Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ашық аңғар, Дурхам графлығы, Англия
Open valley in County Durham, England
Вирдейл – Англияның Дурхам графлығында Пэннин тауларының шығыс беткейінде орналасқан аңғар. Вирдейлдің көп бөлігі Солтүстік Пенниннің көрнекті табиғи сұлулық аймағына (AONB) кіреді – Англия мен Уэльстегі екінші ірі AONB. Жоғарғы аңғар биік төбелермен (Бёрнхоуп Сиэтте 748 метрге дейін) және қауырсын өсірілетін құрғақ далалармен қоршалған. Уэр өзені Вирдейл арқылы ағып, Бишоп Оклендке, содан кейін Дурхэмге жетіп, Сандерлендте теңізге құяды. 1974 және 2009 жылдар аралығында Уэр-Вэлли жергілікті басқару ауданы Вирдейлді қоса, аңғардың жоғарғы бөлігін қамтыды, бірақ Дурхам графтығы біртұтас әкімшілік бірлік болған кезде таратылды. (1894 жылдан 1974 жылға дейін Вирдейл ауылдық ауданы болды.) Жоғарғы Вирдейл Солтүстік-Батыс Дурхам сайлау округінің құрамында. Аңғардың негізгі елді мекендері – Сент-Джонс-Чапел және Крук, Стэнхоп, Вольсингэм қалалары.
Weardale is a dale, or valley, on the east side of the Pennines in County Durham, England. Large parts of Weardale fall within the North Pennines Area of Outstanding Natural Beauty (AONB) – the second largest AONB in England and Wales. The upper dale is surrounded by high fells (up to 2454 feet (748 m) O. D. at Burnhope Seat) and heather grouse moors. The River Wear flows through Weardale before reaching Bishop Auckland and then Durham, meeting the sea at Sunderland. The Wear Valley local government district covered the upper part of the dale, including Weardale, between 1974 and 2009, when it was abolished on County Durham's becoming a unitary authority. (From 1894 to 1974 there was a Weardale Rural District.) Upper Weardale is in the parliamentary constituency of North West Durham. The dale's principal settlements include St John's Chapel and the towns of Crook, Stanhope and Wolsingham.
Жергілікті климат
Уэрдейлдің қыстары әдетте суық әрі ұзаққа созылады, жиі қар жауады, қазіргі кезде Свинхоуп-Хедтегі шаңғы жолында шаңғы тебушілер осы мүмкіндікті пайдаланады.
Weardale's winters are typically harsh and prolonged with regular snow, nowadays taken advantage of by skiers using a ski run at Swinhope Head.
Жануарлар дүниесі және экология
Жабайы фаунада қара қаз популяциясының маңызды саны, сондай-ақ, жоталы жерлерде кездесетін құстар бар. Теңіз форелі мен лосось Уэр өзенімен жүзеді, ал кейде бау-бақшаларда жыландар кездеседі. Флораға келсек, түрлерге бай шалғындықтар сақталған, ал орман жұлдызы (Geranium sylvaticum) және шалғындық жұлдызы (G. pratense) жазда оңай көрініп тұрады, ал тау пансиы (Viola lutea) жоғарғы аңғардың төңірегіндегі қысқа шөпте өсетін ерекше өсімдік. Сонымен қатар, жоғарғы аңғардың төңірегінде, көктемнің соңында ылғалды жерлерде сары сазгүл (Caltha palustris minor) гүлдейді, ол қарапайым сазгүлден (Caltha palustris) кішкентайрақ. Шағын, бірақ әдемі көктемгі құмшаң (Minuartia verna) ескі қорғасын кен орындарының маңында өседі, оның қорғасынға жоғары төзімділігі басқа түрлердің өсуіне кедеріс келтіретін ластанған жерлерді мекендеуге мүмкіндік береді.
Wildlife includes an important population of black grouse, along with the more usual upland birds. Sea trout and salmon run the River Wear whilst adders (snakes) are sometimes encountered on the moors. With regard to flora, some species rich meadows remain, and the wood cranesbill (Geranium sylvaticum) and meadow cranesbill (G. pratense) are easy to spot in summer and the mountain pansy (Viola lutea) is a characteristic plant of the shorter grass round the upper dale. Also round the upper dale, in late spring damp places are bright with yellow marsh marigolds, of a variety (Caltha palustris minor) that is rather smaller than the ordinary marsh marigold (Caltha palustris). The tiny but beautiful spring sandwort (Minuartia verna) may be seen around old lead workings, enabled by its high tolerance of lead to colonise ground where contamination inhibits other species.
Тарих және тарихи бірлестіктер
Адамның бұрынғы қызметі немесе әрекеті, мысалы, қазір Британ мұражайында сақталған Хизербурн қола дәуірінің алтын және басқа да заттардан тұратын коллекциясы; қазіргі Дарем графтығындағы бекіністерден аң аулауға шыққан римдік офицерлер орнатқан құрбандық алаптары; және Норман дәуірінен бастап Фростерли мәрмәрі – сол ауылдың жанында кездесетін, қазбалы әктас қабаты, Дарем соборында және көптеген басқа шіркеулер мен қоғамдық ғимараттарда сәндік материал ретінде қолданылған. Стэнхоп және Вольсингэм кішкентай қалалары 1066 жылғы Норман жаулап алуынан бұрын англосаксон елді мекендері болған сияқты. Нормандар осы аңғардың бөлігіндегі шаруашылықты кеңейтті, ал кейінірек орта ғасырларда жоғарғы аңғар мал жаюға арналған фермалар үшін тазаланды. Дарем епископтары кен байлықтарына иелік етті, ал шіркеу қорғасын өнеркәсібінің барлық өмірлік кезеңі бойында оларды сақтап қалды, шахтерлер мен компаниялар жалға алушылар болды. 1327 жылы Эдуард III Вирдейлдегі алғашқы әскери науқанын бастады. Шотландтарға қарсы Вирдейл науқаны әскери тұрғыдан сәтсіз аяқталды, бірақ саяси маңызды Эдинбург-Нортгемптон шартына әкелді. Бұл науқанға қатысқан Жан Ле Бел атты жылнамашы оқиғаны көрнекті түрде сипаттады. 18 ғасырда Джон Уэсли бірнеше рет аңғарға сапар шекті және ол методистердің бекінісіне айналды. Айрешопбернге жақын орналасқан High House Chapel әлемдегі үздіксіз қолданылып келе жатқан ең көне методист шіркеуі деп есептеледі және онда Вирдейл мұражайы (Киллхоуптағы қорғасын өндіру мұражайымен шатастырмаңыз) орналасқан, онда методисттер мен Уэслиге арналған естеліктер бөлмесі бар. Екі дүниежүзілік соғыс арасындағы жастық шағында ақын В. Х. Оден Вирдейл және оның төңірегіндегі қорғасын өндіру өнеркәсібінің іздері мен жабайы табиғат арасында серуендеді және оларды өмір бойына шабыттандыратын көз деп тапты. Ол барған Роухоп жері «Роухоп рейді» атты шекаралық балладаның да отаны болып табылады, онда 1569 жылы Вирдейл тұрғындары Рим қабырғасынан келген мал ұрлаушыларды қалай қуғандығы егжей-тегжейлі сипатталған. Заманауи туындылардың ішінде Хелен Каннамның «Соңғы баллада» романы 19 ғасырдың басында аңғарда орын алған қызықты тарихи оқиғаны баяндайды.
Past occupation or activity by man is attested by evidence such as the Heatheryburn Bronze Age collection of gold and other objects, now in the British Museum; altars placed by Roman officers who took hunting trips out from forts in present day County Durham; and the use from Norman times of Frosterley Marble, a black fossiliferous layer of limestone occurring near that village, as an ornamental material in Durham Cathedral and many other churches and public buildings. The small towns of Stanhope and Wolsingham appear to have existed as Anglo Saxon settlements before the Norman Conquest of 1066. The Normans extended farming in this part of the dale, and later in the Middle Ages the upper dale was cleared for vaccaries – farms for pasturing cattle. The Bishops of Durham owned the mineral rights and the Church retained them throughout the effective life of the lead industry, miners and companies being lessees. In 1327 Edward III led his first military campaign in Weardale. The so called Weardale campaign against the Scots was a military failure but led to the politically important Treaty of Edinburgh–Northampton. The campaign was graphically described by a participant, the chronicler Jean Le Bel. In the 18th century John Wesley visited the dale on a number of occasions and it became a Methodist stronghold. High House Chapel near Ireshopeburn has been claimed to be the Methodist chapel with the longest history of continuous use in the world and contains the Weardale Museum (not to be confused with the Lead Mining Museum at Killhope), which includes a room devoted to Methodist and Wesley memorabilia. As a youth between the world wars the poet W. H. Auden walked amid the wild countryside and the relics of the lead mining industry in and around Weardale and found them a lifelong source of inspiration. One place he visited, Rookhope, is also the setting of a border ballad, 'The Rookhope Ryde', which describes in some detail how in 1569 Weardale men drove out a party of cattle raiders who had come down from the Roman wall area. Among modern works 'The Last Ballad', by Helen Cannam, is a lively historical novel set in the dale in the early 19th century.
Тау-кен өндірісінің тарихы
Уэрдейл тарихи тұрғыдан қорғасын өндіруге маңызды болды және Киллхоупте (Killup деп айтылады) сақталған Парк деңгейі шахтасын қамтитын қорғасын өндіру мұражайы бар. Солтүстік Пенниндегі кен өндірісінің алғашқы құжатталған дәлелі 12 ғасырға дейін жетеді және қазіргі Алстон Мур, Уэрдейлдің батысы және Нортумберленд аймақтарында күміс кендерінің табылуын көрсетеді. Уэрдейл сол кезде орманды болды және Дархэм епископтарына тиесілі болды, олардың бір бөлігін аң аулау үшін пайдаланды. Истгейт және Вестгейт ауылдары осы орман қорығының бұрынғы шығыс және батыс кіреберістерін көрсетеді (King, 1982). Уэрдейлдегі қорғасын өндіру 18- және 19-ғасырларда ең жоғары деңгейге жетті, осы кезде Лондон қорғасын және Бомонт компаниялары бүкіл аймақтағы кен өндірісіне басымдық танытты, мысалы, Корниш Хаш кенішінде. 1880 жылдары қорғасын бағасының төмендеуі салдарынан екі компания да аймақтағы жалдау шартынан бас тартты, бірақ Уэрдейл қорғасын компаниясы 1931 жылға дейін қорғасын өндіру және балқытуды жалғастырды. Dunham (1990) мәліметтері бойынша, 19-ғасырдағы кен өндірісінің өрбу кезеңінде аймақта 28 жеке қорғасын балқыту орындары жұмыс істеген, бірақ 1919 жылы соңғы ірі коммерциялық кеніш жабылды. Қорғасыннан басқа, Уэрдейлден күміс және флюорит те өндірілді. Өнеркәсіптік революция кезінде, әсіресе Рухоуп аймағынан, Консеттегі және Дарем графтығындағы басқа да зауыттарды қамтамасыз ету үшін үлкен көлемде темір кені алынды. Сонымен қатар, жергілікті басқа да пайдалы қазбалардың кен орындары да кездеседі. Ганистер (қатты құмтас) және долерит (уиньстоун, базальт) та қазылып алынды. Қорғасын өндіру саласы халықтың көп бөлігінің қозғалысына себеп болды. Қалайы өндірісімен айналысқан Корнуолл кеншілері Пеннин кен орындарында ұқсас жұмыс іздеу үшін келді. Кейіннен көптеген адамдар Уэрдейлден 19-ғасырдың Солтүстік-Шығысындағы көмір шахталарында жақсы жалақылы жұмыс іздеп кетті немесе Жаңа әлемге эмиграциялады.
Weardale was historically important for lead mining and there is a lead mining museum incorporating the preserved Park Level Mine at Killhope (pronounced "Killup"). The first documented evidence of mining in the Northern Pennines dates from the 12th century and records the presence of silver mines in the areas of what are now Alston Moor, just west of Weardale, and Northumberland. Weardale was at that time forested and belonged to the Bishops of Durham, who used part of it as a hunting preserve. The villages of Eastgate and Westgate mark the former eastern and western entrances to this forest preserve (King, 1982). Lead mining in Weardale reached its greatest levels during the 18th and 19th centuries, when the London Lead and Beaumont Companies dominated mining throughout the region, e. g. at the Cornish Hush Mine. During the 1880s declining prices for lead forced both companies to give up their leases in the area, though the Weardale Lead Company continued lead mining and smelting until 1931. According to Dunham (1990) 28 separate lead smelting operations were active in the region during the height of mining in the 19th century but by 1919 the last major commercial mine had closed. Besides lead, silver and fluorspar were extracted from Weardale. Large amounts of ironstone were taken, especially from the Rookhope area, during the Industrial Revolution to supply ironworks at Consett and other sites in County Durham. Local deposits of other minerals were also found on occasion. Ganister (hard sandstone) and dolerite (whinstone, basalt) were also quarried. The lead mining industry occasioned the coming and going of much of the population. Cornish miners, used to tin mining, were one group who came to find similar work in the Pennine ore field. Many later left Weardale for better paid jobs in 19th century coal mines in the North East or emigrated to the New World.
Фторспат
Қорғасын өндірудің маңызды қосымша өнімі әртүрлі кристалдар болды, соның ішінде әсем түсті фторшпар (фторит). Оның 19-ғасырдың соңына дейін өнеркәсіптік қолданысы белгісіз болды. Кейіннен ол болат жасау процесінің бір бөлігінде, сондай-ақ, жабыспайтын қуыру табаларын, аэрозольдерге арналған фреондарды және басқа да өнімдерді жасауда қолданылды. Бұл құнды тас емес, бірақ коллекционерлер сапалы үлгілерін жоғары бағалайды. Еуропий қоспаларының арқасында бұл аймақтағы фторит ультракүлгін сәулеленуге ұшырағанда көгілдір жарықпен жарқырайды. Осы құбылысты сипаттау үшін "флуоресценция" деген сөз осы аймақтан алынған фторшпардың ерекше жарқырауынан пайда болды. Веардейл фториті коллекционерлер арасында әлемдегі ең жақсы және ең бағалысы саналады. Фрейзерс Хуш, Болтсберн, Хайтс, Камбокелс, Блэкден, Вест Пастурс, Гринлаус, Биллингс Хилл және Гроверэйк сияқты кеніштер өте жақсы фторит үлгілерімен әйгілі. 2016 жылға дейін Роджерли кенішінде ең жақсы жасыл фторит өндірілді. Жақын жердегі әк тас карьеріндегі минералданған тамырлар Диана Мария кенішін ашуға мүмкіндік берді, ол сапалы жасыл фторит үлгілерін және кейде күлгін түсті фторитті өндіреді. Киллхоуптағы Солтүстік Англия қорғасын кен музейінде Киллхоуп дөңгелегі деп аталатын үлкен, жұмыс істейтін су дөңгелегі орнатылған. Ол 1870 жылдары қорғасын кенін пайдасыз тас пен бөлуді аяқтау үшін жақын ғимараттағы резервуарлардағы шламды ұсақтау үшін орнатылды. Мұражайда жергілікті минералдардың бай коллекциясы, сондай-ақ, кеншілер тапқан кристалдық үлгілерді көрсету үшін жасалған "ұялар" таныстырылған.
A major by product of lead mining was various crystals including the decorative coloured fluorspar (fluorite), for which no industrial use was known until the later 19th century. Thereafter it was used in part of the steel making process and also in the manufacture of non stick frying pans, CFCs for aerosols and other products. It is not a precious stone but fine samples are prized by collectors. Because of europium impurities fluorite from this region glows with a bluish light under ultraviolet excitation, and the characteristic glow of fluorspar samples from this region are responsible for the word fluorescence to describe that phenomenon. Weardale fluorite is considered by collectors to be amongst the finest, and therefore most valued, in the world. Mines such as Frazers Hush, Boltsburn, Heights, Cambokeels, Blackdene, West Pastures, Greenlaws, Billings Hill and Groverake are legendary for their fine fluorite specimens. Until 2016 some of the finest green fluorite was mined at Rogerley Mine. Mineralised veins in a nearby limestone quarry were then opened up to create the Diana Maria Mine, which produces fine green fluorite specimens and the occasional purple. The North of England Lead Mining Museum at Killhope has a huge working water wheel, known as the Killhope Wheel. It was installed in the 1870s to power the crushing of grit in tanks in an adjacent building so as to complete the separation of lead ore from worthless stone. The museum also exhibits a fine collection of local minerals, as well as 'spar boxes' – display cases made by miners to show crystal specimens they had found.
Тау-кен өндірісінен басқа экономика
Қорғасын кен орындары жабылғаннан кейін жоғарғы аңғардағы жергілікті тұрғындар үшін табыс көзі азайып қалды. Дегенмен, Стэнхоп пен Фростерли маңындағы төменгі аңғарда 1840 жылдардан бастап көмірлі әктас кең көлемде қазыла бастады. Тессид пен Консетке теміржол қатынасының арқасында оны темір және болат өндірісінде пайдалану үшін сол жерлерге және басқа да жерлерге тасымалдауға мүмкіндік болды. Бұл жерлерге төменгі аңғардағы Вольсингхэм, оның шетіндегі Тоу Лоу және аңғардың төменгі бөлігіндегі Уиттон Парк кірді. Олардың ішінде қазіргі уақытта (2009 жылғы мәлімет бойынша) тек Тоу Лоудағы кәсіпорны ғана жұмыс істеп тұр. Әктас қазу 1960 жылдарға дейін және одан кейін де жалғасты. Осы кезеңде салыстырмалы түрде жаңа және ірі жоба – 1960 жылдары салынған Истгейт маңындағы Көк шеңбер цемент зауытына қызмет ететін карьер ашылды. Бұл нысан қазір тоқтатылған, ал Вирдейлдегі негізгі кәсіп – мал шаруашылығы (ірі қара және қой). Қазіргі уақытта Роджерли кенішінде ғана минералдық үлгілерді табу мақсатымен өте шағын ауқымда іздеу жұмыстары жүргізілуде. Уэрдейлде 1847, 1862 және 1895 жылдары үш кезеңде Уэрхедке дейін теміржол тартылды. Бірақ қорғасын өнеркәсібінің құлдырауына байланысты 1961 және 1968 жылдар аралығында Истгейттен жоғарыдағы желі бөлігі үш рет жабылды. Қалған желі цемент тасымалы мен экскурсиялар арқасында 1993 жылға дейін сақталды, содан кейін оны Уэрдейл теміржолы иеленді. 2004 жылы жолаушылар тасымалы қысқа мерзімге қайта жаңғыртылды, бірақ 2005 жылы жоба банкротқа ұшырады. 2006 жылы жаңа меншік құрылымымен пойыздар қайтадан жүре бастады. Бишоп Окленд пен Вольсингхэм арасындағы желі 2010 жылдың мамырында қайта ашылды. Мұралық (бу және дизель локомотивтерімен жүргізілетін) және қоғамдық (желілік автобустар) қызметтері де жұмыс істейді. 2011 жылдың бірінші жартысында Вольсингхэмдегі жаңа терминалда көмір тасымалы басталуы күтілуде. Ол жақын маңдағы Тоу Лоудағы ашық карьерден жүк көлігімен жеткізіледі. Network Rail желісімен 2010 жылы бірнеше экскурсиялар ұйымдастырылды. Күнделікті жолаушылар тасымалы үшін Бишоп Оклендтен батысқа қарай орналасқан жеке платформа пайдаланылады. Бұл платформа бұрынғы Батыс тұйықталу орнында орналасқан, ол кезде Бишоп Окленд үшбұрышты станция болып саналған. Мұралық желіні 2020 жылы Окленд жобасы басқаруға алды. Қазіргі уақытта Weardale Motor Services компаниясы Бишоп Окленд пен Круктан Cowshill-ге (аңғардың басында) дүйсенбіден сенбіге дейін тұрақты автобус қатынасын ұйымдастыруда. Күннің белгілі бір уақытында автобуспен Killhope Lead Mining Museum-іне барып, мұражай ашық болған кезде қайта оралуға болады. Туристік индустрия дамыған, қонақүйлер, пансионаттар және жекеменшік үйлерде тұруға жағдай жасалған. Сонымен қатар, трейлерлерге арналған тұрақтар да бар. Атпен серуендеуге және тау велосипедтерімен жүруге мүмкіндік бар, жаяу жүргіншілерге де көптеген мүмкіндіктер қарастырылған.
After the closing of the lead mines there were few sources of income for the local population left in the upper dale. In the lower dale round Stanhope and Frosterley, however, carboniferous limestone was quarried on a large scale from the 1840s, when rail links with Teesside and Consett enabled it to be carried to these and other places for use in the iron and steel making processes there. These places included Wolsingham in the lower dale, Tow Law on its fringes and Witton Park further down the dale. Of these, only a business at Tow Law persists (2009) as a going concern. Limestone quarrying continued into and beyond the 1960s, a relatively recent and large scale development being the quarry serving the Blue Circle cement works near Eastgate, set up in the 1960s. This site has now been decommissioned and the major industry in Weardale is now cattle and sheep farming. Only one mine, the Rogerley Mine, is currently being prospected on a very small scale for mineral specimens. Weardale had a railway as far as Wearhead in three stages opened in 1847, 1862 and 1895, but the section of the line above Eastgate closed between 1961 and 1968 in another series of three closures owing to the decline of the lead industry. The remaining line was kept open by cement traffic and excursions until 1993, after which it was eventually taken over by the Weardale Railway. Passenger services recommenced briefly in 2004 but in 2005 the project went into administration. Trains began running again in 2006 under a new ownership structure. The line between Bishop Auckland and Wolsingham was reopened in May 2010. Both heritage (steam and diesel loco hauled) and community (railbus) services are worked. During the first part of 2011 it is anticipated that coal traffic will start loaded at a new terminal in Wolsingham. It will be trucked there from an opencast at nearby Tow Law. The connection to Network Rail has seen a number of through excursions during 2010, although for daily passenger traffic a separate platform called Bishop Auckland West is used. It is on the site of the former West Junction when Bishop Auckland was a triangular station. The heritage line was taken over by The Auckland Project in 2020. Currently there is a regular Monday to Saturday bus service provided by Weardale Motor Services from Bishop Auckland and Crook to Cowshill at the head of the dale; it is possible at certain times of day to take the bus further on to the Killhope Lead Mining Museum and to return by bus from it at the times of the year when it is open. There is a modest tourist industry, and inn/hotel, B&B and self catering are among the types of accommodation available; there are some caravan sites. There are opportunities for pony trekking and mountain biking as well as much scope for the walker.