Кіріспе

Джон Карпентердің 1976 жылғы фильмі "13-ші учаскеге шабуыл" – Джон Карпентер жазған, режиссерлік еткен, музыкасын жазған және монтаждаған 1976 жылғы американдық әрекет-триллері. Онда Остин Стокер – жойылған учаскелерді қатал қылмыстық топтан қорғайтын полиция қызметкері, ал Дарвин Джостон – оған көмектесетін өлім жазасына кесілген сотталған адам рөлінде. Лори Циммер, Тони Бертон, Мартин Уэст және Нэнси Кис учаскені қорғауға көмектесетін басқа актерлер. Продюсер Дж. Стейн Каплан Карпентерге 100 000 доллардан арзан бюджетпен фильм түсіруді ұсынды, оның шарты Карпентердің толық шығармашылық бақылауда болуы еді. Карпентердің бастапқыда "Андерсон Аламо" деп аталған сценарийі Говард Хоукстің "Рио Браво" вестерні мен Джордж А. Ромероның "Тірі өлілер түні" қорқыныш фильмінен шабыттандырылды.

Сценарий

Карпентер Ховард Хоукс стилінде "Эль-Дорадо" немесе "Рио-Лобо" сияқты вестерн фильмдерін түсіруді жоспарлаған, бірақ 100 000 долларлық бюджет мүмкін болмағандықтан, Карпентер "Рио-Браво" фильмінің негізгі сюжетін қазіргі заманға бейімдеді. Сондай-ақ, реквизиттерді басқарушы Крейг Стернс қатысты. "Мен бұл жұмыстың қандай талаптарды қоятынын жақсы білмедім", - деді Уоллес, "бірақ ол маған сенді, және әрине, менің бағаым қолайлы болды. Бұл Джонның сол қиын шақтардағы әдеті еді. Ол өзінің шамасындағы барлық талантты және мүмкіндіктерді барынша пайдаланды". Карпентер маңызды эпизодтар үшін раскадровкалар жасады, олардың ішінде "мұзқаймақ машинасы" эпизоды, ақ басшының өлімі, қоршау басталғаннан кейін күзеттен кілттерді алуға тырысқан Наполеон Уилсон және тұтқын Уэллстің сәтсіз қашқан әрекеті болды.

Өндірістен кейінгі

Карпентер фильмді Джон Т. Шанс деген псевдониммен өңдеген, бұл Джон Уэйннің «Рио Браво» фильміндегі кейіпкерінің аты; оның жиі серігі Дебра Хилл көмекші редактор болып жұмыс істеді. Фильмдегі ең әйгілі көрініс – бандит мүшесі мұз айдау машинасының жанында тұрған кішкентай қызды (Кэти) кездейсоқ атып өлтіреді, оның өлімі графикалық, қанды егжей-тегжейлі көрсетіледі. Фильм ақырында R рейтингісін алды. Карпентердің «Қараңғы жұлдыз» романының бір авторы Дэн О’Бэннон Лос-Анджелестегі премьераға қатысты. Кәсіби қарым-қатынастарында О’Бэннон Карпентердің жетістігіне қызғанышпен қарап, премьераға мәжбүрлігімен келді. О’Бэннон фильмнен жиренді және Карпентерге айтты. Автор Джейсон Зиноманның сөзіне сүйенсек, О’Бэннон Карпентердің өзіне көрсеткен салқындығын фильмдегі кейіпкерлердің адамгершілікке немқұрайлылығында көреді. Бұл оған олардың достығы қаншалықты оңай қиылысқандығын еске салды. «Егер ол адамдарсыз фильм түсіре алса, онда ол адамдарға деген жеккөрушілігіне қызмет етер еді», – деді О’Бэннон. Фильм 1977 жылдың мамырында Канн кинофестивалінде көрсетілді, онда ол кейбір британдық сыншылардан жағымды пікірлер алды. «Кішкентай ғылыми-фантастикалық эпосы «Қараңғы жұлдыз» кеңінен мақтау алған Джон Карпентер өзінің алғашқы жеке режиссерлік жұмысы үшін триллер жанрына шығармашылық қиялын бұрды. Оның кішкентай бюджеті мен беймәлім актерлер тобын ескермегенде де, нәтиже таң қалдырады. «13-үйге шабуыл» – жақында ғана жаңа режиссерден шыққан ең күшті және қызықты криминалды триллерлердің бірі. Ол көрерменді ұстап, жай ғана жібермейді, өйткені ол ақылға сыймайтын зорлық-зомбылыққа дейін жетеді, бұл біздің себепсіз шабуылдан қорқуымызды жақсы көрсетеді. Бұл заң мен тәртіптің ақылға қонымды идеяларының күйреуіне қорқынышты қарашылдық, ол ақылсыздық пен өлім күштерінің қарсы тұра алмайтын шабуылына ұшырайды. Власчин «Шабуыл» фильмін Лондон кинофестивалінің ең жақсы фильмі деп тапты және оны сол фестивальдің «Экшн киносы» бөліміне қосты. Фильмге британдықтардың оң жауабы бүкіл Еуропа бойынша сыншылардың мақтауына және коммерциялық табысқа әкелді. Дерек Малколм «Cosmopolitan» журналында: «[Фильм] жылдың культтік фильмдерінің біріне айналуда. Фильмнің үлкен артықшылығы – ол көрерменді ұстап, жай ғана жібермейді. Ол біздің барлық қорқынышымызды пайдаланып, ұтымды емес зорлық-зомбылық пен себепсіз шабуыл жасайды, сонымен бірге, ол өзін күлдіреді, бірақ бұл үлкен жетістік. Сіз оған күліп жатырсыз деп ойламаңыз. Шын мәнінде, ол сізге күледі», – деп жазды. #tag:ref Дерек Малкольм британдық «Шабуыл» постерлерінің екісінде оны «Жылдың культ фильмі» деп атады. Фильм Ұлыбританияда бір рекордты бұзды және сыншылар мен кино көрермендері оны жылдың ең жақсы фильмдерінің бірі деп атады. «Films In Review» журналының Джеффри Уэллс: «Шеберлікпен жасалған және монтаждалған «Шабуыл» Хоукстік диалог пен юморға бай болды, әсіресе Лори Циммердің классикалық «Хоук әйелін» тапқырлықпен карикатуралауында». Том Аллен мен Эндрю Саррис «Village Voice» газетінен фильмді «1970-ші жылдардың ең стильді кинетикалық тәуелсіз фильмдерінің бірі» деп сипаттады. «Starburst» журналының Алан Джонс «Рио Бравоның керемет ремейкі» деп жазды. SFX журналының Дейв Голдер фильмді «Лос-Анджелес полиция бөлімшесінің қоршауындағы оқиға туралы керемет, қанды триллер» деп бағалады. Джон Кеннет Мьюр өзінің «The Horror Films of the 1970s» кітабында фильмге үш жарым жұлдыз беріп, оны «жағымсыз, қызықты қорқынышты фильм, тапқырлық, айлакерлік және әсерлі фильм» деп атады. Мик Мартин мен Марша Портер видеофильмдер туралы нұсқаулықта фильмге бестен төрт жарым жұлдыз берді, «Джон Карпентердің жасөспірімдер тобына айналған Л.А. полиция бекеті туралы қызықты фильмі. Бұл Говард Хоукстың «Рио Браво» сериалының қазіргі заманғы нұсқасы, онда актерлер тобының барлығы керемет өнер көрсетті». 2003 жылы «Entertainment Weekly» журналының Далтон Росс «Шабуыл» фильмін «Карпентердің қорқынышты сазқайы мен Дуглас Кнапптың стильді кинематографиясы бұл төменгі бюджетті атқандағы Рио Бравоның барлық салмағын шығарады» деп сипаттады. «The Guardian» газетінің Тим Пуллейн фильмді жанрдың талаптарына сәйкес болғанына қарамастан, үстірт деп сипаттады. Брайан Линдси «Eccentric Cinema» журналынан фильмге 10 баллдан 6 балл берді, ол фильм «бір секундқа да сенуге болмайтын» деген пікірде. «Rotten Tomatoes» сайтында фильмге 50 пікірге негізделген 96% мақұлдау рейтингі бар, орташа бағасы 7.8/10. Сайттың пікірінше: «Жоқсы, тығыз және таңғажайып шынайы, Джон Карпентердің «Рио Браво» фильмінің жаңа нұсқасы культты әрекет классикасы және режиссердің ең жақсы фильмдерінің бірі». «Metacritic» сайтында фильмге 7 сыншының негізінде 100 баллдан 89 балл берілді, бұл «барлық мақтауға» ие екенін көрсетеді.

Мұра және қайта жасау

2011 жылдың қазан айында Тайлер Стоут салған әлем плакаты. 1999 жылдың шілдесінде «Премьера» журналы фильмді 50 «Жоғалған және терең» есімді, танылмаған классикалық фильмдер тізіміне қосты, жазып:

«Тез, қатал, қатыгез және өте тиімді әрекет фильмі, онда ешқандай комедиялық рөлдер, көрерменге ишаралар мен жұлдыздар жоқ. Тек бір идея (Говард Хоукс-тың «Рио Браво» фильмінен алынған), онда квазитеррористік топтың қырқыны атауда сипатталған оқиғамен аяқталады. Карпентердің кең экранды шеберлігі мен кернеу мен әрекет сахналарын жасаудағы ерекше дағдысы «Шабуылды» соншалықты жүйкеге тигізетін тәжірибеге айналдырады, оны үйде көргеннен кейін сіз креслоңызды жаңартқыңыз келуі мүмкін. 1988 жылы «Starburst» журналының редакторы Алан Джонс «Шабуыл, бәлкім, [Карпентер] жасаған ең жақсы фильм» деді. Джефф Чангтың 2005 жылғы «Тоқтамаймын, жалғастырамын» кітабында ол «13-аудандағы шабуылды» «қалалық қорқыныш» жанрының бастауы ретінде көрсетеді. Чанг фильмді былай сипаттайды:

«Үнді тайпаларының, зулу жауынгерлерінің немесе зират зомбилерінің орнына, «13-аудандағы шабуыл» фильмінің кейіпкерлері қараңғы, қарулы бандиттердің толқындарына қарсы қираған полиция бөлімшесінде өздерін қорғады, олар өздерінің өлтірілген әріптестері үшін кек алуды көздейді». 2010 жылғы «The New Biographical Dictionary of Film» кітабының бесінші басылымында кинотарихшысы Дэвид Томсон «Шабуылды» «балуандармен қоршалып алынған полиция бөлімшесінің Хоукс стиліндегі көрінісі, экономикалық, ширығулы, әдемі және қоздырғыш» деп сипаттады. «Бұл Карпентердің көрерменді эмоционалды түрде баурап алып, жібермейтін барлық армандарының орындалуы». Жазушылар Мишель Ле Бланк пен Колин Оделл фильм туралы былай деп жазды: «[Шабуыл] алғашқы көрсетіліміндегідей жаңа көрінеді; оның зорлық-зомбылығы әлі де таң қалдырады, саундтрегі әлі де тиімді, диалогтары мен орындалуы да жоғары деңгейде, барлығы 100 000 долларлық бюджеті Голливудтың орташа картинасының тамақтану шығындарын жаба алмайтын фильмде. Себебі Карпентердің туындыларында қайта-қайта қарауға шақыратын және біртұтас көзқарас ұсынатын бірегей көзқарас бар». Фильм режиссері Эдгар Райт пен актер Саймон Пегг «Шабуылдың» жанкүйерлері. «Сіз оны әрекет фильмі деп айта алмайсыз, – дейді Пегг, – өйткені ол осындай фильмдердің дамуынан бұрын түсірілді. Дегенмен, ол бір жағынан әрекет фильмі сияқты». «Бұл оның [Карпентердің] қалалық вестернінің түрі, – деп қосты Райт, – 70-ші жылдардағы Лос-Анджелес қаласының орталығындағы «Рио Браво» көрінісін сахналағандай. Басқасы, төмен бюджетті фильм үшін, ол өте әдемі көрінеді». 2011 жылдың қазан айында суретші Тайлер Стоут «Шабуылдың» mondo стиліндегі плакатын көрсетті. Стоуттың плакаты кейіннен «Шабуылдың» B аймақтық Blu-ray дискісінің мұқабасы ретінде пайдаланылды. «Шабуыл» кейінірек шыққан көптеген әрекет фильмдеріне әсер етті, «Die Hard» және «The Matrix» сияқты фильмдермен жалғасатын жанрдың ережелерін белгіледі. 2002 жылы фильм Флорент Эмилио Сиридің «Жанауық» квази-ремейкін шабыттандырды. Фильмнің негізгі сюжеті 2019 жылы шыққан үнді тамилдік «Kaithi» фильміне әсер еткені хабарланды. Фильмнің нәтижесінде Джон Карпентер продюсер Ирвин Ябланспен бірге Карпентердің мансабындағы ең табысты фильм – «Хэллоуин» жұмысын бастады. «Шабуылдың» Лондондағы табысына байланысты Карпентер «Хэллоуиндегі» Shape кейіпкерін «Шабуылдың» британдық дистрибьюторы Miracle Films компаниясының Майкл Майерс есімімен атады. Майерстің ұлы Мартин бұл құрметті «өте үлкен құрмет» және «оның қайтыс болған әкесіне арналған мәңгілік естелік» деп есептеді. Дональд Плезенс Карпентердің «Хэллоуин» фильмінде ойнады, өйткені оның қыздары «Шабуылдың» жанкүйерлері еді. Фильмнің сценарийін жетектеген Дебра Хилл Карпентердің болашақ фильмдерін өндіріп, оның сүйіктісі болды. 2005 жылы фильмді режиссер Жан Франсуа Рише қайта түсіріп, Этан Хоук пен Лоуренс Фишберн ойнады. Ришеттің ремейкі кейбіреулермен кәсіби деңгейде жасалған B-фильм ретінде мақталып, ал басқалары оны формулалық деп санады, көптеген сыншылар түпнұсқа «Шабуылды» ремейкке артық көреді. Карпентер екі фильмнің де әсерін мойындайды. «Шабуыл» 2.35:1 анаморфты Panavision кең экранында түсірілді, Карпентердің барлық көркем фильмдерінде қолданған форматы. «Мен Panavision-ді жақсы көремін, – деді Карпентер. – Бұл кинолық пропорция».

Үйдегі бейнефильмдер

Assault 1978 жылы Media Home Entertainment компаниясы VHS форматында, ал 1997 жылы 12 наурызда Image Entertainment компаниясы лазерлік дискіде шығарды. 1997 жылғы лазерлік дискке Джон Карпентердің түсіндірмесі, жеке музыкалық трек және түпнұсқа театрлық трейлер қоса берілді. 2003 жылдың 11 наурызында Image Entertainment фильмнің жаңа кең экранды "Special Edition" DVD нұсқасын шығарды. Entertainment Weekly журналынан Далтон Росс бұл 2003 жылғы DVD нұсқасына B+ бағасын берді. Eccentric Cinema сайтынан Брайан Линдсей фильмнің 2003 жылғы DVD нұсқасына 10 балдық шкала бойынша 10 бал берді, бұл сайттың ең жоғары бағасы. Сондай-ақ, 2008 және 2009 жылдары "Қалпына келтірілген коллекционерлік басылымы" DVD және Blu-ray дискілерінде жарық көрді. Екі нұсқада да 2003 жылғы "Special Edition" DVD-дегі барлық қосымша мүмкіндіктер бар. Assault on Precinct 13 2013 жылдың 19 қарашасында қайта шығарылды, себебі Shout! Factory компаниясы фильмді АҚШ-та Scream Factory сублейблімен "Collector's Edition" ретінде шығару құқығын алды. Бұл жинақтың ерекшеліктері актриса Нэнси Лумис Кис және көркемдік режиссер/дыбыс эффектілері жасаушы Томми Ли Уоллеспен жасалған жаңа сұхбаттар, сонымен қатар бұрынғы басылымдардан Джон Карпентер мен Остин Стокердің аудио түсіндірмелері, театрлық трейлер және радио жарнамалары. Бұл жинаққа бұрынғы басылымдардағы барлық басқа қосымша мүмкіндіктер енбеді. Фильм сонымен қатар Германияда 2012 жылдың 25 мамырында "3 дискілі шектеулі коллекционерлік басылым" Blu-ray нұсқасында шықты, ол екі DVD-ні және 24 беттік буклетті қамтиды. Image Entertainment DVD және Blu-ray нұсқаларындағы қосымша мүмкіндіктерге қоса, 2012 жылдың 16 қарашасында Австралияда Umbrella Entertainment арқылы стандартты нұсқасы шықты, ол 2015 жылдың 5 тамызында қолжетімді болды. Ұлыбританияда Second Sight компаниясы "40 жылдық мерекелік басылымын" шығарды, ол бонус дискіде Джон Карпентердің фильмге арналған музыкасын қамтиды. Фильмнің Blu-ray нұсқасы 2.35:1 пропорциясында, 5.1 DTS HD айналмалы дыбысымен және екі моно дыбысымен ұсынылған, сонымен қатар актер Остин Стокермен, атқарушы продюсер Джозеф Кауфманмен және көркемдік режиссер және дыбыс эффектілері жасаушы Томми Ли Уоллеспен жасалған жаңа сұхбаттар, Уоллес пен Джон Карпентердің түсіндірмелері, трейлерлер мен радио жарнамалары және бес көркем суреттер бар.