Кіріспе

Әскери бөлімнің басқару құрамы

Әскери штаб немесе бас штаб (әр түрлі әскер түрлерінде әскер штабы, теңіз штабы немесе әуе штабы деп те аталады) – бөлімнің немесе басқа да ірі әскери бөлімнің командиріне жоспарлау, талдау және ақпарат жинау арқылы, сондай-ақ олардың жоспарлары мен бұйрықтарының орындалуын, әсіресе бірнеше және қарқынды өзгеріп отыратын күрделі операциялар кезінде, қайта жіберу, үйлестіру және бақылау арқылы қызмет ететін офицерлер, қатардағы әскери қызметшілер және азаматтық персоналдан құралған топ. Олар әкімшілік, логистика, операциялар, барлау, оқыту және т.б. сияқты функционалдық топтарға бөлінеді. Олар командирге, оған бағынышты әскери бөлімдерге және басқа да мүдделі тараптарға көп бағытты ақпарат ағынын қамтамасыз етеді. Орталықтандырылған бас штаб жоғарыдан төменге қарайғы қатаң бақылауды қамтамасыз етеді, бірақ штабта (ШҚ) көбірек персонал қажет етеді және далалық операцияларды бағдарлаудың дәлдігін төмендетеді, ал децентрализацияланған бас штаб жағдайға жақсырақ назар аударуға, жеке бастамашылыққа, жергілікті әрекеттердің жылдамдығына, OODA циклына және бағдарлаудың жақсырақ дәлдігіне мүмкіндік береді. Әскердегі сәтсіздіктер, әсіресе Лейтен шайқасында Австрияның «үлкен миы» болмағаны және команданың жұмыс жүктемесін бөлуі қажеттігі анық болды, бұл Бас қолбасшыға стратегиялық картинаны қарастыруға уақыт беруі керек еді. 1757 жылғы ережеде Grosse Feldgeneralstab және Kleine Generalstab (үлкен және кіші бас штаб) құрылды, ал 1769 жылғы өзгерістерден кейін Франц Мориц фон Лейси басшылығымен 30 офицерден тұратын тұрақты штаб құрылды, ол соғыс кезінде кіші офицерлермен толықтырылды. Гроссе штабы үш бөлімге бөлінді: біріншіден, ішкі әкімшілік пен операцияларды басқаратын Intrinsecum; екіншіден, Пионерлерді қоса алғанда, сыртқы іс-шаралар; үшіншіден, бұйрықтарды берумен және әскери тұтқындармен айналысатын Инспекция қызметі. Бас штабпен бірге бас адъютант болды, ол армия командирлері таңдаған адъютанттар тобын басқарды, олар ішкі әкімшілік және барлау мәліметтерін жинаумен айналысты және Бас қолбасшыға есеп берді. Штаб бастығы Бас қолбасшының бас кеңесшісі болды және бұрынғы әкімшілік рөлінен бас тартып, енді операциялық жоспарлауды жүзеге асырды, ал күнделікті жұмысты аға штаб офицерлеріне тапсырды. Штаб офицерлері желілік бөлімшелерден тағайындалып, кейін оларға қайтарылды, олардың мақсаты штабтағы қызметтері кезінде өздерін басшылар ретінде көрсету болды. Шайқас кезінде немесе әскер корпусын бөліп жіберген кезде, штабтың кіші бөлігі штабтың кіші нұсқасы ретінде колонна командиріне бөлінетін болды. Әдетте майор, жоғары лауазымды адам – колонна штабының бастығы, оның басты міндеті командирдің не жоспарлап отырғанын түсінуге көмектесу еді. Карл Мак фон Лейберих Нидерландыдағы Саксен-Кобург-Заальфельд князі Иосийдің қол астында армия штабының бастығы болған кезде, ол штаб офицерлерінің рөлдерін анықтайтын Instruktionspunkte für gesammte Herren Generals еңбегін шығарды, онда шабуыл және қорғаныс операциялары туралы мәселелер қарастырылды, сондай-ақ Бас қолбасшыға көмектесу көзделді. 1796 жылы Тешен герцогы Карл бұл нұсқауларды өзінің Observationspunkte еңбегімен толықтырды, штаб бастығы туралы былай деп жазды: «Ол операцияларға қатысты барлық мүмкіндіктерді қарастыруға міндетті және өзін тек осы нұсқауларды орындаушы деп санамауы керек». 1801 жылғы 20 наурызда фельдмаршал-лейтенант Дука бейбіт уақыттағы әлемдегі алғашқы генерал-квартирмейстер болып тағайындалды, ол штабтың басшысы болды, ал соғыс кезінде штаб бастығының рөлі Бас қолбасшыға көмек көрсету үшін жоспарлау мен операцияларға бағытталды. Тешен герцогы Карл 1805 жылғы 1 қыркүйекте жаңа Dienstvorschrift шығарды, ол штабты үш бөлімге бөлді: 1) Саяси хат алмасу; 2) Операциялар дирекциясы, жоспарлау және барлаумен айналысады; 3) Қызмет дирекциясы, әкімшілік, жабдықтау және әскери сотпен айналысады. Герцог штаб бастығының қазіргі рөлін былай анықтады: «Штаб бастығы Бас қолбасшының жанында тұрады және оның толық қарамағында болады. Оның жұмыс саласы оны ешқандай бірлікпен байланыстырмайды». «Бас қолбасшы не істеу керектігін және қалай істеу керектігін шешеді; оның басты көмекшісі осы шешімдерді жүзеге асырады, сондықтан әрбір бағынысты өзіне жүктелген міндетті түсінеді». 1809 жылы корпус құрылған кезде, әрқайсысының штабы болды, оның бастығы операцияларды басқаруға және жалпы штаб жоспарын орындауға жауапты болды. 1809 жылы соғыс басталғанда штабтың саны 170-тен асты. Соңында 1811 жылы Жозеф Радецкий фон Радец өзінің Über die bessere Einrichtung des Generalstabs еңбегін жариялады, онда штаб бастығының басқарушылық және қадағалаушылық рөлі басымдыққа ие болды, ал департаменттер (Саяси хат алмасу, Операциялар және Қызмет) өз директорларының басшылығында болды, нәтижесінде адъютанттар мен бас штаб офицерлері біріктірілді. Осы жүйеде операциялар, барлау және логистика салаларында мамандана алатын ресми штаб корпусының бастауы болды.

Франция

Сент-Сирдің (1783-90) басқаруындағы қысқа мерзімді тұрақты штат болғанына қарамастан, француздар 1790 жылы Революциялық үкімет штаб корпусын жойғанда бұрынғы жүйеге қайта оралды. 1795 жылы генерал Луи Александер Бертье француз армиясының штаб бастығы болып тағайындалғанда, оның рөлі бұрынғы әкімшілік қызмет болды, Жомини мен Вахи оны «бас кеңсе қызметкері» және «шектелген өкілеттіктермен» деп дәл сипаттады. Оның нұсқаулығы – кеңселік нұсқаулық сияқты, тек есеп беру жүйесі ғана. Штаб офицерлері австриялық үлгіде, желіден ауыстырылып отырды, бірақ ешқандай оқыту алмады және әкімшілік міндеттерде, әсіресе бұйрықтарды жылдам шығаруда ғана тиімді болды. Бұл жүйе келесі жылы армияны басқаруға келген Наполеон Бонапартқа өте қолайлы болды және ол Бертье жүйесін барлық соғыстарында пайдаланды. Ең маңыздысы, Наполеон өзі барлау басшысы және операциялық жоспарлаушы болып қалды, ал бұл жұмыс жүктемесін тіпті ол өзі де көтере алмады.

Пруссия

Пруссия келесі жылдары Австрияның тәсілін қабылдады, әсіресе 1790-жылдардың басында Австрия Нидерландында Австрия армиясымен бірге жұмыс істеген Ганновер штабының офицері Герхард фон Шарнхорст басшылыққа келгенде. Бастапқыда Пруссия армиясы дала қолбасшыларын қолдау үшін шектеулі техникалық сарапшы офицерлерді тағайындады. Бірақ 1746 жылға дейін реформалар барлау ісі мен төтенше жағдайларды жоспарлауды штабтың міндеттеріне қосты. Кейін офицерлерді командалық лауазымдардан штабқа және кері қайтару арқылы әскери операциялардың екі жағымен таныстыру практикасы енгізілді, бұл практика қатардағы әскери қызметшілерді де қамти отырып, бүгінге дейін қолданылуда. 1806 жылдан кейін Пруссияның әскери академиялары орта буын офицерлерін штаб жұмысының мамандандырылған дағдыларына оқытты. 1814 жылы Пруссия заңмен орталық әскери басқару – «Пруссия Бас штабы» мен әр дивизия және корпус үшін жеке штабтар құрды. Пруссия жүйесімен кейбір кәсіби және саяси мәселелер болғанына қарамастан, әсіресе 20 ғасырдың дүниежүзілік соғыстарының тұрғысынан қарағанда, олардың Бас штаб концепциясы бүгінгі таңда көптеген ірі армиялар тарапынан қабылданып жүзеге асырылуда.

Жұмыс күші немесе персонал

Адам ресурстары немесе кадрлар офицері кадрлар мен әкімшілік жүйелерді қадағалайды. Бұл бөлімше бағынышты бөлімдер мен штаб арасындағы маңызды әкімшілік байланыс ролін атқарады, төменнен келіп түсетін (мысалы, нақты бір әскерге награда беру туралы өтініш) немесе жоғарыдан келіп түсетін (мысалы, армия деңгейінен берілген, нақты бір әскерді командадан тыс жаңа бөлімге жіберуге қатысты бұйрықтар) кадрлық мәселелерді шешеді. Әскери бөлімдерде бұл лауазымды көбінесе адъютант деп атайды. S 1 пошта байланыс кеңсесімен де жұмыс істейді, сондай-ақ наградалар мен шендермен де айналысады.

Ақпараттық, қауіпсіздік және ақпараттық операциялар

Ақпараттық бөлім жау туралы ақпаратты жинап, талдауға және жаудың қазір не істеп жатқанын немесе болашақта не істеуі мүмкін екенін анықтауға, сондай-ақ жаудың міндеттерін орындауына кедергі келтіруге жауапты. Бұл кеңсе карталар мен географиялық ақпараттық жүйелерді және деректерді басқару құқығына ие. Батальон деңгейінде S 2 – бөлімнің қауіпсіздік офицері, ал S 2 бөлімі бөлім қызметкерлерінің қауіпсіздік мақұлдауларымен айналысады. S 2-нің басқа да міндеттеріне барлауды бақылау және физикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету кіреді.

Операциялар

Операциялық кеңсе жоспарлар мен оқытуды қамтуы мүмкін. Операциялық кеңсе операцияларды жоспарлайды және үйлестіреді, сондай-ақ құраманың жұмыс істеуіне және міндетін орындауына қажетті барлық нәрсені қамтамасыз етеді. Көптеген бөлімшелерде операциялық кеңсе штабтың ең ірі бөлімі болып табылады және ең маңыздысы деп есептеледі. Бөлімнің жұмысын жалғастырудың барлық аспектілері, болашақ операцияларды жоспарлау, сондай-ақ барлық бөлімдік оқу-жаттығуларды жоспарлау және жүзеге асыру операциялық кеңсе жауапкершілігіне жатады. Операциялық кеңсе апталық оқу кестесін қадағалаумен де жүктеледі. Көптеген әскери бөлімшелерде (мысалы, батальон, полк және бригада) операция офицері атқарушы офицермен (XO) бірдей шенде, бірақ бөлімнің басшылық тізбегінде үшінші орында тұрады, ал қалған штаб офицерлері бір шенмен төмен болады. Мысалы, батальонда S 3 майор шенін иеленеді (батальон XO сияқты), ал қалған штаб офицерлері капитан немесе лейтенант болып табылады.

Жоспарлар мен стратегия

Жоспарлар және стратегиялық кеңсе азаматтық-әскери операциялар (CMO) стратегиясын жоспарлауға жауапты. Бөлім деңгейінде S 5 командирге миссияның/операцияның қабылдаушы елдің (HN) қызығушылық аймағында (AOI), операция аймағында (AO) немесе нысаналық қызығушылық аймағында (TAOI) азаматтық халыққа және әскерилерге тигізетін әсері бойынша басты кеңесші болып табылады. G5 дивизия деңгейінде азаматтық-әскери жоспарлар мен стратегия бойынша миссияны қолдау кеңсесі (MSO) және HHC ретінде қызмет етеді.

Сигнал (байланыс және IT)

Сигналдық кеңсе барлық байланыстарды басқарады және операциялар кезінде байланыс нұсқаулары мен ережелерін беру, сондай-ақ байланыс мәселелерін шешу, жабдықтау және алдын алу бойынша байланыс орталығы болып табылады. Бұл деңгейдегі байланыс цифрлық және дауыстық (радио, компьютер және т.б.) түрлерде жүзеге асырылады. Бөлім деңгейінде S 6 әдетте бөлімшедегі компьютерлер, факс аппараттары, көшірме машиналары және телефон желілері сияқты барлық электрондық жүйелерге жауапты болады.

Оқыту

Оқу бөлімі штаб жүргізетін оқу шараларын ұйымдастырып, үйлестіреді, сондай-ақ қарастырылатын бөлімшелерге бақылау жасап, көмек көрсетеді.

Қаржылық

Қаржы бөлімі, оны одан бөлінген Әкімшілікпен шатастырмау керек, операцияның қаржы саясатын анықтайды. Оперативтік тұрғыдан Әкімшілік пен Қаржы байланысты болуы мүмкін, бірақ есеп беру жолдары бөлек.

CIMIC: Азаматтық-әскери ынтымақтастық

Азаматтық-әскери ынтымақтастық немесе азаматтық істер – әскери күштер, үкіметтік және үкіметтік емес азаматтық ұйымдар мен билік органдары, сондай-ақ азаматтық халық арасындағы қарым-қатынастарды орнату, сақтау, ықпал ету немесе оларды қолдануға бағытталған қызметтер. Бұл қызметтер әскери операцияларды жеңілдету және миссия мақсаттарын нығайтып, орындау үшін достық, бейтарап немесе жауласып тұрған операция аймағында жүзеге асырылады.

Бригада деңгейі

Бөлімдер бригадалар ретінде келесідей ұйымдастырылды. А және Q бөлімдері майор (DAA&QMG) шені бар көмекші адъютанттың орынбасары және генерал-квартирмейстермен біріктірілуі мүмкін. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Адмиралтействодағы операциялық жоспарлау бөлімінің бұрынғы жоғары командирлік құрамы еді. Ол 1912 жылдың 8 қаңтарында құрылды және бірінші теңіз лордына тікелей есеп беретін соғыс кеңесінің рөлін атқарды. 1917 жылға дейін қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін Адмиралтействоның Әскери-теңіз штабы бөлімімен алмастырылды. Адмиралтействоның Әскери-теңіз штабы британдық Адмиралтействодағы жоғары командирлік, операциялық жоспарлау, саясат және стратегия бөлімі болды. Ол 1917 жылы құрылып, 1964 жылға дейін, Адмиралтейство департаменті таратылғанда және оның орнына Әскери-теңіз штабы, Әскери-теңіз департаменті (Қорғаныс министрлігі) құрылғанда жұмыс істеді.