жылы ол қабылданған әлеуметтік нормаларға қарсы шабуыл жасаған «Махаббат туралы трактат» кітабымен жалғасты. Осы кезеңде ол «Францияның Меркурийі» журналында жұмыс істеді, онда Луи Себастьен Мерсье және Шарль Нодьемен танысты. Сенанкур өмірін толыққанды белгісіздікте жазумен өткізген болар еді, егер оның «Моральдық және діни дәстүрлер тарихының тұжырымы» (1827) кітабының екінші басылымында Исаны «жас дана» деп сипаттағаны үшін мемлекеттік прокурор тарапынан айыпталмағанда. Бастапқыда ол кінәлі деп танылып, тоғыз ай түрмеге жабылып, 300 франк айыппұл төледі, бірақ апелляциялық шағым бойынша жазасы алынып тасталды. Либералды баспасөздің бұл іске назар аударуы Сенанкурдың беделін арттырды, және оның көптеген еңбектері қайта ашылып, қайта басылды. Автор 1833 жылғы басылымда «Оберманды» қайта қарады және кеңейтті. Руссодан үлкен шабыт алған «Оберман» кітабын Сент-Бёв және Жорж Сан бірінен соң бірі өңдеп, мақтады, және ол Францияда да, Англияда да айтарлықтай әсер етті. Бұл - жалғыз және қайғылы адам жазған хаттар жинағы, оның штаб-пәтері Юраның оңаша аңғарында орналасқан. Вертерлік-байрондық әдебиеттегі осы кітаптың ерекшелігі - кейіпкердің нәрселердің мәнсіздігін сезінудің орнына, өзінің қалағанын істеуге қабілетсіз екенін мойындауында. Даниялық әдеби сыншы Георг Брандес Шатобрианның «Рене» повесі ғасырдың кейбір билеуші рухтары тарапынан бағаланса, «Оберманды» тек жоғары дарынды, сезімтал мінезді адамдар ғана түсінгенін, әдетте табысқа бейтаныс екенін атап өтті. Сенанкур еркін ойлаудың ескі философтық формасына біршама әсер етті және католиктік реакцияға ешқандай симпатиясы болмады. Қарындарынан басқа ресурсы болмағандықтан, Сенанкур Францияға оралғаннан (1803) және Сен-Клаудта қайтыс болғанға дейінгі аралықта жұмыс істеуге мәжбүр болды, бірақ «Оберманның» сүйкімділігінің бір бөлігін «Белгісіз жалғызбастының бос ойлары» кітабында табуға болады. Тьер және Вильмен Людовик Филипптен Сенанкур үшін зейнетақы алды, бұл оған соңғы күндерін жайлы өткізуге мүмкіндік берді. Сенанкур сонымен қатар «Валомбре» (1807) комедиялық драмасының авторы болды, ал өмірінің соңына таман «Изабелль» (1833) атты екінші роман жазды. Ол өзінің «Мәңгілік, менің паналаушым бол» деген ескерткішін жазды. Сенанкур ағылшын оқырмандары үшін Мэтью Арнольдтың «Оберман авторының естелігіне арналған шумақтар» және «Оберман тағы бір рет» атты екі өлеңінде мәңгілікке қалдырылды. «Оберман» ағылшын тіліне үш рет аударылған: толық нұсқасында А. Э. Уэйт (1903) және Дж. Энтони Барнс (1910), ал таңдамалы нұсқасында Джесси Пибоди Фротингем (1901).

Музыка саласында

1848 және 1854 жылдар аралығында Франц Лист Сенанкурдың ең танымал романынан шабыдаланып, "Жылдардың саяхаты" (Années de pèlerinage) туындысынан "Бірінші жыл: Швейцария" (Première année: Suisse) сюитасының фортепианоға арналған шығармаларының бірі – "Валле д'Оберманн" атты пьесасын жазды.