Кіріспе

Американдық жазушы

Томас Стерлинг Норт (4 қараша 1906 – 21 желтоқсан 1974) – американдық жазушы. Ол 1963 жылы көптеп сатылған «Раскаль» балалар романымен ең танымал.

Жас шағы мен отбасы

Норттың анасының ата-анасы, Джеймс Герви Нельсон мен Сара Орелуп Нельсон, Висконсин штатының алғашқы қоныс салушылары болған. Нью-Йорк штатының Путнам округінде дүниеге келген Джеймс алдымен Нью-Йорк штатының Рочестер қаласының жанына, содан кейін Висконсин штатының Ваукеша округіне (Милуоки қаласының маңында) – Меномони Фоллз қаласына көшіп келді. Кейін, қазіргі Оңтүстік Уэйн қаласының жанындағы шаруашылыққа қоныс тепті. Оның қызы Сара Элизабет Нельсон – Стерлинг Норттың анасы болды. Ол Дэвид Уиллард Нортқа үйленді, ол да жергілікті алғашқы отбасының мүшесі еді, оның ағасы отбасылық шаруашылықты басқарды. Сара Стерлинг жеті жасқа келгенде қайтыс болды. Норт 1906 жылы Висконсин штатының Эджертон қаласынан бірнеше шақырым қашықтықтағы Кошконг көлінің жағасындағы шаруашылық үйінің екінші қабатында дүниеге келді. Жасөспірім кезінде полиомиелитпен күресіп, одан аман қалған ол Висконсин штатының оңтүстігіндегі тыныш Эджертон ауылында өсіп, жас ересекке айналды. Норт осы ауылды өзінің бірнеше кітаптарындағы «Брайлсфорд Жолсалысы» деп суреттеді. Осы айыптауларды келесі 15 жыл бойына Дж. Эдгар Гувер, Джон Мейсон Браун және ең бастысы Фредерик Вертам сияқты басқа да қоғам қайраткерлері қайталады, нәтижесінде Конгресс тыңдауларынан кейін 1950-ші жылдардың ортасында комикстер индустриясы өзін-өзі цензуралап, тез қысқарды. Норттың алғашқы кітаптарының бірі – 1929 жылы жарық көрген «Педро Горино» африкалық-американдық теңіз капитаны Гарри Диннің өмірін баяндайды. 1934 жылы жарық көрген «Жексенбіде егіс шабу» романында Айова суретшісі Грант Вуд салған сирек кездесетін кітап мұқабасы бар. Норттың «Түн ортасы мен Еремия» кітабы 1949 жылы Диснейдің «Жүрегіме жақын» фильміне негіз болды. Фильм Бёрл Айвстің 17 ғасырғы ағылшын әні «Lavender Blue» нұсқасы үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік ән» номинациясына ие болды. Сонымен қатар, Норт «Эйб Линкольн: Шалаштан Ақ үйге», «Жылқы бала: Он сегізінші жылдардың құжаттық романы», «Егершіктер ең ақылды халық», «Жылдам көктем» және тағы да көптеген кітаптар жазды. 1956 жылы ол «Houghton Mifflin's North Star Books» баспасының бас редакторы болды.

Қарақшы

Норттың ең көп сатылған және ең танымал туындысы, Rascal: A Memoir of a Better Era, 1963 жылғы тамызда Э. П. Даттон баспасынан шықты. Бұл кітап оның бала кезіндегі бір жылды еске түсіреді, ол "Раскал" деп атаған кішкентай есікті өсірген. 1964 жылы Ньюбери сыйлығының иегері атанды, 1966 жылы Секуоя кітап сыйлығын және 1966 жылы «Жас оқырмандар таңдауы» сыйлығын жеңіп алды. 1969 жылы осы атпен Дисней фильмі түсірілді. Сонымен қатар, 1977 жылы 52 бөлімнен тұратын жапондық аниме – «Araiguma Rasukaru» жасалды. Аниме сәттілігі Солтүстік Америка есіктерінің Жапонияға танылуына ықпал етті. «Раскал» Норттың есікті өсіру оқиғасын баяндаумен қатар, оның адвокат әкесі, арманшыл Дэвид Уиллард Нортпен болған жылы қарым-қатынасын және анасы Элизабет Нельсон Норттың қазасынан туған қайғылы жоғалтуды көрсетеді.

Стерлинг Норт үйі мен мұражайы

Стерлингтің ересек балалық шағы өткен үй, сонымен қатар "Раскаль" повесінің көп бөлігі осы жерде жазылған, әлі де тұр. Ол 1917 жылғы түріне келтіріліп, қазір көпшілікке ашық. Үй 1894 жылы Стерлингтің әкесі Томас Норт-младший шаруашылықтан зейнетке шығып, Эджертонға көшіп келген кезде салынған. Бұл 1894 жылы танымал болған Анн патшайым стилінің қарапайым нұсқасындағы 2 қабатты үй. Үйдің стиліне тән ерекшеліктері – күрделі шатыр, шығыңқы терезелер, ою-өрнекпен безендірілген асимметриялық алдыңғы қысқасы және қабырға ұштарындағы жапсырмалар.

Жүз жылдық мерейтойы

Норттың туған қаласы Эджертон 2006 жылдың 21-22 қазанында өткен кітап фестивалі барысында оның 100 жылдығын тойлады. Журналист Хелен Томас, балалар кітаптарының авторы Кевин Хенкес, Билл Клинтон және Винс Ломбардидің өмірбаянын жазған Дэвид Маранисс, Висконсин штатының жазушысы және ерікті өрт сөндіруші Майкл Перри, сондай-ақ Норттың қызы және балалар кітаптарының авторы Ариэль Норт Олсон қатысты. Осыдан кейін, Стерлинг Нортты еске алу үшін Эджертон қаласында жыл сайын кітап фестивалі ұйымдастырылып келеді.

Өлім

Норт 1974 жылдың 21 желтоқсанында, 68 жасында Нью-Джерси штатының Уиппани қаласында қайтыс болды.