Кіріспе

Ыстық жазғы ылғалды континенттік климат

Чикаго климаты ыстық жазғы ылғалды континенттік (Кёппен: Dfa) деп жіктеледі, онда ыстық, ылғалды жаз және суық, кейде қарлы қыс мезгілдері басым. Төрт мезгілдің барлығы да айқын көрінеді: қыс суық болады және көбінесе қар жауады, температура 0 градустан төмен түсіп, желдің суықтығы сезіледі, ал жаз жылы және ылғалды, температура ішкі аймақтарда жоғарылайды. Көктем мен күзде салқын және жылы ауа райының араласуымен, көбінесе ашық аспан байқалады. Чикагодағы жылдық жауын-шашын мөлшері орташа және салыстырмалы түрде тең бөлінген, ең құрғақ айлар – қаңтар мен ақпан, ал ең ылғалды айлар – шілде мен тамыз. Чикагоның ауа райына Мичиган көлінің жақын орналасуы төрт маусым бойы әсер етеді.

Көктем

Чикагодағы көктем – қаладағы ең болжамсыз маусым: қысқы ауа райы сәуір айының соңына дейін, тіпті мамыр айының басына дейін жалғасуы мүмкін. 1953-54 жылдардағы Чикаго қысы қарашадан мамырға дейін созылған, маусымның алғашқы және соңғы қар аралығымен өлшенгенде. Күн күркіреуі жылдың кез келген уақытында болуы мүмкін, бірақ көктемде жиірек кездеседі. Қаланың АҚШ-тың орталық орны және көл жағасындағы орналасуы оны жылы және суық ауа массаларының қақтығысының орталығына айналдырады, бұл әртүрлі ауа райы құбылыстарына әкелуі мүмкін. Ең қауіпті дауылдарда ірі бұрқасын, зиян келтіретін жел, су тасқыны және торнадо болуы мүмкін. 1850 жылдан бері 17 торнадо Чикаго қала шегіне тиген. Күн күркіреу кезінде молния жиі Чикагоның көкжайларын шабады. Наурыздың соңы мен сәуірдің басында қар көп жауады. 1970 жылы 1-2 сәуірде болған дауылда көп мөлшерде қар жауды. Он екі жыл өткен соң, Чикаго Уайт Сокс командасының маусым ашылуы 5 сәуірде жауған қардың салдарынан кейінге қалдырылды. Одан да кереметі, 1930 жылы 25-26 наурызда 25 см-ден астам қар жауды, бұл көктемгі күн мен түн теңелуден кейін болғанына қарамастан, қаланың тіркелген бес ірі қарлы дауылдың бірі болып табылады. Соңғы өлшенген қардың жауу күні (≥1 мм) сәуірдің 1-і. Көктемде температура күрт өзгереді; наурыз айы рекордтық ең жоғары және ең төмен температура арасындағы ең үлкен айырманы көрсетеді. О’Харада температура сәуірдің 7-сі мен мамырдың 21-і аралығында ең төменгі деңгейге жетті. Ал ресми мәліметтер бойынша, ең ерте жоғары температура 1934 жылдың 1 маусымында тіркелді, осы кезде ауа райы өлшемдері Мичиган көліне жақын жерде жүргізілді. Сирек болғанымен, мамырдың соңында Мидуэй әуежайында және қала маңындағы аудандарда үш таңбалы ыстық температура тіркелді. Әдетте, маусымның соңғы мұзды температурасы Мидуэйде сәуірдің 13-і күні, ал О’Харада он күннен кейін болады. Наурыз, сәуір және мамыр айларындағы метеорологиялық көктемде тіркелген ең жоғары температура 1934 жылдың 31 мамырында Мичиган көліне жақын жерде тіркелді. Метеорологиялық көктемдегі ең төмен температура 1873 жылдың 4 наурызында тіркелді. Көктемде Мичиган көлінің әсері ең күшті болады. Бұл маусымда көл әлі де суық болады, себебі жылы температураның әсері Мичиган көлінің үлкен су массасына әсер етуіне көп уақыт қажет. Мичиган көлінің жағалауы мен су температурасының мамыр айында да 40 градусқа дейін сақталуы жиі кездеседі. Егер жел шығыстан немесе Мичиган көлінен қалаға соқса, температураның шақырымдар арасындағы үлкен айырмашылығын байқауға болады, әсіресе ыстық күндері. О’Хара, Мидуэй және қала маңындағы аудандарда температура ресми түрде 80 немесе одан төмен 90 °F (27-34 °C) деңгейінде тіркелуі мүмкін, бірақ көл жағалауында температура салқынырақ болуы мүмкін.

Жазғы

Әдетте жазғы күндері ылғалдылық орташа жоғары болады, ал температура әдетте шілде айында 32 және 34 °C шамасында болады. Жазда түнгі температура әдетте шамамен төмендейді, бірақ шілде мен тамызда температура төмендеген бірнеше түн болуы мүмкін, әсіресе суық жаз айларында, және температураның төмендеуі жиі кездеседі. Керісінше, температура түнде сирек жағдайларда жоғары болуы мүмкін, бірақ бұл түнгі жылу деңгейі әдетте қаламен шектеледі. Мұндай жылы түндерде, әсіресе қатты ыстық кезінде, қала маңындағы көп жерлер төмендейді, бірақ таңертеңгі сағаттарда тез қалпына келеді. Мұндай қатты ыстық толқындар кезінде қала сыртындағы аудандарда температура қала мен көл жағалауындағыдан жоғары болады. Мұндай оқиғаның "ресми емес" саналғанын көрсететін мысал, Құрлық шашы кезінде болды. Бұл ыстық толқында көлдегі температура орташа және жоғарғы 30-шы градустарда болды, ал Мидуэй әуежайында температура екі аптаға жуық тіркелді, ең жоғарысы 11 шілдеде болды. Чикагодағы 11 шілдедегі ресми рекордтық көрсеткіш те 1936 жылдан, бірақ жақын және алыс қала маңындағы (мысалы, Дюпейдж округі және батысқа қарай) температура осы жаппай жылу толқыны кезінде жоғары болды немесе одан да жоғары болды. Бұл экстремалды температуралар ресми деректерде көрсетілмеген, себебі күн сайын ауа райының бақылауы 1942 жылға дейін Чикаго университетінде жүргізілген. Чикаго университеті көлге жақын орналасқан, бұл жазда жағалаудағы температураны төмендетуге мүмкіндік береді. Чикагода маусым, шілде және тамыз айларындағы жазғы метеорологиялық айларда тіркелген ең жоғары температура, қаладағы барлық уақытқа арналған рекордтық жоғары температура, 1934 жылдың 24 шілдесінде тіркелді, бірақ болашақ бақылау алаңында Мидуэй әуежайында температураға жетті. 1945 жылдың 4 маусымындағы ең төменгі температура тіркелді. Сонымен қатар, 1916 жылдың 29 шілдесінде ең төменгі температураның рекордтық көрсеткіші орнатылды. Чикагодағы жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері шамамен, бірақ жаз айында жаңбыр ұзақ жаңбырдың орнына қысқа мерзімді жаңбырдан пайда болады, ал күн күркірейді. Жазғы уақытта да derecho жиі кездеседі, ең танымал - 2008 жылдың 4 тамызында Чикаго аймағында бес торнадо пайда болып, бір адам қаза тапты. Қалыпты жаз айларында температура 23 күннен асады. Жаз Чикагодағы ең жаңбырлы және ең күндізгі маусым; тек маусымнан тамызға дейінгі үш ай ғана күн сәулесінің 65% -дан астамын бастан кешіреді. Чикаго төртінші күн қатарынан температураның төмендеуін жазуға жақын болды, бірақ температура таңертеңгісін О'Харда 98 градусқа дейін жетті, содан кейін әлсіз суық майдан аймаққа келіп, температураны аздап төмендетті, бұл 90-шы жылдардағы төменгі деңгейді құрайды. Салқын фронттың әсері көптеген қала маңындағы аймақтарға әсер етпеді, өйткені температура төртінші күн қатарынан аймақтың көп бөлігінде жетіп немесе одан да жоғары болды. Жаз бойы Мичиган көлі Чикаго ауа-райына әсер етуін жалғастырады, бірақ ол көктемгі айлардағыдай жиі немесе күшті емес. Ыстық күндері, егер жел шығыстан соқса, жағалауда және көлдің ішіне қарай температура әлі де салқын болуы мүмкін. Бұл аймақтарда температура 70-80 градуста болады, ал шалғайдағы және қала маңындағы аймақтарда температура 90-шы жылдарда көтеріледі. Температура сонымен қатар тікелей жағалауда қатты ыстық деңгейіне жетуі мүмкін, мысалы, 2012 жылдың шілдесінде жоғарыда аталған ыстық толқыны кезінде Нортерли аралында ауа температурасы жеткен кезде.

Күз

Жазғы маусымның ең қызу кезінде Чикагода болатын тым ыстық ауа-райы күзге дейін жалғасуы мүмкін. Температура 7 қыркүйекке дейін жеткен (кейбір жылдары 29 қыркүйекке дейін), ал кейбір жылдары 6 қазанға дейін көтерілген, 1963 жылы осы күні температурасы тіркелген. Керісінше, 23 қыркүйекте түнгі температура мұзға дейін төмендеген, ал 23 қарашада одан да төмендеген. Маусымның алғашқы аязы Мидуэйде 24 қазанда, ал О’Хареде 11 күн бұрын тіркелген. Өте сирек болғанымен, желтоқсан айының басында температураның көтерілуі тіркелген, соңғы рет 2012 жылы 3 желтоқсанда болған, ал кейбір аймақтарда температура одан да жоғары болған. Ал, 23 қыркүйекте түнгі температура мұзға дейін төмендеген, ал 23 қарашада одан да төмендеген. Маусымның алғашқы аязы Мидуэйде 24 қазанда, ал О’Хареде 11 күн бұрын тіркелген. Декабрь айының басында температураның жоғарылауы өте сирек кездесетін болса да, соңғы рет 2012 жылы 3 желтоқсанда тіркелген, кейбір айналадағы аймақтарда температура көктемге дейін жоғары болды. Күзде, кейбір жағынан, Чикагодағы басқа үш маусымнан тыныш ауа-райы болады. Дегенмен, осы маусымда аймақта күрт ауа-райы өзгерістері болуы мүмкін. Көптеген жылдары, күндізгі мен түнгі теңелуден кейін жылы ауа-райының кезеңі, «үндістан жазы» деп аталады. Бұл жылы ауа-райы қазан айының көп бөлігінде, ал кейбір жылы күндері қараша айына дейін сақталады. Мысалы, 2005 жылы Америка лигасының дивизиондық сериясында Чикаго Уайт Сокс пен Бостон Ред Сокс арасындағы екі ойында температура шамамен 21 градусқа дейін көтерілген, тіпті қазан айының ортасы болғанына қарамастан. Оның үстіне, 2005 жылдың қазан айындағы осы жылы кезеңде екі күн қатарынан түнгі температура 21 градустан төмен түспеген, бұл қазан айында Чикаго үшін сирек кездесетін жағдай. Тағы бір мысал 2020 жылдың қараша айында болды, онда апта бойы температура 21-26 градус аралығында болды, қараша айының 4-10 аралығындағы қараша айының ең жоғары температураларының он бірінен екеуі тіркелді. Метеорологиялық күз айларында қыркүйек, қазан және қарашада тіркелген ең жоғары температура 33 градус, ол 1953 жылдың 1-2 қыркүйегінде тіркелген. Күзгі метеорологиялық айлардағы ең төменгі температура 1872 жылдың 29 қарашасында тіркелген -29 градус, ал 1950 жылдың 24 қарашасында осы көрсеткіш қайта тіркелген. Күзде нөсер жаңбырлар болуы мүмкін, олардың кейбіреуі су тасқынына әкелуі мүмкін. Қысқы күн тұрысына жақындаған сайын, күрт қыс немесе қарлы дауыл қаупі артады, ал алғыс айту мерекесіне жақын күндері қатты қысқы дауылдар болып, қаланың екі ірі әуежайында үлкен кешіктірулерге себеп болған. Алғашқы қар жауған күн әдетте 19 қарашада. Алайда, 2012-13 жылғы қысқы маусымда алғашқы қар 20 желтоқсанға дейін жауған жоқ, бұл 1899 жылғы 17 желтоқсандағы бұрынғы рекордты басып өтті. 2012-13 жылғы күз/қыс маусымы 2013 жылдың 1 қаңтарына дейін күнделікті максималды температураның нөлден төмендеуіне жол бермеді, бұл Чикаго ауа-райы деректерінде алғашқы рет тіркелді. 2012 жылдың барлық күнтізбесінде температура 1929 жылдың желтоқсан айында Мидуэй әуежайында қысқы күн тұрымы басталғанға дейінгі ең үлкен қарлы дауылдан төмен болған жоқ. Күзде Мичиган көлінің әсері көктем немесе жаздан кері болады, әсіресе күздің соңында. Көлдің жағалауындағы температура шеткі аймақтардағыдан бірнеше градусқа жоғары болуы мүмкін, әсіресе түнде, судың үлкен көлеміне салқын температураның кешіктірілген әсерінен. «Үндістан жазы» кезінде, қаланың ішкі және қала маңындағы аймақтарда ерекше жылы температуралар болғанда, көл бойындағы температура көктемгі маусымда жиі болатындай, аздап салқын болуы мүмкін.

Төтенше жағдайлар

Чикаго қаласының шекарасында тіркелген ең жоғары температура 1934 жылғы 24 шілдеде Мидуэй әуежайында ресми емес түрде тіркелді. Сол күнгі ресми көрсеткіш Мичиган көлінің жағасындағы Чикаго университетінің кампусында өлшенді. Сол күні тіркелген 105 градус температура қаладағы ең жоғары ресми температура болып табылады. 1916 жылғы 29 шілдеде ең төменгі температура тек құлдырады. Көптеген қала маңындағы, қала сыртындағы және ауылдық жерлерде барлық уақыттардағы рекордтар бар, олардың көпшілігі 1936 жылғы шілдедегі ыстық толқында жасалды, сол кезде күшті ыстық толқын Чикаго мен Иллинойс штатының солтүстігін қамтыды, нәтижесінде Мидуэй әуежайында қатарынан сегіз күн бойы температура 100 градустан жоғары немесе оған тең болды, 1936 жылғы 11 шілдеде 109 градусқа жетті. Аймақтың көптеген жерлерінде кемінде 10 күн бойы температура 100 градустан жоғары немесе оған тең болды, соның ішінде оңтүстік ауылдық ЛаСалльде 15 күн қатарынан 100 градустан жоғары температура тіркелді, онда 1936 жылғы шілде айындағы орташа ең жоғары температура 32°C болды. Температура Рокфордта 43°C дейін көтерілді. Ресми бақылаулар Чикаго университетінде жүргізілді, нәтижесінде ресми деректер көбінесе 90-дардың ортасында қалды, бір күні 38°C дейін жетті, бұл ыстық толқынның нағыз сипатын жасырып, Мичиган көлінің жағалаудағы салқындату әсерінің күшін көрсетті. 1942 жылы ресми бақылаулар Мидуэй әуежайына көшirilмеді. Жазғы уақытта көлге жақын температуралар ішкі аймақтарға қарағанда бірнеше градусқа төмен болуы мүмкін, әсіресе көлден келген жел болса, бұл жоғары ресми емес көрсеткіштің де дұрыс болуы мүмкін екенін көрсетеді. 1995 жылғы Чикагоның ыстық толқынында, 739 адамның өліміне себеп болғанда, О'Хара және Мидуэй әуежайларында ресми температуралар 41°C және 38°C-қа жетті; 1983 жылғы 24 желтоқсанда және 1994 жылғы 18 қаңтарда ең жоғары температура тек 1°C-қа жетті. Бір күндік ең көп жауын-шашын 2011 жылғы 23 шілдеде О'Хара әуежайында 254 мм құрады. Жылуды бөліп тұратын сызықтың екі жағындағы желдің бағытының өзгешелігі белгілі бір жағдайларда күркіреудің пайда болуына қолайлы, тік көтерілуге жағдай жасайды. Жағалау немесе құрлықтан соққан жел көлден келген желді тоқтатады және кері әсер етеді, көл үстінде конвекция тудырады, әдетте жаздың ортасынан соңына дейін және күзде. Жалпы алғанда, қысқы уақытта кері үрдіс байқалады - қысқы температуралар көл жағалауында және қала орталығында ішкі аймақтарға қарағанда жоғары болады.