Кіріспе

Жер бетіндегі кішкентай төбешік немесе үйінді.

Геологияда, төбешік – жер бетіндегі кішкентай төбешік немесе үйінді. Олар әдетте биіктігі жағынан кіші болып келеді және топтамалар немесе кең далаларда кездеседі. Көбінесе жанартау аймақтарында болатын үлкен көшкін құлаулары төбешіктердің пайда болуына жауап береді. Көшкіннің басталуынан соңғы қалыптасуына дейін төбешіктердің эволюциясы, кеңістікте таралуы және ішкі құрылымы арқылы сипатталады. Көшкін қозғалысы басталғанда, жарылудың кеңеюі көшкіннің алдында кішкентай, арт жағында үлкен төбешіктердің пайда болуына әкеледі. Төбешіктердің мөлшері бастапқы массадағы орналасуына байланысты. Бұл масса тараған сайын төбешіктер бұзылып немесе бірігіп, ірі құрылымдарды құрайды. Төбешіктердің морфологиясы мен шөгінді құрылымының алуан түрлілігіне байланысты олар туралы жалпылама тұжырым жасау қиын. Өте тегіс емес беткей төбешікті деп аталуы мүмкін. Мұз төбешігі – мұз жамылғысының жалпы деңгейінен жоғары көтерілген мұздың дөңгелегі немесе төбесі. Төбешікті мұздың пайда болуына қапталған мұздың негізгі бөлігіндегі баяу және тең емес қысым, сондай-ақ кейінірек оның құрылымы мен температурасының тең емес болуы себеп болады.

Саздық шұңқырлары

Төменгі қырлы, құрғақ торфтың үймелері әдетте плато, керми, пальса немесе жіптік батпақтар сияқты жоғары көтерілген батпақтардың құрылымының бір бөлігін құрайды. Үймелердің арасында шағын, сулы ойыстар немесе жапырақтар кездеседі.

Саздықтағы шұңқырлар

Саздық үйінділер – әдетте, құлаған діңдер немесе мохпен жабылған бұтақтардың негізінде пайда болатын және саздықтың бетінен көтерілетін төбелер. Үйінділер арасындағы төмен жатқан аймақтар қуыстар деп аталады. АҚШ-тың оңтүстік-шығысында қолданылатын осыған ұқсас термин – "хаммок".

Криогендік жер қорабы

Криогендік жер дөңгелектері әр түрлі атаулармен белгілі; Солтүстік Америкада олар жер дөңгелектері деп аталады; Исландия термині (көпше түрі) Гренландия мен Исландияда оларды сипаттау үшін қолданылады, ал фин термині (көпше түрі) Фенноскандияда қолданылады. Бұл суық климаттық жер бедері мәңгі тоң аймақтарында және маусымдық тоңған жерлерде пайда болады. Криогендік жер дөңгелектері әртүрлі суық жер ортасында кездеседі, бұл олардың пайда болу тарихын күрделі етеді. Геологтар дөңгелектердің полигендік болуы мүмкін екенін және олардың қалыптасуына әлі толық түсінілмеген күштердің әрекет етуі мүмкін екенін мойындайды.

Жасушалық қан айналымы

Құрлықтарды қазу әдетте топырақтың бұзылған профилін ашады, көбінесе органикалық заттардың немесе басқа да түс өзгерістерінің жиірленген жолақтары бұрынғыда сұйық күйде болғанын көрсетеді. Бұл құбылыстар жылдам қозғалатын, гравитациялық күшпен туындаған, қаныққан қиыршық ағындары болып табылады, олар міндетті түрде жас материалды қамтымайды. Қиыршық лавинасының шөгінділері қиыршық лавинасы блогымен (құрлықтар) және қиыршық лавинасы матрицасымен сипатталады. Қиыршық лавиналары вулканның бастапқы жерінде амфитеатр және төмен қарай құрлықты жер бедері бар жерлерде анықталады. Кейбір жағдайларда, мысалы Калифорниядағы Шаста тауында, амфитеатр кейінгі жанартаулық әрекеттермен толтырылған және тек құрлықтар ғана қалған. Қиыршық лавинасы блоктары ішкі қабатталуын сақтайтындықтан анықталады. Блоктар таудан жай ғана бөлініп, толыққанды сақталған күйде сығады, айналадағы жер бедерінен өзгешелігімен көзге түседі. Құрлықтардың көлемі мен биіктігі негізінен олардың орналасқан жеріне байланысты; бастапқы жерге жақын болған сайын, олардың көлемі үлкенейеді. Қиыршық лавинасы шөгінділерінің төменгі қабаты – үлкен, турбулентті қозғалатын массаның түбіндегі серпілістен пайда болатын ұсақ дәнды матрица.