Кіріспе
Поляк психологы, психиатры және дәрігер, Польшаның Олимпиадалық хоккейшісі Казимеж Дабровский (1 қыркүйек 1902 жылы Кларовта дүниеге келген – 26 қараша 1980 жылы Варшавада қайтыс болған) – поляк психологы, психиатры және дәрігері. Ол тұлғалық даму механизмі ретіндегі "позитивті ыдырау" теориясымен танымал. Ол сонымен қатар "Пол Ценин, Пауль Ценин" аттарымен шығармалар жазған ақын болды.
the Polish Olympic hockey player
Kazimierz Dąbrowski (1 September 1902 in Klarów – 26 November 1980 in Warsaw) was a Polish psychologist, psychiatrist, and physician. He is known for his theory of "positive disintegration" as a mechanism in personality development. He was also a poet who used the pen name "Paul Cienin, Paweł Cienin".
Өмірбаян
Казимеж Дабровский католик отбасында, Польшаның орыс секторындағы Люблин қаласына жақын жердегі ауылдық поместьеде дүниеге келді. Ол поместье әкімшісі Антони мен оның әйелінің төрт баласының үшіншісі болды. Алты жасында ең кіші баласы, үш жасар қызы менингиттен қайтыс болды. Казимеж бастапқыда үйде оқыды. Кейін Люблиндегі "Стефан Батори" орта мектебінде білім алды. Бірінші дүниежүзілік соғыста майдан даласында жатқан қаза тапқан әскерлердің денелерін көріп қатты қайғырды. 16 жасында жасын жалғандап, жаңа ашылған Люблин университетіне қатысып, поляк тілі бағдарламасын оқыды. 18 жасында Варшава университетінде медицинаны оқыды. Екі жылдан кейін Познань университетіне ауысып, медицина ғылымын аяқтап, психологияны зерттеуді бастады. Содан кейін ол Женева университетінде Эдуард Клапарде мен Жан Пиажемен бірге жұмыс істеді және 1929 жылы профессор Ф. Навиллдің жетекшілігімен "Өзіне-өзі қол салу" тақырыбында диссертация қорғап, доктор ғылымын алды. 1931 жылы Познань университетінде психологиядан екінші докторлық дәрежесін алды. Шамамен 1930 жылы ол алғаш рет үйленді. Бірақ неке ұзаққа соқпады, өйткені оның әйелі 1930-шы жылдардың ортасында туберкулезден қайтыс болды. Рокфеллер қорының көмегімен ол Еуропа мен Солтүстік Америкада докторантурадан кейінгі тағылымдамадан өтті. 1932 жылдан бастап Дабровский екі жылдай Венада Зигмунд Фрейдтің бұрынғы әріптесі Вильгельм Стекельмен қысқаша психоанализден өтті. Сонымен қатар ол неврология бойынша Ото Марбургпен, даму психологиясы бойынша Карл Людвиг Бюлермен және оның әйелі Шарлотта Бюлермен, сондай-ақ психология профессоры, және нейрофизиология бойынша австриялық дәрігер Вильгельм Шлезингермен аспирантурада оқыды. 1935 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін АҚШ-қа кетті. 1937 жылы Польшаға оралғаннан кейін АҚШ-тағы қозғалыстан шабыт алып, Психикалық гигиена институтын ашты және осы салада курстар ұйымдастырды. 1940 жылы Дабровский екінші рет үйленді. Ол әйелі Евгениямен, сонымен қатар психологпен, екі қызын өсірді. 1980 жылы Варшавада қайтыс болғанға дейін олардың некесі жалғасты. 1942 жылы Дабровскийді гестапо тұтқындап, қысқа уақыт Варшавадағы Павиак түрмесінде ұстады. Содан кейін бірнеше ай бойы Краковтағы Монтелупич түрмесіне ауыстырылды, содан кейін әріптестері оны босату туралы келіссөздер жүргізіп, ол Варшаваға оралды. Ол клиникалық жұмысын санаторийдің бастығы ретінде жалғастырды. Немістер оның жұмысын қатаң бақылауда шектеді. Соғыстан кейін ол психиатриялық жұмысын қайта бастап, АҚШ-қа тағы бір рет сапар шекті. 1949 жылы оралғаннан кейін Вроцлав университетінде клиникалық психолог ретінде аккредиттелді. Алайда Сталиндік билік сол жылы оның Психикалық гигиена институтын жапты, себебі ол қауіпті батыс идеологиясының өнімі деп есептелді. Ол әйелімен бірге сотқа тартылып, екі жылға бас бостандығынан айырылды. Сталин қайтыс болғаннан кейін олар босатылып, ол кішігірім клиникалық жұмыс пен оқытушылыққа оралды. 1964 жылы ол отбасымен бірге Альберта университетінде бір жылдық қонақ профессорлық қызметке Канадаға сапар шекті. Ол 70-ші жылдардың аяғында денсаулығы нашарлауына байланысты тоқтауға мәжбүр болғанға дейін жарияланымдар жасауды және шетелге саяхаттауды жалғастырды.
Мансап
Дабровский оң ыдырау теориясын жасады, ол жинақталған қиын тәжірибелер нәтижесінде жеке тұлғаның қалай дамуы мүмкін екенін сипаттауға бағытталған. "Ыдырау" дегеніміз – осы оқиғалар мен түйсіктерден алынған сабақтарға негізделген бұрынғы сезімталдықтар мен көзқарастар жиынтығынан бас тарту. Егер осындай өзгеріс болса, бұл процесс жеке тұлғаның осындай тәжірибелерді қабылдау және жаңа перспективаларға ие болу қабілетін арттырса, оң жаққа қадам деп есептелуі мүмкін. Дабровский өмірінің соңына дейін психология саласына адал болды. Ол Варшава маңындағы Загоржеде қиын өмірлік жағдайларға байланысты психикалық ауруларға шалдыққан науқастарды қабылдайтын оңалту орталығын құрды. Осы орталықта жүргізілген зерттеулер оған өз концепцияларын қалыптастыруға көмектесетін байқаулар мен деректерді ұсынды.
Тұжырымдамалар
Дабровский оң ыдырау теориясын бірқатар болжамдар мен ұғымдар негізінде жасады. Оның көзқарасы философиялық тұрғыдан Платонға негізделген, жеке тұлғаның мәніне басымдық беретінін көрсетеді – адамның мәні оның өмірлік даму бағытын анықтайтын маңызды фактор болып табылады. Дабровскийге сондай-ақ, адамның сезіміндегі күйбең мен күнделікті мәселелерді шешу жолына байланысты экзистенциалдық сенім де ықпал етті. Адамның мәнін экзистенциалдық және тәжірибелік даму процесі арқылы іске асыру қажет. Дабровскийдің «автономды тұлға» туралы идеясын Кьеркегордың «Иман жолындағы жауынгерлер» есімді кейіпкерін сипаттауымен салыстыруға болады. Дабровскийдің оң ыдырау тұжырымын оның британдық құрдасы Майкл Фордхам ұсынған Юнгтің «Дезинтеграция және реинтеграция» ұғымдарымен шатастырмау керек. Олар ұқсас болғанымен, әртүрлі тұлғалық гипотезаларға негізделген және олар бір-бірі туралы білгендігіне дәлел жоқ.
Дарындылық туралы байқайлар
Dąbrowski (1967) кітабының қосымшасында 1962 жылы поляк жастарымен жүргізілген зерттеулердің нәтижелері баяндалған. Нақтырақ айтқанда, "8 мен 23 жас аралығындағы дарынды балалар мен жастар тобы" тексерілді (с. 251). Зерттеуге қатысқан 80 жастың 30-ы "интеллектуалды дарынды", ал 50-і "драма, балет немесе өнер мектептерінен" (б. 251). Дабровски балалардың әрқайсысында оның аса сезімталдық факторы, ОЕ, "невротикалық және психоневротикалық жиынтықтардың пайда болуына негіз болған" екенін анықтады. Сонымен қатар, бұл балаларда әртүрлі және әртүрлі деңгейдегі нервтілік, невроз және психоневроз белгілері, жеңіл вегетативтік симптомдардан немесе алаңдаушылық симптомдарынан бастап айқын және өте қарқынды психостеникалық немесе истерикалық белгілерге дейін байқалды" (б. 253). Дабровский бұл балалардың неліктен осындай "нервтілік немесе психоневроз күйлерін" көрсету керектігін сұрады және бұл ОЕ-нің болуынан туындағанын айтты (ж. 255). "Мүмкін, себебі орташадан жоғары сезімталдық, ол адамның оқу мен жұмыста ерекше нәтижелерге қол жеткізуіне мүмкіндік береді, сонымен қатар психоневротикалық жиынтықтарда өзін көрсететін аномальдық реакцияларды жеделдететін барлық тәжірибелерге сезімтал нүктелердің санын арттырады" (с. 255). Дабровскидің ОЕ мен "таланттылық" арасындағы байланысы негізінен Майкл Пьеховски мен оның әріптестері жүргізген басқа зерттеулерде қолдау тапқан сияқты. ОЭ кем дегенде қабілеттілік пен шығармашылықтың көрсеткіші болып табылады. ОЭ мұғалімдерге және басқаларға дарынды адамды анықтауға көмектеседі. Дабровскийдің негізгі ойы – дарындылық позитивті ыдырау және жеке тұлғаның өсу процесімен тығыз байланысты болуы мүмкін.