Кіріспе

Неміс теологы Симон Гринай (туған аты Симон Гринер; 1493 – 1 тамыз 1541) – протестанттық реформация кезеңінде өмір сүрген неміс ғалымы және дінтанушы.

Өмірбаян

Гринай шваб шаруасы Якоб Грайнердің ұлы, Гриньер Хогенцоллерн-Сигмарингендегі Верингендорф қаласында дүниеге келген. Ол Вергилийдегі Аполлонға байланысты эпитеттен "Гриней" есімін алған. Ол Пфорцхаймда Меланхтонмен бірге оқыды, содан кейін Вена университетіне түсіп, латын және грек тілдеріндегі білімімен көзге түсті. Будадағы мектеп директоры лауазымында ұзақ тұрмады: оның көзқарастары доминикандықтардың ынтасын оятып, ол түрмеге қамалды. Венгрияның ықпалды адамдарының араласуымен бостандыққа шығып, Виттенбергке Меланхтонға барып, 1524 жылы Гейдельберг университетінде грек тілінен профессор болды, ал 1526 жылдан бастап латын тілінен де сабақ берді. Оның Евхаристияға қатысты Цвинглилік көзқарасы католик әріптестерімен қарым-қатынасын қиындатты. 1526 жылдан бастап Иоанн Оэколампадиймен хат алмасып жүрді, ол 1529 жылы оны Базельге шақырды, сол кезде Эразм қаладан кетіпті. Университет ұйымсыздыққа ұшырағандықтан, Гринай оқуын жалғастырды және 1531 жылы кітапханаларда зерттеулер жүргізу үшін Англияға сапар шекті. Эразмның ұсыныс хаты оған сэр Томас Мордың қолдауын қамтамасыз етті. Ол Генрих VIII-нің ажырасу мәселесі бойынша континенттік реформаторлардың пікірін жинау міндетімен Базельге оралды және Оэколампадийдің қайтыс болған сәтіне куә болды (1531 жылдың 24 қарашасы). Грек тілі кафедрасын басқарғанда, ол теологиядан ерекше профессор болып тағайындалды және Жаңа өсиет туралы түсіндірме лекциялар оқыды. 1534 жылы герцог Ульрих оны Вюртембергке реформацияға көмектесу үшін және Тюбинген университетін қайта құру үшін шақырды, оны Амброзиус Бларермен бірлесіп іске асырды. Екі жылдан кейін ол «Бірінші Гельветикалық мойындау» (1536 жылғы қаңтарда Базельдегі швейцариялық дін қызметкерлерінің жұмысы) деп аталатын мәжіліске белсенді қатысты; сондай-ақ Виттенберг келісімін (1536) швейцариялықтардың қабылдауына итермелеген мәжілістерде болды. 1540 жылғы Вормс конференциясында (католиктер мен протестанттар арасында) ол Базель билігімен жіберілген швейцариялық шіркеулердің жалғыз өкілі болды. 1541 жылдың 1 тамызында Базельде обадан кенеттен қайтыс болды. Ол зерек ғалым, келісімшіл теолог және жақсы мінезді адам болғандықтан, оның ықпалы зор және ойлы болды. Эразм мен Джон Кальвин оның хат алысқан достарының қатарында болды. Оның ең маңызды еңбектері – Плутарх, Аристотель және Иоанн Златоусттың латын тіліне аудармалары, сондай-ақ Евклидтің «Элементтерінің» ежелгі грек тіліндегі алғашқы басылған нұсқасын редакциялау.

Отбасы

Оның ұлы Самуил (1539–1599) Базельде құқық ғылымының профессоры болды. Оның туысы Томас (1512–1564) Базельде профессор және Реттелнде дін қызметкері болды, ол Базельдегі діни істерде жетекші болған Иоганн Якобты әкесі қалдырған төрт көрнекті ұлын тастап кетті. Симон Гринайдың тікелей ұрпақтарының соңғысы – осы атты иеленген Симон (1725–1799), француз және ағылшын тілдеріндегі антитеистік еңбектерді неміс тіліне аударған және қазіргі неміс тіліндегі Библияның нұсқасын жазған (1776).