Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Патшалық регалия ( /r//ə/'/ɡ//eɪ//l//.//i//.//ə/ rəGAYLeeə) – патшалық мәртебесін, сондай-ақ титулына қарамастан, монархтың құқықтарын, жеңілдіктерін және артықшылықтарын көрсететін белгілер, символдар немесе атрибуттар жиынтығы. Бұл термин бастапқыда монархтың әсем әрі ресми киім-кешектерін және оған қосымша аксессуарларын білдірген, бірақ қазір кез келген әсем әрі ресми киімге қатысты қолданылады. Сөздің түбі латын тіліндегі "патшалық" деген мағынаны білдіретін regalis сөзінен шыққан, ал ол сөз "патша" деген мағынадағы rex сөзінен туындаған. Кейде жекеше түрде де қолданылады – regale. Мысалы, Германияның Гарц тауларындағы су ресурстарын пайдалану құқығын білдіретін Жоғарғы Гарц су регалиясы.
Term for the formal dress and (rarely) responsibilities of a monarch
Regalia (/r//ə/'/ɡ//eɪ//l//.//i//.//ə/ rəGAYLeeə) is the set of emblems, symbols, or paraphernalia indicative of royal status, as well as rights, prerogatives and privileges enjoyed by a sovereign, regardless of title. The word originally referred to the elaborate formal dress and accessories of a sovereign, but now it also refers to any type of elaborate formal dress. The word stems from the Latin substantivation of the adjective regalis, "regal", itself from rex, "king". It is sometimes used in the singular, regale. As in the Upper Harz Water Regale, a royal right granted for use of water resources in the Harz mountains of Germany.
Қысқаша мазмұнда
Бұл термин кез келген егемендінің, атағына қарамастан (император, ұлы князь сияқты), эксклюзивті түрде иеленетін құқықтарын, өкілдіктерін және жеңілдіктерін білдіруі мүмкін. Мысалы, монета соғу құқығы, әсіресе өз суреті бар монеталар шығару құқығы. Көп жағдайда, әсіресе феодалдық қоғамдарда және жалпы алғанда, әлсіз мемлекеттерде, мұндай құқықтар уақыт өте келе кіші вассалдарға берілген немесе тартып алынған жеңілдіктермен тозған.
The term can refer to the rights, prerogatives, and privileges that are held exclusively by any sovereign, regardless of title (emperor, grand duke, etc.). An example of that is the right to mint coins, and especially coins that bear one's own effigy. In many cases, especially in feudal societies and generally weak states, such rights have in time been eroded by grants to, or usurpations by, lesser vassals.
Жолдас қасиеттері
Патшаның өзінен басқа, атрибуттар (әсіресе тәж) мерекелік киім-кешекке ие болуға рұқсат етілген жақын туыстары үшін де қолданылуы мүмкін. Мысалы, Норвегияда патшайым және тәж мұрагері – патшалық отбасының осы атрибуттарға ие болып, патшаның патшалық символикасын бөлісетін жалғыз мүшелері.
Apart from the sovereign himself, attributes (especially a crown) can be used for close relatives who are allowed to share in the pomp. For example, in Norway, the queen consort and the crown prince are the only other members of the royal family to possess these attributes and share in the sovereign's royal symbolism.
Сақталған түс
Рим империясында Тир қызғылт түсі, өте қымбатқа түсетін Жерорта теңізінің моллюскаларынан алынатын экстрактпен жасалатын, негізінен императорлық сарай үшін арналған. Бұл бояу түрлі мәртебелі тұлғаларға, мысалы, Рим сенатының мүшелеріне, ақ тогаларына Тир қызғылт түсінен жолақтар қоюға рұқсат етілді, олар үшін “пурпуратус” деген атақ берілді, бұл жоғары сарайлық мәртебе еді. Соңғы империялық Қытайда сары түс императорға арналды, себебі оның көптеген мағыналары болған. Сары – алтынның, демек байлық пен биліктің символы еді, және ол қытай космологиясындағы орталықты (бес элемент немесе у син(五行)) білдіргендіктен, ғаламның ортасында әрқашан тұратын императорды көрсетуге өте қолайлы болды. Осылайша, шаруалар мен ақсүйектерге сары түстен толығымен жасалған киім киюге тыйым салынды, бірақ оларға осы түсті аз мөлшерде қолдануға рұқсат берілді.
In the Roman Empire, the color Tyrian purple, produced with an extremely expensive Mediterranean mollusk extract, was in principle reserved for the imperial court. The use of this dye was extended to various dignitaries, such as members of the Roman senate, who wore stripes of Tyrian purple on their white togas, for whom the term purpuratus was coined as a high aulic distinction. In late imperial China, the color yellow was reserved for the emperor, as it had a multitude of meanings. Yellow was a symbol of gold, and thus wealth and power, and since it was also the color that symbolized the center in Chinese cosmology (the five elements, or wu xing(五行)), it was the perfect way to refer to the emperor, who was always in the center of the universe. Consequently, peasants and noblemen alike were forbidden to wear robes made entirely out of yellow, although they were allowed to use the color sparingly.
Республикалар
Республикаларда, әсіресе Латын Америкасы елдерінде кең таралған, бірақ әлемнің басқа да аймақтарында да кездесетін президенттік лентасы, корольдық атрибуттар сияқты, мемлекет басшысын ажырататын қызмет атқарады.
In republics, the presidential sash, common especially in Latin American countries but appearing elsewhere in the world as well, has a role similar to that of royal regalia: distinguishing the head of state.
Академиялық регалиялар
Академиялық киім – академиялық ортада, әсіресе жоғары (кейде орта) білім беруде киілетін, университет дәрежесіне (немесе оған баламалы) қабылданған немесе оны киюге құқығы бар мәртебеге ие адамдардың (мысалы, кейбір көне университеттердің студенттері) дәстүрлі киімі. Ол «академиктер» деп те аталады, ал АҚШ-та – «академиялық регалия» деп танылады.
Academic dress is a traditional form of clothing for academic settings, primarily tertiary (and sometimes secondary) education, worn mainly by those who have been admitted to a university degree (or similar), or hold a status that entitles them to assume them (e. g., undergraduate students at certain old universities). It is also known as academicals and, in the United States, as academic regalia.
Басқа регалиялар
Америка Құрама Штаттарындағы жергілікті американдықтар мен Канададағы бірінші ұлт өкілдерінің рәсімдік мақсаттарда, мысалы, Pow Wow биінде киетін дәстүрлі киімдері – патшалық емес регалияның тағы бір мысалы.
Another example of non royal regalia is the traditional dress that is worn by Native American peoples in the United States, and First Nations peoples in Canada for ceremonial purposes, such as Pow Wow dancing.