Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Лачный немесе Лачный циклы – 1949 жылы идеяны алғаш рет көрсеткен Людовит Лачный есімді шахматтық проблемалар тақырыбы. Бұл ойын сызықтарының циклдік байланыстылығының мысалы: ойынның бір кезеңінде қаралардың a, b және c қорғаныстарына ақтардың A, B және C маттары жауап береді; екінші кезеңде сол a, b және c қорғаныстарына ақтардың B, C және A маттары жауап береді. Тақырыпты оң жақтағы проблемаға сілтеме жасау арқылы түсінуге болады: бұл идеяны көрсеткен алғашқы проблема, Лачныйдің өзі (Препиорка мемориалында бірінші жүлде, 1949); ол көптеп қайталанды. Ойынның бастапқы позициясы:
The Lacny or Lacny cycle is a chess problem theme named after Ľudovít Lačný, the first person to demonstrate the idea in 1949. It is an example of lines of play being cyclically related: in one phase of play, the Black defences a, b and c are answered by the White mates A, B and C respectively; in another phase, those same defences a, b and c are answered by the White mates B, C and A respectively. The theme can be understood by reference to the problem to the right: this is the first problem to demonstrate the idea, by Lacny himself (first prize at the Przepiorka Memorial, 1949); it has been much reproduced. The set play is:
Ойынның бастапқы позициясымен қатар (осы мысалдағыдай), тақырыпты бірнеше шешімі немесе егіздер арқылы көрсетуге болады. Схеманы көбірек қорғаныстарды қосу үшін кеңейтуге болады; бес еселенген Лачныйда, мысалы, қорғаныстар a, b, c, d және e бір кезеңде A, B, C, D және E маттарымен, ал екінші кезеңде B, C, D, E және A маттарымен кездеседі. Циклді толық Лачный циклын жасау үшін үш фазаға дейін кеңейтуге болады; мұнда a, b және c қорғаныстарына бір фазада A, B және C маттары жауап береді; екінші фазада B, C және A; үшінші фазада C, A және B жауап береді. Бұл «қарапайым» Лачныйға қарағанда әлдеқайда қиын, ал мысалдары салыстырмалы түрде аз. Қауіпті Лачный, қысқа Лачный немесе Домбро Лачныйда, бір фазада A қауіптілігі туындайды, ал қорғаныс b мат B-ге, ал қорғаныс c мат C-ге әкеледі; екінші фазада B қауіптілігі туындайды және қорғаныс b мат C-ге, ал қорғаныс c мат A-ға әкеледі. Бір кезде осы схеманы қолданатын проблемалар да Лачный деп аталды, бірақ қазір екеуінің арасында айырмашылық жасауға бейім (Питер Гвозджак «Циклон» еңбегінде бұл схеманы оның авторы Сергей Шедейдің есімімен Шедей циклы деп атауды ұсынады). Түрлі фазаларда циклдік ойынды көрсететін басқа да тақырыптар бар, соның ішінде Кисс және Джурашевич циклдары.
As well as in set play (as in this example) the theme can be shown in tries, more than one solution or twins. The scheme can be expanded to include more defences; in a fivefold Lacny, for example, the defences a, b, c, d and e are met with the mates A, B, C, D and E respectively in one phase and B, C, D, E and A respectively in another. The cycle can also be extended over three phases to make a complete Lacny cycle; here, the defences a, b and c are answered by the mates A, B and C respectively in one phase; by B, C and A respectively in another; and by C, A and B respectively in a third. This is considerably harder to achieve than the "simple" Lacny, and there are relatively few examples. In the related threat Lacny, short cut Lacny or Dombro Lacny, in one phase A is threatened, and defence b leads to mate B while defence c leads to mate C; in another phase B is threatened and defence b leads to mate C while defence c leads to mate A. Once, problems following this scheme were also called Lacnys, but now a distinction tends to be drawn between the two (Peter Gvozdjak in Cyclone suggests this scheme should be called the Shedey cycle after its originator, Sergei Shedey). There are a number of other themes featuring cyclic play in different phases, including the Kiss and Djurasevic cycles.