Кіріспе
Ішкі Моңғолия – Қытайдың автономиялық аймағы, тува және моңғол музыкасымен байланысты дәстүрлері бар. Белгілі музыканттардың қатарында янцин ойнаушы Урна Чахар Тугчи, бұрын Роберт Золличтің «Gaoshan Liushui» әлемдік музыка ансамблінің мүшесі болған. Әнші-әндерші Тенггер 1986 жылғы «Мен моңғолмын» (Bi mongol hun) хитімен Қытайдың барлық аймақтарында танымал болды, содан бері «Blue Wolf» тобын құрды. Музыкалық мекемелерге Қытайдың Ішкі Моңғолия Ұлттық Музыка және Би Операсы труппасы мен Қытайдың Морин Хуур қоғамы жатады.
Inner Mongolia is an autonomous region of China, with traditions related to Tuvan music and Mongolian music. Popular musicians including the yangqin player Urna Chahar Tugchi, formerly of Robert Zollitsch’s Gaoshan Liushui, a world music ensemble. The singer songwriter Tengger has been well known throughout China since his 1986 hit "I am a Mongolian" (Bi mongol hun); he has since formed a band called Blue Wolf. Musical institutions include the China Inner Mongolia Nationality Music and Dance Opera Troupe and the Morin Khuur Society of China.
Ұзақ ән
Бұл жанр "Ұзын ән" (Уртын дуу) деп аталады, себебі мәтіннің әрбір буыны ұзаққа созылады. Төрт минуттық ән он сөзден ғана тұруы мүмкін. Лирикалық тақырыптар мағынасына қарай өзгереді; олар философиялық, діни, махаббат туралы немесе тойлық болуы мүмкін, және көбінесе жылқы бейнесі ән бойы қайталап келетін символ немесе тақырып ретінде қолданылады. Шығыс моңғолдар көбінесе морин хуур (ат басы скрипкасы) мен бірге, кейде лимбе деп аталатын жергілікті сыбызғының бір түрін қолданады. Батыс моңғолдардың ойрат тайпалары ұзын әндерді әдетте ғана немесе игілмен бірге орындайды.
Сарай музыкасы
Ішкі Моңғолияда моңғол сарай музыкасы қайта жаңғырып жатыр. 1984 жылы Ішкі Моңғолияның Ар-Хорчин аймағында маңызды жаңалық ашылды. Соңғы моңғол Ұлы ханы Лигданның (1588–1634) сарай музыкасының 15 жазба бөлімі оның сарайының қираған орнының жанындағы ғибадатханадан табылды. Цин әулеті моңғол сарай музыкасын жоғары бағалап, оны патшалық рәсімдердің, әсіресе тойлардың ажырамас бөлігіне айналдырғаны мәлім. «Да Цин Хуэй Диан» (大清會典) еңбегінде былай делінген: «Император Тайцзун (Хонг Тайцзи) Чакхарды бағындырып, олардың музыкасын алды. Ол оны Ян (燕) музыкасының бөліміне қосты. Бұл – моңғол музыкасы». Маньчжур императорлары Хун Тайцзи (1626–1643 жылдары билеген), Канси (1662–1722 жылдары билеген) және Цяньлун (1735–1799 жылдары билеген) Лигдан ханның ескі моңғол сарай музыкасын қамтитын музыкалық энциклопедияларды жинастырды. 1741 жылы Цяньлун императоры құрастырған «Лулу Чжэньи Хоубиан» (吕律正义后编) еңбегінде моңғол музыкасы «Дзя Чуй Юэ Чжан» (笳吹乐章) және «Фан Бу Хэ Цзоу» (番部合奏) деп бөлінген. «Дзя Чуй Юэ Чжан» моңғол сарайларында хан мен ханзадалық отбасын мақтау үшін қолданылса, «Фан Бу Хэ Цзоу» халық музыкасының изяқты формаларының ықпалында болды. 1814 жылы моңғол ақсүйегі, ғалымы және музыканты Ронг Чжай (荣斋) патшалық музыкалық анықтамалық (弦索备考) құрастырды. Оның қысқаша үзіндісін YouTube-та тамашалауға болады. 2009 жылы Ішкі Моңғолия профессоры Худжилту және Ішкі Моңғолияның мәдени органдары Моңғол хан сарайының музыкалық ансамблін (Menggu Han Ting Yuedui, 蒙古汗廷乐队) құруды қолдады, ол қазір Лигдан ханның сарай музыкасын сәтті қайта жаңғыртуда. 2010 жылдың шілдесінде профессор Худжилту басқаратын 57 орындаушы болды. Ансамбльдің бейнежазбасын Youku сайтынан табуға болады. 2012 жылдың шілдесінде моңғол сарай музыкасын зерттеу үшін Бүкілқытайлық ғылыми конференция өтті. Конференцияға көптеген түрлі ұйымдардан профессорлар қатысты. 2011 жылы моңғол сарай музыкасы Ішкі Моңғолияның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізілді. Сақталған сарай әндерінің ішінде 15 тараудан тұратын жіппен байланған ескі қағаз кітаптан «Их Шиван», «Бағш дохио» және «Адуу хурахуи» әндері бар. Онда шамамен 80 әуен мен 18 музыкалық аспап, сондай-ақ «Бичгиин Буджиг» (Сауатты би) және «Цергиин Буджиг» (Жауынгер биі) деп аталатын екі негізгі би түрі кездеседі. Әндердің мазмұны негізінен императорды мақтау, мемлекеттің даңқы, діни ғұрыптар, философиялық оқулар және халық даналығын көрсетеді. Бұл сарай музыкасы Шыңғыс ханның билікке келген алғашқы жылына дейін барып, Хубилай ханның басқаруымен Юань әулеті кезінде одан әрі дамыды.