Чикаго қаласының географиясы

Кіріспе

Чикаго қаласы АҚШ-тың Иллинойс штатының солтүстігінде, Мичиган көлінің оңтүстік-батыс жағасында орналасқан. Қала Миссисипи өзені мен Ұлы көлдер су алаптарын байланыстырған ежелгі Чикаго Портажы сауда жолының орнында, Сент-Лоуренс теңіз жолының континенттік суайдырылысында жатыр.

География

Чикагоның қазіргі табиғи географиясы мұз дәуірінің ірі мұздықтарының, әсіресе Висконсин мұз басуының нәтижесінде қалыптасқан. Осы мұздықтың еріген суларынан пайда болған Мичиган көлі бүгінгі күнгі түрінде сақталған. Чикаго қаласы Чикаго жазығында орналасқан, бұл жазық бұрынғы Чикаго көлінің түбі болған. Бұл жазықтың жер бедері өте жазық; тіпті, жазықта кездеспейтін төбелер мен қыраттарға басқа аймақтарда есімдер берілген. Қала шегіндегі ең биік табиғи нүкте Беверли ауданында орналасқан, оның биіктігі 672 фут (205 метр). Алғашқы кезеңдерде бұл төбе Көк арал деп аталған, себебі алыстан қарағанда ол далалық теңіздегі арал сияқты көрінетін. Шындығында, ол және жақын орналасқан Тас арал да Чикаго көлінің суы тартылған кезде аралдар болып қалып қойған. Солтүстік жағындағы Кларк көшесі мен Ридж бульвары бұрын көлдің құмды тілімдері болған қыраттардың бойымен өтеді. Чикаго аймағының ерекшелігі – Де-Плейнс өзенінің суайдынында орналасқан, қазір жоқ болған Лад көлі. Көп жауын жауған кезде немесе жаздың басында Де-Плейнс өзенінің суы арнадан асып, төменгі ағыстағы мұз бөгеттеріне кедергі келгенде, өзен Лад көлі арқылы Чикаго өзенінің оңтүстік саласына ағып, ерте саудагерлер үшін ыңғайлы порт құрады және болашақ I&M және Чикаго санитарлық-кемелік каналдарының жолын жасады. Қазіргі қала 1830 жылдары негізделген кезде жер батпақты болғандықтан, алғашқы құрылыстар Чикаго өзенінің сағасы маңындағы төменгі құмдықтарда басталды. Шындығында, Чикагоның төмен жатқан географиясы, ақырында қаланың дамуына өте маңызды болды (Чикаго порты және каналының орны ретінде), бастапқыда маңызды қоныстануды тартпады, себебі оның көл және өзен жүйелерінің айналасындағы биік шөпті дала тығыз мұздық балшықпен жабылған, бұл аймақтың көп бөлігін қиын батпақты жерге айналдырды. Осылайша, Чикагоның 19 ғасырда қала ретінде дамуының парадоксы – осы географиялық ерекшеліктерді пайдалану, сонымен қатар олардың шектеулерін жеңу болды. Чикаго қаласының солтүстігінде Мичиган көлі бойымен тік жарлар мен шатқалдар созылып жатыр. Ал, Чикаго қаласынан оңтүстікке қарай Солтүстік-Батыс Индианада жарлар жоқ, олардың орнына құмдық төбелер орналасқан. Мұндай құмдықтардың ең көрнекті мысалы Индиананың ұлттық паркінде көрініс береді, онда кейбір құмдықтардың биіктігі шамамен 60 метрге жетеді. Чикаго жазығын қалың мореналар қоршап тұр. Бұл аймақ Чикаго жазығынан биік және дөңгелек. Мореналардан кейін жер қайтадан жазықтанады, бірақ Иллинойс, Фокс, Дес Плейнс және Канкаки өзендері сияқты бірнеше терең өзен аңғарларымен тізіліп жатыр. Мұнда тау жарлары мен тау шатқалдарын табуға болады, олар Чикаго аймағының ішкі бөлігінде жоқ (солтүстік жағалаудағы және оңтүстік қала маңындағы шатқалдар тас жоқ топырақ шатқалдары).

Chicago's present natural geography is a result of the large glaciers of the Ice Age, namely the Wisconsinan Glaciation that carved out the modern basin of Lake Michigan (which formed from the glacier's meltwater). The city of Chicago itself sits on the Chicago Plain, a flat plain that was once the bottom of ancestral Lake Chicago. This plain has very little topographical relief; in fact, topographical relief is so unusual in the plain that what would be unnoticed hills and ridges in other locales have been given names. The highest natural point within the city limits is in the Beverly neighborhood at at 672 feet (205 m). In pioneer days, this hill was called Blue Island, so named because at a distance it looked like an island set in a trackless prairie sea. In fact, it and the nearby Stony Island were both islands in Lake Chicago as it receded. On the North side, the diagonals Clark Street and Ridge Boulevard run along ridges that were once sandbars in the Lake. One special feature of the Chicago area was the now vanished Mud Lake in the Des Plaines River watershed. During heavy periods of rain or when the Des Plaines overflowed its banks due to downstream ice dams in the early spring, the river would flow through Mud Lake to the South Branch of the Chicago River, forming a favorite portage for early traders and creating the path of the future I&M and Chicago Sanitary and Ship Canals. When the city we know today was initially founded in the 1830s, the land was swampy and most of the early building began on low dunes around the Chicago River's mouth. Indeed, Chicago's low lying geography, which ultimately became crucial to its boom town development (as the site of the Chicago Portage and canal), could not initially attract substantial early settlement because the tall grass prairie around its lake and river systems was underlain by hard packed glacial clay, making much of the area forbidding wetlands. Thus, the paradox of Chicago's development as a city in the 19th century became taking advantage of this geography, but also overcoming its limitations. North of the city of Chicago, there are steep bluffs and ravines that run along Lake Michigan. In contrast, south of the city of Chicago into Northwest Indiana it is without bluffs, but instead has sand dunes. The greatest example of these can be seen at Indiana Dunes National Park, where some dunes reach up to almost 200 feet. Farther inland, a series of moraines surrounds the Chicago Plain. This surrounding area is hilly and higher than the Chicago Plain. Past the moraines, the land flattens out again, but is interspersed with a few deep river valleys such as the Illinois River, Fox River, Des Plaines River, and Kankakee River. Here you may find rock cliffs and rock ravines, which are absent from the interior Chicago area (the ravines of the north shore and south suburbs are soil ravines without any rock).

Чикагоның тау жыныстары

Силур геологиялық дәуірінде қазіргі Чикаго деп аталатын аймақ жылы тұзды су теңізінің астында болды. Содан кейін, моллюскалар мен басқа да кальцийге бай теңіз жануарларының шіріп, жиналуынан әк тас пайда болды. Чикаго аймағында әк тас одан әрі долостонға айналды. Долостон – Чикагоның қалың саз және мұздық қалдықтары астындағы тастың негізі. Әлемдегі екінші ірі агломерациялық карьер – Торнтон карьері, ол Торнтон қаласының маңында, қала шекарасынан оңтүстікке қарай орналасқан. Бұл аймақтағы долостонды жыныстық негіз жер бетіне жақын орналасқан, сондықтан 1840 жылдардан бері осы аймақта белсенді карьерлер жұмыс істеп келеді. Бұл ежелгі силур доломиті қабаты Чикаго аймағының көп бөлігінде әдетте жер бетінен жүздеген фут тереңдікте жатыр. Бриджпорт ауданындағы Стернс карьерінің жанында, Хиллсайдтағы карьер (қазір қоқыс полигоны), төменгі Des Plaines өзені және Калумет Саг аңғарлары – осы ереженің ерекше жағдайлары. Силур долостоны жер бетінде Кеннеди тас жолы Адисон көшесіне жақын УП Солтүстік-Батыс тарамдарынан төмен түскен жерде көрінеді.

Климат

Қала ылғалды континенттік климат аймағында орналасқан және төрт ерекше маусымды бастан кешіреді. Жаз айлары жылы және ылғалды, шілде айының орташа температурасы болып табылады. Қыс айлары суық, қарлы және желді, температурасы мұздан төмен түседі. Көктем мен күз мезгілдері жұмсақ, ылғалдылығы орташа. Ұлттық ауа райы қызметінің мәліметінше, Чикагодағы ең жоғары тіркелген температура 1934 жылдың 1 маусымында тіркелген. Ең төменгі температура 1985 жылдың 20 қаңтарында тіркелген. Жаздағы ұзақ, ыстық және құрғақ кезеңдермен қатар, Чикагода қысқы суық күндер де болады. 1977 жылдың қаңтар айында температура шамамен жоғары көтерілген жоқ. Аталған айдың орташа температурасы шамамен құрады. Чикагоның жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 34 дюйм (860 миллиметр) болады. Жаз айлары әдетте ең жаңбырлы маусым, қысқа мерзімді жаңбырлар мен нөсерлер ұзақ жаңбырлы күндерге қарағанда жиі кездеседі. Қысқы жауын-шашын көбінесе қар түрінде болады. Чикаго тарихындағы ең қарлы қыс 1978–79 жылдары болды, оның ішінде барлығы қар жауды. 2007–08 жылғы қыста жауған қар соңғы үш онжылдықтағы ең қарлы қыс болды, ал 2008–2009 жылғы қыста шамамен 50 дюйм немесе одан да көп қар жауды. Бұл үш онжылдықтан бері екі жыл қатарынан 50 дюйм немесе одан да көп қар жауған алғашқы рет болды. Орташа қысқы қар жаууы әдетте, бақылау орнына байланысты, құрайды. Чикаго тарихындағы бір күндік ең жоғары қар жаууы 1999 жылдың 2 қаңтарында тіркелді. Чикагодағы бір күндік ең көп жауын-шашын 2008 жылдың 13 қыркүйегінде болды. Бұрынғы рекорд 1987 жылдың 14 тамызында тіркелген болатын. Жылдық жауын-шашын рекорды 2008 жылы орнатылды; 1983 жыл Чикаго санитариялық және кеме каналының жанындағы өнеркәсіптік аймақтағы 28-ші және Левитт көшелерінің оңтүстік-шығысында ең жаңбырлы жыл болды. (1950-ші жылдардағы аннексияларға дейін, атап айтқанда О'Харе халықаралық әуежайы үшін, географиялық орталық 37-ші және Хонор көшелеріне жақын деп көрсетілген.) Чикаго, Нью-Йорк және Лос-Анджелеспен бірге АҚШ-тың ең көп халқы бар үш қаласының бірі болып табылады, бірақ Чикагоның жер көлемі басқа екі қаланың жер көлемінің жартысына жуық. Чикагоның "Желді қала" деген лақап аты, шын мәнінде саяси мақаладан алынған, қаланың Мичиган көлінің жағасында орналасқандығы климатты жұмсартады және көбінесе желді күндерді қамтамасыз етеді. Чикаго қалалық статистикалық аймағы (MSA) Кук округі мен Иллинойс штатының айналасындағы бес округінен, сондай-ақ Чикаго-Гарри-Кеноша біріктірілген статистикалық аймағынан (CSA) тұрады, ол тоғыз округтен құралған, олардың екеуі солтүстік-батыстағы Индианада және біреуі оңтүстік-шығыс Висконсинде орналасқан.

The city lies within the humid continental climate zone, and experiences four distinct seasons. Summers are warm and humid with a July average of Winters are cold, snowy and windy with temperatures below freezing. Spring and fall are mild with moderate humidity. According to the National Weather Service, Chicago's highest official temperature reading of was recorded on June 1, 1934. The lowest temperature of was recorded on January 20, 1985. Along with long, hot dry spells in the summer, Chicago can suffer extreme winter cold spells. In the entire month of January 1977, the temperature did not rise above The average temperature that month was around
Chicago's yearly precipitation averages about 34 inches (860 millimeters). Summer is typically the rainiest season, with short lived rainfall and thunderstorms more common than prolonged rainy periods. Winter precipitation tends to be more snow than rain. Chicago's snowiest winter on record was that of 1978–79, with of snow in total. The winter of 2007–08, with more than of snow, was the snowiest in nearly three decades, and the winter of 2008/2009 produced just over This marked the first time in three decades that back to back winters produced 50 inches or more of snow. Average winter snowfall is normally, depending on the reporting location, The highest one day snowfall total in Chicago history was on January 2, 1999. Chicago's highest one day rainfall total was on September 13, 2008. The previous record of had been set on August 14, 1987. The record for yearly rainfall is set in 2008; 1983 was the wettest year before with southeast of 28th and Leavitt Streets in an industrial area near the Chicago Sanitary and Ship Canal. (Before annexations in the 1950s, notably for O'Hare International Airport, references placed the geographical center near 37th and Honore Streets.) Chicago, along with New York City and Los Angeles, California are the three most populous cities of the U. S., yet Chicago is only half the other two cities' individual land areas. Chicago's nickname, "The Windy City," actually acquired from a political op ed piece, fits the city well as its location on Lake Michigan moderates the climate and often provides a breeze. The Chicago Metropolitan Statistical Area (MSA) consists of Cook county and five surrounding Illinois counties as well as the Chicago–Gary–Kenosha Combined Statistical Area (CSA) which is made up of nine counties, two of them in northwestern Indiana and one in southeastern Wisconsin.

Қалалық көрініс

Бірінші көкжай (Үй Сақтандыру ғимараты) салынғаннан кейін, Чикаго осы күнге дейін көкжай салуда көш бастап келеді. Бүгінде Чикаго АҚШ-тағы ең биік 10 ғимараттың 2-сі мен әлемдегі ең биік 100 ғимараттың 9-ына ие. Қазіргі заманғы талаптар бойынша, Чикагода биік салуға аса қажеттілік жоқ: Орта Батыста орналасқандықтан, қаланың шамалы еңіс тегіс жерге қарай кеңінен жайылуға мол мүмкіндігі бар. Чикаго өзені бар, ол географиялық шектеулерге байланысты пікірталас тудыруы мүмкін, бірақ өзен арқылы Чикаго торына қатаң орайласқандықтан оның әсері айтарлықтай азайтылды. Бүгінде Чикагода көкжай салудың үлкен жарылысы жүріп жатыр, мысалы, 55 East Erie (Нью-Йорк қаласынан тыс АҚШ-тағы ең биік тұрғын үй ғимараты) және Trump International Hotel (2008 жылдың тамызында аяқталды, Чикагодағы екінші ең биік және АҚШ-та үш онжылдыққа жуық салынған ең биік ғимарат) сияқты жобалар жиі қолға алынуда. Мұның себебі Чикагоның көкжай салу тарихында үнемі қарқынды даму болған, бұл әдетте Ұлы Чикаго өртінен кейін қаладағы жер бағасы күрт өскен кезде басталды. Бұл сәулетшілерді биік салуға итермеледі. Осы уақыттан бері құрылыс салушылар бұрынғы үлгіні қабылдап келеді.