Канадалық марксист ғалым Лео Панвич және оның мұрасы

Кіріспе

Канадалық марксистік ғалым Лео Виктор Панич (3 мамыр 1945 – 19 желтоқсан 2020) – саясаттану ғылымының көрнекті профессоры және Йорк университетінің салыстырмалы саяси экономика бойынша Канада зерттеу орталығының жетекшісі. 1985 жылдан бастап 2021 жылғы басылымына дейін ол "өзін тәуелсіз жаңа солшылдардың тұрғысынан қозғалыстар мен идеялардың жылдық шолуы" деп сипаттайтын Socialist Register журналының тең редакторы болды. Паничтің өзі бұл журналды марксизмнің тұжырымдамалық базасын дамытуда маңызды рөл атқарады деп есептеді, бұл капиталистік бәсекелестікке, пайдалануға және қауіпсіздіксіздікке демократиялық, кооперативтік және теңдікке негіделген социалистік баламаны ілгерілетуге бағытталған. Панич 100-ден астам ғылыми мақаланың және тоғыз кітаптың авторы, оның ішінде «Дағдарыстағы жұмысшы табының саясаты: Еңбек және мемлекет туралы эсселер» (1986), «Парламенттік социализмнің соңы: Жаңа солшылдықтан жаңа еңбекке дейін» (2001) және «Социализмді жаңарту: Демократияны, стратегияны және қиялды өзгерту» (2008) кітаптарында капитализмнің өзіндік құрамында әділетсіз және демократиялық емес екенін дәлелдеді.

Ерте өмір және білім

Панич 1945 жылдың 3 мамырында Канаданың Манитоба штатындағы Виннипег қаласында дүниеге келген. Ол Виннипегтің Солтүстік аймағында өскен, ол ондаған жылдардан кейін, «радикалды солшыл саяси көзқарысқа ие көптеген адамдарды» тәрбиелеген жұмысшы табының ауданы екенін атап өткен. Оның ата-анасы украиндық еврей иммигранттары болған. Әкесі Макс Панич Украинаның оңтүстігіндегі Ушихтса қаласында туған, бірақ 1912 жылы отбасы Виннипегке көшкенде, дінге берілген ағасымен Румынияның Бухарест қаласында қалған. 1922 жылы ол олармен қайта қосылды және сол кезде социалист болып, Еңбек сионизмін қолдаушыға айналуда болған. Ол тері жамылғыларын тігуші және кесуші («ине саудасының аристократы») ретінде Виннипег еңбек қозғалысында және Манитобаның CCF партиясы мен оның ізбасары Манитобаның Жаңа демократиялық партиясында (NDP) белсенді болған. Паничтің анасы Сара – Украинаның орталық бөлігіндегі Ровнодан келген жетім қыз. Ол 1921 жылы 13 жасында үлкен әпкесі Розамен бірге Виннипегке келген. Макс пен Сара 1930 жылы үйленген. Паничтің ағасы Херш 1934 жылы дүниеге келген. Панич радикалды поляк еврей жазушысы И.Л. Перецтің есімімен аталатын еврей мектебіне қатысқан. 2001 жылы Виннипегте еврей радикализмі бойынша өткен конференцияда Панич мектеп еврей иммигранттары құрған социалистік бауырластық өзара көмек қоғамдарынан өркендегенін айтқан. Олардың ішінде Arbeiter Ring, сондай-ақ Workmen's Circle болған. Панич конференцияға олардың 1901 жылы қабылданған алғашқы қағидалар декларациясы «Жұмысшылар шеңберінің рухы – ой еркіндігі және жұмысшылардың ынтымағына ұмтылу, қанау мен қанаушылыққа қарсы күресте өз сыныбының мүдделеріне адалдық» деген сөздермен басталғанын айтқан. Ол былай деп қосты: «Мұндай мекемелер еврей қауымы арасында көбейіп, тараған сайын, көптеген адамдар үшін және ондаған жылдар бойы еврей болу, әсіресе Виннипег сияқты қалада, радикалды болу дегенді білдірді». Панич 1967 жылы Манитоба университетінен экономика және саясаттану мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алған. Студенттік жылдарында ол Карл Маркстің еңбектері мен тарихи материализмнің дамуы капитализмді және оның мемлекетпен байланысын түсінуге қаншалықты көмектескенін түсінген. Оның ұстаздарының бірі Сай Гоник оған жұмысшылар өз жұмыс орындарын басқаратын өндірістік демократия туралы идеяны ұсынған. Панич жазғандай, Жаңа солшылдықтың 1960 жылдардағы буыны социализмге «біздің капиталистік қоғамдардың теңсіздіктері, ұтымсыздығы, төзімсіздігі және иерархиясы туралы тәжірибеміз бен байқауымыз» арқылы итермеленген. 22 жасында Панич Виннипегтен Англияның Лондон қаласына көшіп барды. Ол 1968 жылы Лондон экономика мектебінде (LSE) ғылым магистрі дәрежесін және 1974 жылы LSE философия докторы дәрежесін алды. Докторлық диссертациясының тақырыбы «Еңбек партиясы мен кәсіподақтар» болды. Ол 1976 жылы Кембридж университетінің баспасында «Социалдық демократия және өнеркәсіптік күрес» деп жарияланды. Британдық социолог Ральф Милибэнд оның диссертация кеңесшісі болды. Ол Тәуелсіз Социалистік Канада қозғалысы және Оттава Еңбек әрекеті комитетінде саяси белсенділік танытты, бұл 1970 жылдардың басында НДП-дан шығарылғаннан кейін The Waffle-дің екі негізгі ұйымдық мұрагері болды. 1980 жылдары ол «Canadian Dimension» тәуелсіз социалистік журналының тұрақты авторы («Панич саясатта») болды және социалистік саяси айналымдарда, әсіресе Торонтодағы Социалистік жобада белсенді болды. 1995 жылы Канада Корольдік қоғамының академик мүшесі болып сайланды, сонымен қатар Марксистік институт пен Социалистік зерттеулер комитеті, сондай-ақ Канаданың саяси ғылымдар қауымдастығының мүшесі болды. Ол 1985 жылдан бастап редакциялаған Социалистік тізімнің 33 жылдық томына қоса, 100-ден астам ғылыми мақалалар мен тоғыз кітаптың авторы болды, соның ішінде: Келісімнен мәжбүрлеуге дейін: Кәсіподақ бостандықтарына шабуыл; Мемлекеттің басқа түрі: Халықтық билік және демократиялық басқару; Парламенттік социализмнің соңы: Жаңа солшылдан жаңа лейбористікке дейін; Америка империясы және жаһандық қаржының саяси экономикасы; және Дағдарыстың ішінде және сыртында: жаһандық қаржылық күйреу және солшыл альтернативалар. Панич «Тізімді» Жаңа солшылдықтың саясаты мен оның ұстазы және журналдың 1964 жылғы негізін қалаушы Ральф Милибэндтің саясаты арасындағы маңызды байланыс ретінде қарастырды. Редактор ретінде Панич прозада оңай оқылатын, мазмұнында қиын түсінілетін шығармалар жасауға тырысты. 2010 жылдың 11 қарашасында Дели университетінде өткен «Глобализация, әділдік және демократия» симпозиумында Панич өзінің «Дағдарыстың ішінде және сыртында» (Грег Албо және Сэм Гиндинмен бірлесіп) кітабына сүйенді. Кітап және симпозиум жаһандық экономикалық дағдарыс кезінде солшылдардың жетіспейтін амбициясы олардың мүмкіндіктерінің жетіспеуінен гөрі зияндырақ болғанын айтты. Ол банктерді мемлекеттік коммуналдық қызметтерге айналдыру үшін ұлттықтандыруды; жеке, жұмыс берушілер ұйымдастырған зейнетақыны ауыстыру үшін әмбебап мемлекеттік зейнетақыны талап етуді; және капитализмнің қоғамдық қажеттіліктерді табыс әкелетін тауарларға айналдыруға ұмтылысынан қашу үшін тегін денсаулық сақтау, білім беру және қоғамдық көліктер сияқты дереу реформаларды ұсынды.

Panitch was born on 3 May 1945, in Winnipeg, Manitoba, Canada. He grew up in Winnipeg's North End, a working class neighbourhood that, as he observed decades later, produced "many people of a radical left political disposition." His parents were Ukrainian Jewish immigrants. His father, Max Panitch, was born in the southern Ukraine town of Uscihtsa, but remained behind in Bucharest, Romania, with a fervently religious uncle when his family emigrated to Winnipeg in 1912. He was reunited with them in 1922 and by that time was well on his way to becoming a socialist and a supporter of Labor Zionism. As a sewer and cutter of fur coats (an 'aristocrat of the needle trade'), he was active in the Winnipeg labour movement and the Manitoba CCF and its successor, the New Democratic Party of Manitoba (NDP). Panitch's mother, Sarah, was an orphan from Rivne in central Ukraine who had come to Winnipeg in 1921 at the age of 13 accompanied only by her older sister, Rose. Max and Sarah married in 1930. Panitch's older brother Hersh was born in 1934. Panitch attended a secular Jewish school named after the radical Polish Yiddish writer I. L. Peretz. During a conference on Jewish radicalism in Winnipeg held in 2001, Panitch said the school grew out of the socialist fraternal mutual aid societies that Jewish immigrants had established. These included the Arbeiter Ring also known as the Workmen's Circle. Panitch told the conference that its first declaration of principles, adopted in 1901, began with the words: "The spirit of the Workmen's Circle is freedom of thought and endeavour towards solidarity of the workers, faithfulness to the interests of its class in the struggle against oppression and exploitation." He added: "As such institutions multiplied and spread through the Jewish community, for a great many people and for a considerable number of decades to come, to be Jewish, especially in a city like Winnipeg, came to mean to be radical." Panitch received a Bachelor of Arts degree in economics and political science in 1967 from the University of Manitoba. During his undergraduate years, he realized how much the writings of Karl Marx and the evolution of historical materialism helped him understand capitalism and its relation to the state. One of his teachers, Cy Gonick, introduced him to ideas about industrial democracy in which workers would control and manage their own workplaces. The 1960s generation of the New Left, Panitch writes, was impelled towards socialism by "our experience with and observation of the inequalities, irrationalities, intolerances and hierarchies of our own capitalist societies." At age 22, Panitch left Winnipeg and moved to London, England, where he earned his Master of Science degree in 1968 at the London School of Economics (LSE) and his Doctor of Philosophy degree from LSE in 1974. His doctoral thesis was entitled The Labour Party and the Trade Unions. It was published as Social Democracy and Industrial Militancy in 1976 by Cambridge University Press. British sociologist Ralph Miliband was his Thesis advisor. He was politically active in the Movement for an Independent Socialist Canada and the Ottawa Committee for Labour Action, the two main organizational successors to The Waffle after it was expelled from the NDP in the early 1970s. In the 1980s, he was a regular columnist ("Panitch on Politics") for the independent socialist magazine, Canadian Dimension, and remained active in socialist political circles, in particular the Socialist Project in Toronto. He was inducted as an Academic Fellow of the Royal Society of Canada in 1995, and was also a member of the Marxist Institute and the Committee on Socialist Studies as well as the Canadian Political Science Association. In addition to the 33 annual volumes of the Socialist Register he edited from 1985, he was the author of over 100 scholarly articles and nine books, including From Consent to Coercion: The Assault on Trade Union Freedoms; A Different Kind of State: Popular Power and Democratic Administration; The End of Parliamentary Socialism: From New Left to New Labour; American Empire and the Political Economy of Global Finance; and In and Out of Crisis: The Global Financial Meltdown and Left Alternatives. Panitch saw the Register as a crucial link between the politics of the New Left and those of Ralph Miliband, his mentor and the 1964 founder of the journal. As editor, Panitch strove to produce works that were at once easily readable in prose and difficult to digest in content. At the "Globalization, Justice and Democracy" symposium at Delhi University on 11 November 2010), Panitch drew on his book In and Out of Crisis (with Greg Albo and Sam Gindin). The book and symposium argued that the left's lack of ambition during the global economic crisis was more debilitating than its lack of capacity. He outlined immediate reforms that could lead to fundamental changes in class relations, including nationalizing banks to turn them into public utilities; demanding universal public pensions to replace private, employer sponsored ones; and free health care, education and public transit to escape capitalism's drive to turn public needs into marketable, profit generating commodities.

Жаһандық капитализмнің қалыптасуы

2012 жылы Лео Панич өзінің досы және әріптесі Сэм Гиндинмен бірге «Жаһандық капитализмнің қалыптасуы: Америка империясының саяси экономикасы» (2012) атты еңбегін жариялады. 456 беттік кітаптың атауынан көрінетіндей, ол бір ғасырдан астам уақыт бойы жаһандық капиталистік жүйенің өсуін жан-жақты зерттейді. Панич пен Гиндин жаһандану деп аталатын процестің капитализмнің кеңеюінің сөзсіз нәтижесі емес, оны әлемдегі ең күшті мемлекет – Америка саналы түрде жоспарлап, басқарғанын айтады. Олар жаһандануды ұлттық мемлекеттерден күшті болып қалған көпұлттық корпорациялар итермеледі деген пікірге қарсы шығады. Олардың ойынша, бұл тұжырым мемлекеттер мен капитализм арасындағы күрделі қарым-қатынасты ескермейді: мемлекеттер меншік құқығын қорғайды, келісімшарттарды қадағалайды және, мысалы, салық түсімдерін және капиталистік кәсіпорындардың табысынан халықтың қолдауын қамтамасыз ете отырып, еркін сауда келісімдеріне қол қояды. Панич пен Гиндин сондай-ақ АҚШ империясының құлдырауы туралы пікірлерді, мысалы, АҚШ-тың сауда дефициті, өнеркәсіптік өндірістің тоқтауы және жұмыстан босатулар арқылы дәлелдеуге тырысады. Олар, шын мәнінде, керісінше деп мәлімдейді. Соңғы онжылдықтарда американдық компаниялар «негізгі өндіріс процестерін қайта құрылымдап, басқаларын арзан және мамандандырылған жеткізушілерге аутсорсингке берді және АҚШ-тың оңтүстігіне көшірді – бәрі американдық экономикадағы капиталдың үдемелі қайта бөлуінің бір бөлігі ретінде». Олардың сөзіне қарағанда, АҚШ-тың тұрақты және жаһандық деңгейде үстем қаржы жүйесі әрқашан жоғары құбылмалы болғанымен, бұл экономикалық қайта құруға мүмкіндік берді және жаңа, жоғары технологиялық компанияларға инвестиция үшін венчурлік капиталдың қорларын ашты. Нәтижесінде АҚШ-тың жаһандық өндірістегі үлесі 21-ші ғасырдың басына дейін жалпы көлемнің шамамен бір төртінші бөлігін құрады.

Америка бастаған жаһандық капитализм

Панич пен Гиндиннің пікірінше, Америка басшылығымен әлемдік капитализмнің институционалдық негізі 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде қаланды, осы кезде Рузвельт әкімшілігі АҚШ Федералдық резервтік жүйесі мен АҚШ Қаржы министрлігін күшейтіп, экономикалық және қаржылық реттеуші агенттіктердің кең ауқымын құрды. АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы одан әрі тұрақты американдық әскери-өнеркәсіптік кешеннің дамуына әкелді. Авторлар бұл мемлекеттік қаржылық және әскери институттардың АҚШ-ты өзінің капитализмінің таралуын қадағалай алатын үлкен державаға айналдырғанын айтады. АҚШ сонымен қатар Халықаралық валюта қоры және Әлемдік банк сияқты соғыстан кейінгі жаһандық институттарды бақылады, ал АҚШ Қаржы министрлігі облигацияларымен қамтамасыз етілген американдық доллары халықаралық қаржының тірегіне айналды. Панич пен Гиндин АҚШ-тың Еуропа мен Жапонияны соғыстан кейін "төмен пайыздық қарыздар, тікелей гранттар, технологиялық көмек және тиімді сауда қатынастары арқылы" қайта құруы, АҚШ-тың көпұлтты корпорацияларының инвестицияларына және соңында АҚШ-тағы маңызды шетелдік инвестицияларға жағдай жасағанын жазады.

Алтын дәуірден дағдарысқа дейін

Кітап 1950 және 1960 жылдары капитализмнің "алтын ғасыры" туралы баяндайды, сол кезде капиталистер Америка экономикасының өркендеуі мен толық жұмыспен қамтылуының арқасында жоғары табысқа ие болды. Жұмысшылар да әлеуметтік бағдарламалардың жақсаруынан және кәсіподақтар күресіп қол жеткізген жоғары жалақыдан пайда көрді. Бірақ авторлар атап өткендей, капитализм дағдарысқа бейім, ал 1970 жылдар "стагфляцияны" тудырды – бір мезгілде инфляция мен жұмыссыздықтың жоғары деңгейі, экономиканың тоқырауы және пайданың төмендеуі. 1979 жылы Федералды резерв төрағасы Пол Волкер "Волкер шогы" арқылы дағдарыстан шығудың жолын тапты, ол екі таңбалы пайыздық ставкаларды енгізуді қамтыды. Одан кейін болған терең рецессия жоғары жұмыссыздыққа алып келді, соның салдарынан еңбек күресінің уақыт өте келе әлсіреуіне себеп болды. 1980 жылдары неолибералды саясатты қабылдау жұмысшылардың ұйымдасу және ереуілге шығу құқығын шектеді, бұл капиталистерге жұмыс уақытын және жағдайын "икемдеуді" талап ету және жалақыны төмендету арқылы жұмысшыларды "бақылауға" алуға мүмкіндік берді. Неолиберализм сонымен қатар бүкіл әлемдегі корпоративтік инвестициялар мен өндірісті ынталандырған еркін сауда келісімдерінің қатарына әкелді. Панич пен Гиндиннің пікірінше, неолибералды дәуір екінші, өте табысты "алтын ғасырды" бастады, бірақ бұл жолы тек капиталистік класс үшін, жұмысшылар үшін емес – олардың жалақысы тоқтап, кәсіподақ мүшелігі азайды.

Дүниежүзілік қаржы дағдарысы

"Глобалды капитализмнің қалыптасуы" кітабының соңғы тарауы 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысын егжей-тегжейлі қарастыруға арналған, бұл миллиондаған адам үйлерін жоғалтып, тұтынушылардың шығындары төмендеген кезде жоғары корпоративтік табысқа нүкте қойды. Панич пен Гиндин дағдарыстың алдында ондаған жылдар бойы дамыған тұрақсыз қаржы нарықтарының өсуі болғанын жазады, бұл нарықтар капиталистік кеңеюді қолдау үшін маңызды болған. Олардың пікірінше, АҚШ қаржы нарықтарының өсуін ынталандырып, осымен байланысты тәуекелге бара берді, тіпті 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы сияқты "қаржылық өрттерді сөндіруге" мерзімді түрде қажет болды. Дегенмен, 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы аймақтық емес, жаһандық сипатта болды:

Дағдарыстың тамыры, шындығында, АҚШ-тың ипотекалық қаржысының жаһандық маңыздылығының артуында жатыр – бұл құбылысты жұмысшыларды АҚШ капитализміне интеграциялаудың ұзақ жылдар бойы қалыптасқан бір бөлігі болған, тұрғын үйге мемлекеттік қолдаудың кеңеюінен бөлек түсінуге болмайды. 1980 жылдардан бері жалақылар тоқтап, әлеуметтік бағдарламалар қысқартылып, жұмысшылардың экономикалық қауіпсіздік көзі ретінде үйлерінің құнының өсуіне тәуелділігі күшейді. Америка мемлекеттік органдарының ипотекалық қарызға негізделген бағалы қағаздарды дамытуға ықпал етудегі шешуші рөлі олардың жаһандық қаржы нарықтарында таралуына елеулі үлес қосты. Осы нарықтар мен американдық мемлекет арасындағы тығыз байланыс АҚШ-тағы тұрғын үй көпіршігінің қалыптасуына да, оның жарылған кездегі терең жаһандық әсеріне де маңызды болды, себебі ипотекалық қарызға негізделген бағалы қағаздарды бағалау және сату қиынға соқты, осылайша әлемдік қаржы нарықтарын тоқтатты. Панич пен Гиндин тұрғын үй бағасының төмендеуі АҚШ-тағы тұтынушылық шығындардың күрт азаюына әкелді, өйткені тұрғын үй жұмысшылардың байлығының маңызды бөлігін құрады. "Тұрғын үй көпіршігінің жарылуы", – деп жазады олар, – "ғасыр басындағы қор нарығы көпіршігінің жарылуынан әлдеқайда зор әсер етті және АҚШ-тың 'соңғы тұтынушы' рөліндегі жаһандық капитализмге тигізген әсері де зор болды". Әлемдік капиталистік жүйенің бас менеджері ретінде АҚШ тағы да отандық және шетелдік банктерді құтқару үшін миллиардтаған доллар жұмсады.

Пікірлер

"Глобалды капитализмнің қалыптасуы" кең ауқымды пікірталстардың нысаны болды. Паничтің газеттегі некрологында оның досы, журналист Роберт Коллисонның сөзі келтірілді: "Глобалды капитализм Леоның маңызды жетістігі болады, себебі ол Батыс демократиялары алдында тұрған маңызды мәселені тікелей қарастырады: жаһандану және неолибералдық және корпоративтік саясаттың салдарынан жұмысшы және төменгі орта таптың салыстырмалы кедейлеуі. Бұл, ирониялық түрде, Батыстағы көптеген солшыл әлеуметтік-демократиялық партиялар қолдаған саясат". Алайда, марксистік журнал "Science & Society"-де жарияланған канадтық социолог Дж.З. Гаррод Панич пен Гиндиннің бейресми американдық империя теориясының негізділігіне күмән келтіреді. Гаррод "Америкалық мемлекеттің жаһандық капитализмді құрудағы рөлін" мойындаса да, Панич пен Гиндиннің жаһандық капитал мен еңбектің табиғатындағы кең ауқымды өзгерістерді назарға алмағанын және "осындай өзгерістер ұлттық мемлекеттің рөлін де әсер ететінін және қайта анықтайтынын" дәлелдейді. Ол, мысалы, журналист Джордж Монбиоттың мақаласын келтіреді, онда халықаралық сауда келісімдеріне сәйкес құрылған дауларды шешу трибуналдары трансұлттық корпорацияларға заң шығарушы органдар мен соттар тарапынан енгізілген шектеулерге қарсы, корпоративтік адвокаттар судья ретінде қызмет ететін құпия отырыстарда шағымдану құқығын береді деп жазылған. Гарродтың пікірінше, мұндай келісімдер ұлттық саяси кеңістік, өндіріс тәсілдері және меншік қатынастары сияқты ұғымдық санаттарды өзгертеді, қайта қарастырады және жаңаша түсіндіреді. "Бұл [сауда] келісімдері Америка мемлекетінің материалдық негізін де түбегейлі өзгертетінін ескерсек, оларды американдық империяның бейресми дәлелі деп санамаймын, – дейді ол. – Керісінше, оларды мен әлдеқайда үлкен қорқыныштың белгісі деп санаймын: жаһандық нарықтың консолидациясы, мемлекеттік биліктің жеке нысандарының өркендеуі және әлеуметтік өмірдің толыққанды тауарлануы". Сидней университетінің саяси экономика және әлеуметтік теория профессоры Мартин Конингс "Глобалды капитализмнің қалыптасуы" еңбегінде Паничтің "негізгі ұғымдық үлесін" атап көрсетеді: яғни "капиталистік өмірде ақшаның, қаржының және несиенің рөлін түсіну және оның әлеуметтік трансформация мәселелерімен қалай байланысты екенін". Сонымен қатар, Конингс Паничтің "нарықта сауда-саттық жасалатын тауарлар мен басқа да заттардың құнын анықтайтын факторлар туралы марксистік пікірталстарды білдіретін 'құндылықтар теориясының' көп бөлігін қабылдамағанын" атап өтеді, әсіресе еңбектің осы процестегі рөліне қатысты. Ол құндылықтар теориясының өзіне "ешқашан тоқтау бермегенін" мойындаса да, Леоның жаһандану мен империяға қатысты саяси көзқарасының ерекше тартымдылығын сезінгенін айтады. Паничтің құрметіне жазылған эссесі капиталистік экономиканың дамуы туралы оның ойлау жолының эволюциясын сипаттайды: үнемі қарызға батқан үй шаруашылықтары тұрақсыз жұмыс орындарынан кіріс табады, ең жаман нұсқалардың арасынан таңдайды, бірақ капиталдың "провокациялық логикасына" эмоционалды түрде инвестициялайды. Конингс Паничтің капитализмде ақшаның, қаржының және несиенің маңыздылығын атап көрсету арқылы еңбекке капиталдың "уәделеріне қатысты сезімталдығына" қарсы тұруды ұйымдастыру жолын көрсеткенін айтады. Паничтің Йорк университетіндегі әріптесі Рег Уитакер ескерткіш сөзінде "Глобалды капитализмнің қалыптасуы" оның "интеллектуалдық серігі" Сэм Гиндинмен бірлесіп жазған "академиялық жетістіктерінің" шыңы болғанын айтады. Уитакер бұл кітаптың "Америка тарихын қайта қарастыруды қамтыды, мысалы, Нью-Дилдің 1930 жылдардың соңында капиталмен 'Ұлы бітімге' жол берген мемлекеттік мүмкіндіктердің дамуын көрсетті, бұл өз кезегінде соғыс және соғыстан кейінгі жаңа әлемдік тәртіпте 'Жаңа келісімнің интернационализациясына' әкелді". Алайда, кітапта айтылғандай, 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысы жаңа әлемдік тәртіпті шайқалтып, Обама әкімшілігінің жүйелерді құтқару үшін шұғыл шаралар қабылдауын қажет етті. Уитакер Панич пен Гиндиннің 21-ғасыр капиталистік дағдарысын 1930 жылдардағы Ұлы депрессиямен салыстыратынын атап өтеді, бұл ұлттық мемлекеттер арасындағы бәсекелестікке, фашизмнің таралуына және екінші дүниежүзілік соғысқа әкелді. Мемлекеттер арасындағы қақтығыстың орнына соңғы экономикалық дағдарыс олардың ішіндегі қақтығыстарға әкелді, мысалы, Чиапастағы қақтығыстан басталып, Уолл-стритті басып алу сияқты наразылықтармен жалғасқан жаһандануға қарсы қозғалыс. Уитакер Панич пен Гиндиннің кітабын демократиялық социализм үшін осы қозғалыстың жаңа мүмкіндіктерін қарастыра отырып аяқтағанын айтады: "Жаһандық капитализмнің қақтығыс сызықтары енді мемлекеттер арасында емес, мемлекеттер ішінде өтеді, бұл радикалды саясаттың жаңа мүмкіндіктері үшін маңызды саяси мағынаға ие".

The Making of Global Capitalism has been the subject of a wide range of commentary. In Panitch's newspaper obituary, his friend, the journalist, Robert Collison was quoted as saying: "Global Capitalism will be Leo's seminal achievement because it really does address directly the major issue facing Western democracies: the relative impoverishment of the working and lower middle classes because of globalization and neoliberal and corporatist policies that have been embraced, ironically, by much of the social democratic left leaning parties in the West." Writing in the Marxist journal, Science & Society, however, Canadian sociologist J. Z. Garrod questions the validity of Panitch and Gindin's theory of informal American empire. While he acknowledges the "American state's role in constructing global capitalism," Garrod argues that Panitch and Gindin neglect wider transformations in the nature of global capital and labour and "that such changes will also affect and redefine the role of the nation state." He cites, for example, a column by journalist George Monbiot, who writes that dispute resolution tribunals established under international trade treaties give transnational corporations the right to challenge restrictions imposed by legislatures and courts at secret hearings where corporate lawyers serve as judges. Garrod argues that such treaties transform, reframe and alter conceptual categories such as national political spaces, modes of production and property relations. "Given that these [trade] agreements fundamentally alter the material foundations of the American state as well, I am not convinced that it is possible to consider them evidence of an informal American empire — indeed, I find them evidence of a much greater terror: the consolidation of the global market, the rise of private forms of public authority, and the total commodification of social life." Martijn Konings, professor of political economy and social theory at the University of Sydney, points to what he terms the "key conceptual contribution" of Panitch's work in The Making of Global Capitalism: i. e "the understanding of the role of money, finance, and credit in capitalist life and how this relates to questions of social transformation." At the same time, Konings notes that Panitch rejected much of "value theory, a label that refers to Marxist debates about what determines the value of commodities and other objects traded on markets, and in particular, what the role of labour is in this process." Although he acknowledges, that for him, value theory "never stopped nagging at me," Konings also felt "there was something uniquely compelling about Leo's more political perspective on globalization and empire." His essay in honour of Panitch describes the evolution of his own thinking on the development of a capitalist economy in which increasingly indebted households generate income from precarious employment constantly choosing from a menu of least bad options, yet nonetheless becoming emotionally invested "in the provocative logic of capital." Konings suggests that in emphasizing the vitality of money, finance and credit in capitalism, Panitch points the way for labour to organize resistance against "our receptiveness to the promises of capital." In a memorial tribute, Panitch's York University colleague Reg Whitaker, writes that the Making of Global Capitalism represented the "capstone" of his "academic achievements" written in collaboration with his "intellectual comrade" Sam Gindin. Whitaker notes that the book: "involved a rethinking of American history, showing how, for instance, the New Deal represented a crucial development of state capacity that by the late 1930s permitted a 'Grand Truce' with capital, which in turn led through war and postwar to an 'internationalization of the New Deal' in a new global order of 'informal' American Empire." However, as the book points out, that new global order was shaken by the financial crisis of 2007 08 requiring emergency action by the Obama administration to rescue the system. Whitaker notes that Panitch and Gindin contrast the 21st century capitalist crisis with the Great Depression of the 1930s which led to competition and rivalry between nation states, the spread of fascism and another world war. Instead of conflict between states, the latest economic crisis led to internal conflicts within them as evidenced, for example, by an anti globalization movement that began with the conflict in Chiapas and continued with such protests as Occupy Wall Street. Whitaker writes that Panitch and Gindin end their book with a look at the renewed opportunities this movement brings for democratic socialism: "That fault lines of global capitalism now run within states rather than between states holds considerable political significance for the renewed possibilities for radical politics."

Жеке өмір

1967 жылы Панич Виннипег қаласының Мелани Поллокқа үйленді. Ол ұзақ жылдан бері белсенді және адам құқықтарын қорғаушы, қазір Торонтодағы Райерсон университетінің Мүгедектерді оқыту мектебінде сабақ береді. 2006 жылы Мелани Панич Нью-Йорк қалалық университетінен әлеуметтік сала бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы, Канадалық Қоғамдық өмірді жақсарту қауымдастығының тарихына арналған, мүгедектер үшін адам құқықтарын алу және мекемелерді жабу үшін аналардың күресін зерттейді. 2007 жылы ол «Мүгедектер, аналар және ұйымдасу: Кездейсоқ белсенділер» деген атпен жарық көрді. Паничтердің екі баласы бар. Максим – фотограф, жазушы және Скраббл чемпионы, ал Вида – Онтарио штатының Оттава қаласындағы Карлтон университетінің философия профессоры. Панич үш тілде сөйлейтін: ағылшын, француз және идиш тілдерінде. Ол әйелімен бірге Онтарио штатының Торонто қаласында тұрды.