Кіріспе

Полимерлік банкноттар – екі осьтік бағдарланған полипропилен (BOPP) сияқты синтетикалық полимерден жасалған банкноттар. Мұндай банкноттарда қағаз банкноттарда болмайтын көптеген қауіпсіздік элементтері, соның ішінде метамерикалық сиялар қолданылады. Полимерлік банкноттар қағаз банкноттарға қарағанда едәуір ұзақ қызмет етеді, бұл экологиялық зиянды азайтады және өндіріс пен ауыстыру шығындарын төмендетеді. Қазіргі заманғы полимерлік банкноттарды алғаш рет Австралияның Резервтік банкі (RBA), Ұлттық ғылыми-зерттеу ұйымы (CSIRO) және Мельбурн университеті жасаған. Олар алғаш рет 1988 жылы Австралияда айналымға шығарылды (Австралияның екі жүз жылдық мерейтойымен сәйкес келеді); 1996 жылға қарай австралиялық доллар толығымен полимерлік банкноттарға ауыстырылды. Румыния 1999 жылы пластик банкнота шығаратын Еуропадағы алғашқы ел болды және 2003 жылы Австралия мен Жаңа Зеландиядан кейін полимерге толық көшкен үшінші ел атанды. Полимерлік банкноттарға толығымен ауысқан басқа валюталар: вьетнамдық донг (2006) – бірақ бұл тек 5000 донгтан жоғары номиналды банкноттарға қатысты, Бруней доллары (2006), Нигерия найрасы (2007), Папуа-Жаңа Гвинея кинасы (2008), Канада доллары (2013), Мальдив руфиясы (2017), Мавритания угиясы (2017), Никарагуа кордобасы (2017), Вануату ватуы (2017), Шығыс Кариб доллары (2019), фунт стерлинг (2021) және Барбадос доллары (2022). Қазір бірнеше ел мен аймақ полимерлік банкноттарды естелік мақсатта немесе жалпы айналымға енгізді, олардың ішінде: Нигерия, Кабо-Верде, Чили, Гамбия, Тринидад және Тобаго, Вьетнам, Мексика, Сингапур, Малайзия, Ботсвана, Сан-Томе және Принсипи, Солтүстік Македония, Ресей, Соломон аралдары, Самоа, Марокко, Албания, Шри-Ланка, Гонконг, Израиль, Қытай, Тайвань, Кувейт, Мозамбик, Сауд Арабиясы, Мэн аралы, Гватемала, Гаити, Ямайка, Ливия, Маврикий, Коста-Рика, Гондурас, Ангола, Намибия, Ливан, Филиппин және Египет.

Тарих

1980 жылдары канадалық AGRA Vadeko инженерлік компаниясы мен американдық Mobil Chemical Company химиялық компаниясы DuraNote тауарлық белгісімен полимерлік негізді жасады. Ол 1980 және 1990 жылдары Канада банкімен сынақтан өтті; сынақ C$ 20 және C$ 50 банкноттары 2012 жылдың қазан айында аукционда сатылды. Сондай-ақ, 1997 және 1998 жылдары АҚШ Қаржы министрлігінің гравировка және баспа бюросы оны сынақтан өткізді, оның барысында 40 000 сынақ банкноты басылып, бағаланды; сонымен қатар 28 елдің орталық банктері де бағалау жүргізді.

Бала асырап алу

Қазіргі заманғы полимерлік банкноттарды алғаш рет Австралияның Резервтік банкі (RBA) және Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation немесе CSIRO әзірледі және алғаш рет 1988 жылы Австралияның екі жүз жылдық мерейтойына орай Австралияда валюта ретінде шығарылды. 2012 жылдың тамызында Нигерияның Орталық банкі полимерден қағаз банкноттарға ауысуға тырысты, "полимер банкноттарын өңдеу мен жоюмен байланысты елеулі қиындықтар" бар екенін айтып, "қағаз банкноттарынан полимер банкноттарынан күтілетін пайданы жүзеге асыруға кедергі келтірді". Алайда президент Гудлак Джонатан 2012 жылдың қыркүйегінде бұл процесті тоқтатты. Ұлыбританияда 2000 жылы Солтүстік Ирландиядағы Солтүстік банк полимерлік банкноттарды шығарды; бұл ғарыш кемесінің суреті бар арнайы мерекелік шығарылым болды. 2015 жылдың наурыз айында Шотландиядағы Клайдсдейл банкі Форт көпірінің 125 жылдығына орай полимерлі 5 фунт стерлингтік банкноттарды шығара бастады. Бұл - Ұлыбританияда жалпы айналымға шыққан алғашқы полимерлік банкноттар. Шотландия Корольдік Банкі 2016 жылы автор Нан Шепардтің суреті бар 5 фунт стерлингтік пластикалық банкноттардың жаңа шығарылымымен ілесті. 2016 жылдың қыркүйегінде Англия Банкі Уинстон Черчилльдің суреті бар 5 фунт полимерлік банкноттарды шығара бастады; ал 2017 жылы полимерлік 10 фунт қағаз эквивалентін автор Джейн Остиннің суреті бар алмастыра бастады. 2020 жылы полимерлік 20 фунт стерлингтің суретімен J. M. W. Turner шығарылды, ал 2021 жылы Алан Тьюрингтің суретімен 50 фунт стерлинг шығарылды. Англия банкі полимерлік банкноттары бұрынғы қағаздан 15% -ға кішірек болғанымен, олардың дизайны ұқсас. Ұлыбританияның қолма-қол ақша саласында жұмыс істейтін кейбір кәсіпорындар полимерге ауысуға қарсы болды, себебі оны енгізудің шығындарға әсерін зерттеу жетіспейді. 2022 жылдың желтоқсанында Елизавета II патшайымның өлімінен кейін Англия банкі король Карл III бейнеленген жаңа банкноттар сериясының дизайнын ашты. Алайда, дизайнның қалған бөлігі өзгермейді, тек түсінің сәл өзгеруі ғана. Филиппинде 2009 жылы Филиппин песосының банкноттарын полимерден пайдалануға көшу ұсынылды. Бұл жоба елдегі абака өніміне әсер етуі мүмкін деген қауіп-қатерден туындағандықтан жүзеге асырылмады. Бұл ұсыныс 2021 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде қайта жаңғыртылды, өйткені полимерлік банкноттарды қағаз банкноттарға қарағанда аз зақымданған жағдайда тазалай алады, сондай-ақ ұзақ өмір сүру, орташа шығыны төмен және жалған ақшаға бейімделу сияқты басқа да себептермен. 2022 жылдың сәуірінде Банко Сентрал нг Филиппин ресми түрде 1000 песолық полимерлік банкнотаны айналысқа шығарды. + Полимерлік банкноттарды қабылдау және шығарудың уақыт реті Елі Бірінші енгізілген күні Банкноттар N/A 1980-жылдардың басында Тивек ретінде DuPont компаниясы саудаға шығарған полиэтилен талшықтарынан жасалған баламалы полимер 1980 жылдардың басында American Bank Note Company компаниясы валюта ретінде пайдалану үшін әзірледі. 1982 жылы Гаити 1, 2, 50, 100, 250 және 500 номиналындағы Tyvek Gourde банкноттарын шығарды. Сондай-ақ, қағаз түрінде 5 гурд банкноты және сол бірліктегі банкноттар шығарылды. 1983 жылы Коста-Рика 20 колон Tyvek банкнотын шығарды. 1983 жылы Мэн аралы 1 фунт банкнотын шығарды, бұл жолы Брэдвек деп аталды және Брэдбери Уилкинсон баспасында басылды. 1980 жылдардың соңында Tyvek сынақтарда жақсы нәтиже бермеді; сияның шашырау және сынықтығы проблемалар ретінде мәлімделген, сондықтан Tyvek банкноттарының өндірісі тоқтатылды. Австралия өзінің 200 жылдығын атап өту үшін он долларлық банкнотаны шығарды. Бұл әлемдегі алғашқы полимерлік банкнота болды. 1990 Сингапур тәуелсіздігінің 25 жылдығын атап өту үшін полимерлік субстрат шығарды. 1991 жылы Папуа-Жаңа Гвинея елімізде өткен 9-шы Оңтүстік Тынық мұхит ойындарының құрметіне полимерлік субстраттан жасалған алғашқы 2 Кина банкнотын шығарды. 1993 жылы Индонезия президенті Сухартоның 25 жылдық дамуына орай, Индонезия Банкі шығарған алғашқы полимерлік банкнотты шығарды. Бірақ полимерлік банкноттар кейінгі серияларда ешқашан шығарылмайды. 1996 Брунейде 1, 5, 10 доллар номиналында алғашқы полимерлік банкноттар енгізілді. 4 ақпан 1998 Шри-Ланка тәуелсіздігінің 50 жылдығына орай ескерткіш банкнотты шығарды, бұл Шри-Ланканың Орталық банкі шығарған жалғыз полимерлік банкнота. 1996 ж. Австралия барлық номиналды банкноттарын полимерлік банкноттарға айналдырды және әлемдегі бірінші ел болды. 1997 жылдың 18 тамызында Таиланд өзінің алғашқы полимерлік банкнотын шығарды, ол 50 бат номиналы. 2004 жылдың 1 қазанында ол қайтадан қағазда басылған жаңа үлгімен алмастырылды. 1998 Малайзия XVI Достастық ойындарына орай ескерткіш банкнотты шығарды, бұл Bank Negara Malaysia шығарған алғашқы полимерлік банкнот. 1999 жылдың мамырында Жаңа Зеландия барлық банкноттарын полимерлік банкноттарға айналдырды. 1999 жылдың маусымында Тайвань Жаңа Тайвань долларының 50 жылдығын атап өту үшін алғашқы полимерлік банкнотын (NT$50) шығарды. 1999 жылдың тамызында 1999 жылдың 11 тамызында болған толық күн тұтылуын тойлау үшін Румыния Ұлттық Банкі (BNR) 2000 румын лейі номиналындағы ескерткіш банкнот шығаруға шешім қабылдады. Бұл мыңжылдыққа дейінгі соңғы тұтылу болғандықтан, номинал алдағы жылға сәйкес 2000 ретінде таңдалды. Бұл банкноттар заңды төлем құралы ретінде шығарылды. 1999 жылдың 1 қарашасында Индонезия Банкі айналысқа 100 000 номиналындағы полимерлік банкнот енгізді, бұл мұндай құнды банкноттың алғашқы шығарылымы болды. 2000 жылдың сәуірінде Бразилия елдің 500 жылдығын тойлау үшін арнайы шығарылым ретінде R$10 полимерлік банкнотын енгізді. 2001 жылдың қаңтарында Бангладеш 10 така полимерлік банкнотын енгізді, бастапқыда олар Жеңіс күнінде шығарылуы тиіс болған, бірақ кешіктірілді. 2002 жылдың ақпанында Непал Корольдігі король Гьянендраның Непал тағына отыруына орай 10 рупийлік ескерткіш полимерлік банкнотты енгізді. Корольдік құлағаннан кейін ол қолданыстан шығарылды және 2008 жылмен ауыстырылды. 2002 жылдың қыркүйегінде Мексика 20 песо номиналын қағаздан полимерлік банкноттарға ауыстырды және 2020 жылы тік дизайнды 100 песолық полимерлік банкнот шығарды. 2003 жылы Румыния лейдің барлық номиналдарын полимерге айналдырды, бұл Еуропадағы алғашқы ел болды. 2003 жылдың желтоқсанында Вьетнам 10 000, 20 000, 50 000, 100 000, 200 000 және 500 000 донг номиналындағы полимерлік банкноттарды қабылдады. 2004 жылдың қазанында Bank Negara Malaysia айналысқа 5 ринггит полимерлік банкнотын енгізді, дизайны қағаз нұсқасымен бірдей. Бұл екі нұсқа да бір уақытта айналыста болды. 2004 жылдың қарашасында Индонезия Банкі өзінің Rp100 000 полимерлік банкнотын полимерлік нұсқадан өзгеше дизайнмен қағаз банкнотына ауыстырды. 2005 жылдың шілдесінде Румыния лейді қайта бағалады, төрт нөлді алып тастады және полимерден жасалған жаңа номиналдар сериясын шығарды. 2006 жылы 20 песо (жаңа дизайн) және 50 песо номиналындағы екі жаңа полимерлік банкнот шығарылды және 2020 жылы тік дизайнды 100 песолық полимерлік банкнот шығарылды. 2006 жылы Бруней барлық банкнот номиналдары үшін полимерлік банкноттарды қабылдады. 2006 жылы Австралия үкіметтік агенттігі CSIRO CSIRO құрылғанының 80 жылдығын тойлау үшін заңды төлем құралы емес полимерлік банкнот шығарды. Бұл банкноттар қызметкерлерге және таңдалған қоғамдық іс-шараларда таратылды. 2006 жылдың тамызында Вьетнам 10 000, 20 000, 50 000, 100 000, 200 000 және 500 000 донг номиналындағы полимерлік банкноттарды қабылдады. 2006 жылдың 1 желтоқсанында Румыния Ұлттық Банкі жаңа номиналды, 200 лей банкнотын шығарды. 2007 жылы Гонконгтың арнайы әкімшілік аймағының үкіметі алғаш рет полимерлік банкноттарды шығарды. Банкноттар HK$ 10 номиналында. 2007 жылдың ақпанында Нигерияның экономикалық реформасының аясында...