Кіріспе

Ирландияның Уиклоу графтығындағы жаяу серуендеу жолы

Уиклоу жолы арқылы ауылдық жерлердегі бағыттарды пайдалану және оларға қол жеткізу жергілікті билік органдарымен және жер иелерімен келісімге байланысты. Сәйкесінше, маршрут орман шаруашылығы алқаптары мен жолдар арқылы бағыттарды тым көп пайдалануы үшін сынға ұшырады. Осы мәселелерді шешу үшін ұсыныстар 2010 жылы жарияланған Ұлттық белгіленген жолдарды қарау барысында ұсынылды.

Тарих

Уиклоу округі арқылы ұзақ қашықтыққа арналған жолдың тұжырымдамасы алғаш рет Дж. Б. Малоун (1914–1989) 1966 жылы газет мақалаларының сериясында жарияланды. Малоунның «Evening Herald» газетінде Уиклоуда серуендеу туралы тұрақты бағанасы болды және ол осы тақырыпта екі кітап – «Ашық жол» (1950) және «Уиклоуда серуендеу» (1964) – жариялады, сондай-ақ RTÉ телехикаясы «Тау мен шалғын» (1962) сериясына үлес қосты. Ол «Уиклоудың он екі күні» деп аталған дөңгелек маршрутты ұсынды, оны «әйгілі «Пеннин жолы» бойындағы саяхатқа ұқсас, бірақ солтүстік британдық әріптесінен гөрі әртүрлі» деп санады. Маршрут он екі кезеңнен тұрады, ол Таллахт, Дублин 24 жанындағы Бохернабренадан басталып, Дублин округінің Степсайд қаласында аяқталады: Бохернабренадан Балтибойсқа (Валлимоунт маңы) Атдаун арқылы; Баллинклеадан Агхаваннахқа дейін, Луганаккила шыңы арқылы; Агхаваннахта демалыс күні; Агхаваннахтан Тинелиге дейін; Тинелиден Шилелах арқылы Тинелиден басталып, Тинелиден Авокаға дейін; Гленмалурден Гринан арқылы Авокаға дейін; Гленмалурден Глендалоуға дейін; Глендалоудан демалыс күні; Глендалоудан Ноккриге дейін; және Ноккриден Степсайдқа дейін. 1977 жылы Джон Брутон, Білім министрінің парламенттік хатшысы, Малоунды Ирландия Республикасында ауылдық жолдарды дамыту жөніндегі комитетке тағайындады. Бұл Ұзақ қашықтыққа жаяу жүру маршруттары комитетіне (LDWRC) айналды, ол Ұлттық спорт кеңесінің құрамында болды, онда Малоун, далалық офицер ретінде, он екі жыл бұрын ұсынған «Уиклоу жолы» үшін схеманы әзірлеуге кірісті. Ирландия үкіметінің 1970 жылдары Солтүстік Ирландиядағы «Алстер жолының» дамуына жауап ретінде жаяу жүру маршруттарын дамыту туралы шешімі қабылданды. Малоунның Батыс Уиклоу арқылы Дублинге оралатын дөңгелек маршрут туралы бастапқы тұжырымдамасы қазіргі Марлей паркі мен Клонегал арасындағы сызықтық маршрулға ауыстырылды, себебі үкімет «Уиклоу жолының» Ирландияны қамтитын ұлттық маршруттар желісінің бір бөлігі болуын қалады. Басқа себеп – қол жеткізу мәселелері. Дегенмен, маршрут 1966 жылы жоспарланғандай болып қала береді. Маршрутты әзірлеу кезінде LDWRC көптеген жолдарды, жолдарды және орман жолдарын пайдаланды, бірақ оларды қосуға міндетті өкілеттіктері болмағандықтан, мұндай маршруттарды ұсыну және оларға қол жеткізу жергілікті билік органдарымен және жер иелерімен келісім бойынша жүзеге асырылды және жалғасуда. Жолдың алғашқы бөлігі – Марлей паркінен Лугалаға дейін – 1980 жылдың 15 тамызында Білім министрлігінің мемлекеттік министрі Джим Тунни ашты. Екінші бөлігі – Лугаладан Мойнге дейін – 1981 жылдың 27 қыркүйегінде Білім министрлігінің мемлекеттік министрі Майкл Китинг ашты. 1982 жылы Клонегалға дейінгі соңғы бөлігі аяқталды. «Уиклоу жолының» ирландша атауы – Slí Cualann Nua – сөзбе-сөз аударма емес, «Жаңа Куала жолы» дегенді білдіреді, бұл Куала жері (қазіргі Уиклоу) арқылы өтетін Тара төбесінен сәулеленген бес ежелгі жолдың біріне сілтеме жасайды. «Уиклоу жолының» маршруты 1980 жылы ашылғаннан бері бірнеше рет өзгертілді, әдетте эрозия проблемалары немесе жол құқығымен байланысты қиындықтар салдарынан. Мысалы, эрозияға байланысты жол екі таудың басына, Фея Каслдан басқа жаққа ауыстырылды. Сол сияқты, жолдың бағыты өзгертілгенге дейін жолдың ең биік нүктесі болған Муллакор шыңына қарай бұрылды. 1999 жылы жол жергілікті жер иесінің қарсылығынан кейін Лараг ауылынан ауыстырылды, бұл ауылдағы жаяу туристерге байланысты бизнесті ренжітті. Жолдың ашылғанына 25 жыл толуына орай 2006 жылы бірқатар ақпараттық тақталар мен ескерткіштер орнатылды. Мемлекеттік орман шаруашылығы компаниясы Coillte соңғы жылдары бірқатар туризм және ерікті ұйымдармен бірге өз жері арқылы өтетін жолдың бөліктерін жаңарту үшін жұмыс істеді. Бүгінде «Уиклоу жолымен» Уиклоудың ашық ауада демалу комитеті басқарады. «Уиклоу жолы» Ирландияда ашылған екінші жол белгісі және Ирландия Республикасында ашылған алғашқы жол белгісі болды. LDWRC (қазіргі Ирландиялық спорт кеңесі ұлттық жаяу жүргін кеңес комитеті) көптеген ұзақ қашықтыққа жаяу жүру маршруттарын жасады, бұл кезде Ирландия бойынша жаяу жүру маршрутын жасау ниеті бар еді. Қазіргі уақытта Ирландияда 40-тан астам ұлттық жол белгіленген маршруттар бар.

Пайдалануы және сын-пікірлері

Ирландияда алғаш дамытылғандығы және Дублинге жақын орналасқандығы себепті, Уиклоу жолы Ирландияның ұлттық белгіленген жолдарының ең танымалдарының бірі болып табылады. Дегенмен, ол кейбір сынға ұшырады. Жол бойындағы жерлерге рұқсат негізінде қол жеткізілгендіктен, жолдың көп бөлігі асфальтталған ауылдық жолдармен өтеді, мемлекет тарапынан қамтамасыз етілген қолжетімділікке (Coillte мен Уиклоу таулы ұлттық паркінің жерлеріне) тәуелді және жеке меншіктегі жерлердің салыстырмалы түрде аз бөлігін қамтиды. Жолда жүрудің көп бөлігі Тинахели мен Клонегал арасындағы оңтүстік бөлігімен шектеледі, онда маршруттың 63% жолдарда орналасқан. Уиклоу-Апландс кеңесі жүргізген зерттеу көрсеткендей, ең көп келушілер болатын учаскелерде жылына 24 000-ға жуық адам жүрсе, Гленмалурден оңтүстікке қарай бұл көрсеткіш жылына 2 500-ден аспайды. The Irish Times газетінде Джон Г. О'Двайер оларды "бір түрлі егістіктердің шапқындауы арқылы өтетін көңілсіз жолдар, автожолдың орталық бөлігінен де еш айырмасы жоқ" деп сипаттады. 2010 жылы Ұлттық жолдар кеңсесі Ирландиядағы ұлттық белгіленген жолдарды қарап шығып, бұл кемшіліктерді мойындады және Уиклоу жолын ұлттық ұзақ қашықтықты жолға жаңартуға ұсынылған он төрт жолдың бірі ретінде таңдауды ұсынды. Бұл Ирландиядағы жаңа жол стандартын енгізуге бағытталған жоба, ол халықаралық стандарттарға сай келуі тиіс. Бұл жағдайда, жарамсыз жолдар жолдың жалпы ұзындығының 10% -дан аспауы және тұрғын үй, тамақ, көлік, жүк тасымалдау сияқты қажетті қолдау көрсету қызметтерінің қолжетімді болуы керек. Сондай-ақ, Уиклоу жолынан басталатын қысқа айналмалы жолдарды дамыту және тұрақ жағдайларын жақсарту ұсынылды.

Бағыт

Уиклоу жолы екі бағытта да жол белгісімен көрсетілген және оны Марлей паркінен немесе Клонегалдан бастауға болады. Жол бойында сары түсті адам бейнесі және бағыт көрсеткіш жебесі бар, төртбұрышты қара бағаналар орнатылған. Бұл бейне Ольстер жолында жол көрсету үшін қолданылған символдан алынған және Ирландиядағы барлық ұлттық жол белгілері үшін дәстүрлі символға айналған. Жолдың осы бастапқы бөлігінің көп бөлігі гранитімен қапталған. Жол таудың айналасын айналып, Пері сарайының жанындағы ашық егістікке шығады. Бұл жоғартқы жерлердегі бұталы және батпақты жерлерде қалампыр, қызғылт қалампыр және батпақты мақта өседі, сонымен қатар көптеген құс түрлеріне, оның ішінде қызылқұйрық, дала үкісі және көкқұйрыққа да мекендейді. Жол екі таудың – Two Rock және Kilmashogue арасындағы қыраттан өтеді, содан кейін Two Rock және Tibradden таулары арасындағы кең қырқадан төмен түсіп, Гленкуллен аңғарына жетеді, онда ол R116 тас жолымен Боранаралтри шағын ауылына дейін созылады. Жолдың екі жағында да тіктеп отырған егістік жерлер орналасқан. Боранаралтриден жоғары көтерілгенде, жол Принс Уильямның орындығының етегіне жетеді, осы жерде жол Дублин округін қысып, Уиклоу округіне кіреді. Бұл жердегі табиғи орта құрғақ батпақтар мен жоғартқы жерлер арасында ауысады. Жол Curtlestown Wood арқылы Glencree аңғарының түбіне түседі, содан кейін Lackan Wood-қа кіріп, Knockree Hill етегін кесіп өтеді.

Нокриден Олдбриджге

Ноккриден Клонегалға дейін жолдың көп бөлігі Уиклоу тауларының батыс бөлігінің граниті мен шығыстағы шисталар мен тақташалар арасындағы шекара бойымен өтеді. Жол Glencree өзені арқылы Seskin Wood орманнан өтеді, ол жартылай табиғи емен мен қоңыржылға ормандары және қарғалардың мекені. Өзенді жаяу көпірінен өтіп, жол Crone Woods орманға кіріп, Ride Rock-қа көтеріледі, ондан Powerscourt аңшылық паркі мен Powerscourt шаршымасы көрінеді – Ирландиядағы ең биік шаршыма. Импортталған жапондық Sika елендері мен жергілікті қызыл елендердің будандары Уиклоу жолының бойындағы ормандар мен тауларда көптеп кездеседі, ал Уиклоу тауларындағы барлық елендер Пауэрскорт үйірмесінен бастау алады. Келесі аңғар – Гленсулан, қазіргі уақытта адам тұрмаса да, 1840 жылдардағы Ұлы ашаршылыққа дейін шағын шаруалардың мекені болған, олардың шаруашылықтарының әлсіз іздері қыс айларында шұбатың төмен болғанда көрінеді. Даргл өзенін кесіп өтіп, жол Джус тауының шығыс беткейіне көтеріледі. Мұнда, құрғақ далалық жерлер ылғалды батпаққа айналады. Батпақтар құрғақ далалық жерлермен бірнеше өсімдік және жануар түрлерін бөліседі, бірақ батпақ мақтасының, батпақ асфоделінің, қамыс пен батпақ мүктерінің (олардың қатысуымен шортан пайда болады) мекені болып табылады. Ылғалды батпақтар бақалардың, су бетінде сырғанап жүретіндердің және суға шомылатын қоңыздардың да мекені. Джус тауының шыңына жақын жерде жол тошар немесе батпақты эрозиядан қорғау үшін салынған ағаш көпірмен қосылады, ол White Hill төбесінен өтеді – жолдың ең биік нүктесі. 1990 жылы орнатылған, мүсінші Билли Ганнонның өрнегімен жасалған Б. Малоунға арналған ескерткіш тас Lough Tay көліне қарайды. Лугаладан бастап, жол Слемейне және Баллинафуншодж тауларының шығыс беткейлеріндегі қарағай және шыршадан тұратын орманды плантация арқылы өтіп, Авонмор өзеніне жақын Лох-Дан көліне баратын Oldbridge-ке жетеді.

Олдбридж - Глендалоу

Олдбриджден шығып, жол шамамен бір аралықты жолды жалғастырады, содан кейін боренге бұрылады. Бореннің сол жағында – Wart Stone Field орналасқан, оның атында жатқан bullaun тасының арқасында осылай аталған, оның суы сиыршақтың жазылуына көмектеседі деп есептеледі. Борейн Брушер-Гаппен аяқталады, бұл жер 1798 жылғы көтерілістен кейін Майкл Дуйер мен оның ізбасарлары қашқанда жергілікті тұрғындар тамақ және жабдықтар қалдырған орын ретінде танымал. Жол Драммин орманға, ситка емен плантациясына кіреді, онда Mountain Meitheal тобы салған Адирондак паналасынан өтеді – бұл жолдарды сақтауға арналған еріктілер тобы, жылдар бойы Виклоу жолының әртүрлі бөліктерін жаңартып келді. Жол Паддок төбесіне көтеріліп, кейін лавр ағаштарының плантациясына түседі. Бұл жердегі орман төбелері шыршалар, шөптесіндер және ұшқан ағарлық саңырауқұлақтардың мекені. Жол Ларағқа жақын жердегі әскери жолды, содан кейін Гленмакнас өзені арқылы ағаштан жасалған көпірді кесіп өтеді. Өзен төсесінде соңғы мұз дәуірінің соңында мұздықтардың еруінен қалған гранитті тас кесектер көптеп тараған. Жолдың бұл бөлігі емен, рован, күміс қайың және саз сияқты көптеген жергілікті ирланд ағаштарынан тұратын орманды жер арқылы өтетін ежелгі қасиетті жолмен өтеді, ал орман төселі қарақұмық, көкқұмық және қатты папоротпен жабылған. Жол Броккаг тауының етегімен орманды жолдар арқылы жалғасады. Ең биік нүктесінен Камадерри және Деррибаун тауларының арасындағы екі көлмен Глендалоу аңғарының әсем көрінісі ашылады. Орманнан шығып, R756 жолына және Глендалоу келушілер орталығына жетеді. Глендасан өзенін кесіп өтіп, 6-шы ғасырда Әулие Кевин құрған Монастырь қаласының қираған қалдықтарынан өтеді.

Глендалоудан Темір көпірге дейін

Жолдың бұл бөлігінің көп бөлігі ормандық жолдармен өтеді. Глендалоудағы монах қаласынан бастап, Жол Жасыл жол арқылы Жоғарғы көлге қарай жүреді. Ол емен, жиде, қайын және долана ағаштарынан тұратын табиғи орман аймағынан өтеді. Жоғарғы көлден көтеріліп, жол Пуланасс сарқырамасына жетеді, ол мыңжылдықтар бойы тақтатас тау жыныстарын тіліп, миллиондаған тонна тас, құм және лайды Глендалоуға жеткізіп, бастапқыда бір көл болған жерді бүгінгі күнгі екі көлге бөліп тастады. Жол орман арқылы көтерілуін жалғастырады, содан кейін Боренакроудағы Муллакор және Лугадф таулары арасындағы белдеуге шығады. Глендалоу мен Гленмалур арасындағы Боренакроу жолы ежелгі заманға дейін созылады және жергілікті дәстүр бойынша, Әулие Кевин Гленмалурдағы қасиетті қызмет өткізу үшін осы жолмен саяхаттаған. Алдыдағы көрініс Гленмалур аңғарынан Фрауган Рок Глен және Уиклоудың ең биік тауы – Лугнакильяға қарап тұрады. Содан кейін Жол Ирландия мен Ұлыбританиядағы ең ұзын мұздық аңғары – Гленмалурға қарай ұзақ құлауды бастайды. Жол бойында 2006 жылы Mountain Meitheal ұйымы салған тағы бір Адирондак паналасы орналасқан. Аңғардың төменгі жағына жеткенде, Жол Драмгофф тоғысына жету үшін Әскери жолға қосылады. Авонбег өзенін кесіп өтіп, шамамен 1800 жылы салынған ескі әскери казарманың қалдықтарынан өтеді және Драмгофф орманға кіреді. Орман кіреберісінде Виклоу жолының орта тұсын көрсететін граниттік бағана орнатылған. Жол Слив Маанның етегімен ормандық жолмен жүреді, кейін қысқа уақытқа Әскери жолға қосылып, содан кейін Каррикашан тауының айналасындағы ормандық жолмен жүріп, Темір көпірдегі жолға жетеді, онда Жол Оу өзенін кесіп өтеді. Тағы бір Адирондак паналасын, оны да Mountain Meitheal еріктілері Гленвок Хиллвокинг клубының көмегімен салған, Каррикашан тауының беткейіндегі Маклагта таба аласыз.

Темір көпір - Дерри өзеніне

Темір көпірден кейін жолдың мінезі өзгереді, бұрынғы бөлімдердің тік төбелері төменгі төбелер арасында иреліп өтетін көлбеуге ұшырап, жайпаққа айналады. Бұл соңғы бөліктерде де көптеген жолдар бар, себебі жол шағын жолдар мен борендер арқылы егістік жерлерді кесіп өтеді. Бұл өңделген аймақтарда қара тікенді және долананың тікенді бұталары егістік жерлердің шекарасын құрайды және олар негізгі мекен жайы болып табылады. Олар көптеген жабайы гүлдердің, жәндіктердің және құстардың түрлерін қамтиды, соның ішінде иттің гүлі, лаванды түсті түймегүл және жабайы меншік гүлі, сондай-ақ кескіштер, қара құстар және сайысшыл құстар. Жол Баллигоббан мен Шилстаун төбелері арасындағы кеңістіктен өрлеп, Луганаккилладан Кидин тауына және одан әрі Игл Хилл мен Кастлкомер платосына дейін көріністер ашылады. Алдағы төбелер Виклоу тауларының гранитті тірегінің шекарасын белгілейді; алыста олар біртіндеп Блэкстерс тауларымен бірігіп, көктемде көрінеді. Жол Мойн ауылының жанынан өтетін жолмен жүреді, содан кейін боренге қосылады. Осы боренде Әулие Колмцилге арналған қасиетті құдықтың қалдықтары бар. Жол Бэлликамбер төбесінің айналасын айналып өтеді, содан кейін Гаррихоу төбесінің шығыс беткейлерімен жалғасады, диаметрі шамамен кілт қамалдың қираған қалдықтарынан өтеді. Алдында 1916 жылы атыс кезінде қаза тапқан доктор Джеймс Макнамараға арналған ескерткіш орналасқан. Жол бойындағы бірнеше қақпалардан өтіп, жол Оңтүстік Виклоудың кең көріністерін ұсынатын Күлфуншодж жолымен, ескі мал өткелімен жалғасады. Жол жолға шығып, Дери өзенінің үстінен көпірден өтеді және Тинахелиге жақын R747 тас жолына жетеді.

Дерри өзенінен Клонегалға дейін

Жол Маскег тауының айналасында ежелгі мал айдау жолын жалғастырып, содан кейін бірнеше елдік жолдарға қосылады. Бұл соңғы бөліктің 63% жолмен өтеді. Бұл жолдар Муллинакуфф ауылынан өтеді, оның неоготикалық шіркеуі мен коттедждері жергілікті граниттен салынған. Stranakelly Crossroads тұсында жол Таллонның пабынан өтеді, ол "Өлі сиыр" деп белгілі. Бір түні полиция келгенде, үй иесі сағаттардан кейін ішімдік бермейтінін, ал өліп бара жатқан сиырға көмектескен көршілеріне сусын ұсынып отырғанын айтқан. Жел электр станциясы орналасқан Кронлеа төбесін айналып, Килкигган ауылының жанынан өтіп, Шиллелахқа жақын R725 тас жолын кесіп өтеді. Жол Рахинакиттегі орманға кіріп, Шилелах базарына қой айдау үшін бұрын пайдаланылған ескі малшылар жолына қосылады. Басты шыңында телемұнара орналасқан Қара баспалдақ таулары көкжиегінде көріне бастайды. Жол Мойлиша және Уреландс төбелерінің маңындағы орман жолдарымен иіліп өтеді. Уреландс төбесі мүйіздік минералдарына толы шистпен жабылған, бұл 450-500 миллион жыл бұрын Ирландияның бұл бөлігі ежелгі Япет мұхитының астында жатқан кезде болған, ұзақ уақыттан бері жойылған жанартау аралдарының іздері. Клонегалға соңғы жолға қосылғанда, жол Уиклоу округін қалдырып, Уиклоу көпірі арқылы Карлоу округіне кіреді. Уиклоу жолы Клонегал ауылының жасыл алаңында аяқталады, онда Марлей паркінен басталатын маршрутты көрсететін тас орындық пен карта тақтасын табуға болады.

Қиылысатын және жалғасатын жолдар

Уиклоу жолы Еуропаның E8 жаяу жүру маршрутының бір бөлігін құрайды, ол Корк графтығындағы Дурси аралынан Түркияның Стамбул қаласына дейін созылады. Ирландия бөлігіне Уиклоу жолы, Оңтүстік Ленстер жолы, Шығыс Манстер жолы, Блэкуотер жолы, сондай-ақ Керри және Беара жолдарының бөліктері кіреді. Дублин портынан (Е8 Ливерпульге паром арқылы қосылатын) Доддер өзені бойымен Ратфарнхамға, ал одан Сент-Энда паркі арқылы Марлей паркіндегі Уиклоу жолының бастапқы нүктесіне дейін белгіленбеген байланыс жолы бар. Сол сияқты, белгіленбеген тас жол Клонегалды Карлоу графтығындағы Клинтавиндегі Оңтүстік Ленстер жолының бастапқы нүктесімен байланыстырады. Уиклоу жолы Дублин таулары жолымен де екі тас пен Тибрадден арасындағы қыраттың бір бөлігінде өтеді. Сент Кевин жолы паломниктік жолы Уиклоу графтығындағы Холливуд немесе Валлимоунттан басталып, Уиклоу жолымен жалғасатын Глендалоуда аяқталады. Уиклоу жолының бөліктері бірнеше Ұлттық айналымды жаяу жүру маршруттарында да қолданылады: Маулин таулық айналымы және Тинахели маңындағы Балликамбер, Кайл және Манган айналымдары.

Спорттық іс-шаралар

Жол бойында бірнеше тау жүгіру жарыстары өткізіледі. Wicklow Way эстафетасы – 2-ден 8-ге дейін жүгірушілерден құралған командалар үшін Кильмашог пен Шиллелах арасында өткізілетін жарыс. Wicklow Way Ultra (сондай-ақ Maurice Mullins Ultra деп те аталады) – Гленкуллен мен Баллинастоу Вудс арасындағы жеке жарыс. Марлей паркінен Клонегалға дейінгі Wicklow Way-дің барлық қашықтығын жүгіру бойынша рекордты Робби Бритон 2019 жылдың 8 маусымында 12:11:07 уақытта бұрынғыдан оздырды. Ал әйелдер арасындағы рекордты Аойф Мундоу 16:06:30 уақытында жаңартты.

Қоғамдық көлік

Марлей паркіндегі жолға Дублин автобусының бірнеше бағыттары жүреді. Клонегалдағы жол басына немесе одан қайтуға қоғамдық көлік қызмет көрсетпейді, ең жақын автобус бағыттары Карлоу округіндегі Килдавин және Бунклоди ауылдарына қызмет көрсетеді. Кейбір жерлерге жол бойында немесе оның жанында автобуспен баруға болады. Сент-Кевинс (sic) автобус қызметі Раундвуд, Лараг және Глендалоуда тоқтайды. Wicklow Way автобусы Лараг, Глендалоу, Гленмалур, Темір көпір және Тинахелиге қызмет көрсетеді.