Кіріспе

Франческо Провенцале (25 қыркүйек 1632 – 6 қыркүйек 1704) – итальяндық барокко композиторы және педагог. Ол неаполитан опера мектебінің негізін қалаушы саналады. Провенцале әйгілі кастрато "il cavaliere Nicolo Grimaldi (detto Nicolini)"-нің ұстазы болған.

Өмірбаян

1658 жылға дейін Провензале туралы іс жүзінде ешқандай мәлімет жоқ, бірақ ол Неапольдегі Туркини тұрқындарының Әйелдер консерваториясында оқыған деген болжам бар. Оның тарихқа енген жылы – 1654 жыл, осы жылы оның «Тезео» операсы Неапольде қойылды. Өмірінде ол негізінен оқыту ісіне күш салды, бірақ операны қабылдаған алғашқы неаполитан композиторы ретінде тарихқа іңірді. «Тезеодан» бұрын ол кем дегенде екі опера жазған болуы мүмкін. Сол жылы Венециядағы Санти-Джованни-э-Паоло театрында «Иль-Сиро» операсы қойылды, оның авторы – Провензале болғандығы сөзсіз. Операның ерекшелігі – музыканың бір бөлігі Франческо Каваллиге тиесілі болды; осы күнге дейін Венецияда осы сияқты бірлескен опера туралы ешқандай мәлімет жоқ, ал Провензаленің «Ксерсе» және «Артемизия» опералары Каваллидің түпнұсқа туындыларының өңделуі болуы мүмкін. Опера жазумен және оқытумен қатар Провензале жайлы өмір сүрді. 1660 жылы ол Кьяра Базилеге үйленді, ал 1663 жылдың көктемінде ол кем дегенде екі жыл қызмет еткен S Maria di Loreto консерваториясының маэстросы болды. 1665 жылы оның ұлы Джузеппе дүниеге келді, оның әйелімен бірге екі қызы болды. Осы сәттен бастап, қартайғанша оның өмірі сәттілікке толы болды. Оның шығармалары Неапольде жиі қойылды. Оның атағы артқан сайын тапсырыстар көбейді және оның шәкірттерінің саны арта түсті. Ол көптеген мекемелерде маэстро болып қызмет еткенімен, олардың ешқайсысында бас маэстро лауазымын иелене алмады. Өмірінің соңында, жасының қалыпты деңгейден асып кеткендігіне байланысты кейбір лауазымдарынан босатылғаннан кейін, ол Алессандро Скарлаттидің орынбасары болды. 1704 жылы ол патшалық капелласының бас маэстросы болып тағайындалды, бірақ бұл оның өліміне бірнеше күн қалғанда болды. Лауазымға оның үздік шәкірті Гаэтано Венециано ие болды. Провензаленің сақталған туындылары, ол жазған шығармалардың аз бөлігі ғана, – «Il schiavo di sua moglie» және «La Stellidaura vendicante» опералары, «La colomba ferita» (оның ең жақсы туындысы саналады, қасиетті Розалияның өмірі туралы) және көптеген қасиетті шығармалар. Италиялық вокалдық стильдердің қайғы мен азаматтық сезімді күшті білдіретін ерекшеліктері оның «Il schiavo di sua moglie» операсынан алынған «Lasciatemi morir» («Мені өлтірсіңдер») ариясының ұзақ мелодиялық желілерінде және көркем хроматикалық гармонияларында ең жақсы көрінеді.