Жасырындық және өзгеріс

Кіріспе

Джо Холдеманның 2004 жылғы ғылыми-фантастикалық романы.

«Камуфляж» – американдық жазушы Джо Холдеманның 2004 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. Ол 2004 жылы Джеймс Типтри, кіші сыйлығын және 2005 жылы «Үздік роман» номинациясы бойынша «Небюла» сыйлығын жеңіп алды. Романның бөліктері алғаш рет 2004 жылғы наурыз, сәуір және мамыр айларында «Analog Science Fiction and Fact» журналында жарияланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Homo sapiens пайда болғанға дейін миллион жыл бұрын, екі өлмейтін, пішінін өзгертетін шетелдіктер Жер бетінде өздерінің тегі мен мақсатын ұмытып, шарлайды. 2019 жылы Самоа жағалауынан, мұхит түбінің тереңінде артефакт табылды. Бұл құпия жаңалық "өзгермелі" және "хамелеон" деп аталатын шетелдіктерді Самоаға жетеледі, онда біреуі бұл заттың мәнін ойлайды, ал екіншісі олардың әрқайсысына қатысын болжайды. Екі өлмейтін де әртүрлі себептермен бірін-бірін іздейді: біреуі адамзатқа жақсылық тілейді, ал екіншісі өте қатігез.

Сюжет

Миллион жыл бұрын, адамзат пайда болмас бұрын, өзгермелі жаратылыс Мессий 22 ғарыш кемесімен Жерге келеді. Оның ғарыш кемесі Тынық мұхитының тереңіне жасырынып жатыр. Бұл түрлендіргіш мыңдаған жылдар бойы мұхитта өмір сүріп, зерттеу кезінде үлкен ақ акула, кашалот немесе дельфин түріне айналады, және ол қайдан келгенін бірте-бірте ұмытады. Соңында ол адамзатты табады, жалаңаш, білімсіз жағаға шығады. Бірақ үйренуге құштар. Сан-Гильермо, Калифорния, 1931 жыл. Өзгермелі жаратылыс кездескен алғашқы адамның (Джимми Берри есімді әдемі, бай жігіттің) кейпін қабылдап, еңсере көкірегін киыстырып өлтіреді. Ол әлі ағылшын тілін білмейтіндіктен, Джиммидің достары оның миы зақымданған деп ойлайды, ал түрлендіргіш ата-анасына қайтарылады. Баха Калифорния, 2019 жыл. Доктор Рассел Саттон – «Посейдон жобалары» атты шағын фирманы басқаратын теңіз инженері. Оған Посейдонға пайдалы жұмыс тапсыру үшін қарт адмирал Джек Холлибертон келеді: Тонга шұңқырында батқан суасты кемесін құтқарып, содан кейін жақын жерде орналасқан, сигараға ұқсас құпия нысанды «табу». Джек Расселдің командасын маскировка ретінде пайдалануды қалайды, себебі оның басты мақсаты – нысанды өзіне алу. Романның тараулары өзгермелі жаратылыстың және ондаған жылдар бойындағы оның түрлі өмірін, Расс артефактты түсінуге жасаған тырысуларын, және христиан дәуірінен бұрын Еуразияда бастау алған хамелеонның тарихын кезектестіре баяндайды. Хамелеон «әрқашан адам болған, көбінесе қатыгез». Ол бір сәтте сыртқы келбетін өзгерте алады (түрлендіргіштен айырмашылығы, түрленуіне бірнеше минут керек және ол осы кезде азап шегеді). Хамелеон көбінесе әскерде болған, мысалы, Ұлы Александрмен және масаи жауынгері ретінде соғысқан, бірақ ол фермерлер мен қасапшылар сияқты басқа да мамандықтарда жұмыс істеген; ол Батыс Африкадан жаңа Америкаға әкелінген құл ретінде зардап шегеді, бірақ кейінгі онжылдықтарда зор байлыққа ие болады. Өзгермелі жаратылыс Джимми Берридің ата-анасынан адамзат туралы біледі. Олар оны сынау үшін арнайы мамандарды шақырады, ол оқуға, сурет салуға, фортепианода ойнауға және сөйлеуге үйренеді. Өзгермелі жаратылыстың эйдетикалық жадысы бар, сондықтан осы тапсырмалар оңай орындалады; бірақ адам психологиясы оны қызықтырады. Медбике оны азғырғанда, ол жыныстық қатынас туралы біледі; келесі азғырылуында, ол әйелге қатты зиян келтіргенін білмейді, ал 1932 жылы ол «жеке психиатриялық емханаға» жіберіледі, онда ол адам мінез-құлқының алуан түрлері туралы байыпты білім алады. Джек пен Расс командасын Апияға (Самоа) көшіреді. Артефактты жылжыту қиын, себебі ол плутонийден үш есе тығыз, бірақ олар оны жағажайға алып келіп, оның айналасына қабырға тұрғызады. NASA Advanced Planning бөлімінің бастығы доктор Франклин Несбит оларға ұсыныс жасайды: Жобаның қымбаттылығының көп бөлігін бөлісу үшін ол Посейдон жобасына зерттеушілер тобын қосуды қалайды, себебі оның іздеп отырғаны – «Біздің командамыздың жартысы экзобиологтар. Бұл «не» емес, «кім» туралы сұрақ». Жаңа командаға Расспен тез дос болатын экзобиолог Ян Дагмар кіреді. 1935 жылы өзгермелі жаратылыс Массачусетс университетінде океанографияны, содан кейін Вудс-Холл океанографиялық институтын зерттейді; ол теңіз ғылымында өзіне маңызды жайт табылатынын сезінеді. Оның оқулары Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты тоқтатылады. 1941 жылы ол Батан өлім науқанына қатысады, оның барысында «Джимми» өзгермелі жаратылысты адамгершілікке айналдыратын қорқынышты оқиғаларды көреді; ол достық пен аяныш сезімін үйренеді. Өзгермелі жаратылыс Батаннан қашып, Америкаға акула ретінде жүзумен бірнеше жыл өткізеді; бұл арада хамелеон соғыс қылмыстарынан ләззат алады және Биркенауда Йозеф Менгельдің көмекшісі болады. 2020 жылы команда артефактқа әсер етудің көптеген жолдарын сынап көреді; олармен қарым-қатынас жасауға тырысқанда, олар күтпеген сәтті нәтижеге қол жеткізеді. 1948 жылы өзгермелі жаратылыс Калифорния жағалауына келеді. Ол Берклидегі колледжге барып, әдебиет пен антропологияны зерттейді. Ол «Sign» жобасы туралы білгенде, Жерде басқа ғарышкерлер бар ма деп ойлана бастайды. Хамелеон да басқа ғарышкерлерді іздейді, оларды ұрып-соғып, өлтіруден ләззат алу үшін. 2021 жылы Ян Дагмар артефактіге микротолқынды сәулелерден рентген сәулелеріне дейінгі барлық жиіліктерде сәуле жіберіп, механикалық түрде соққы беру арқылы күрделі хабар жібере бастайды. Команда артефактты әртүрлі атмосфераларға – атап айтқанда, Күн жүйесінің планеталары мен айларының атмосферасына – енгізеді, егер нысан олардың біреуін «үйге ұқсас» деп танып, жауап берсе. Көп жылдар бойы өзгермелі жаратылыс астрономия, астрофизика, теңіз биологиясы және биотехнология салаларында докторлық диссертацияларын қорғайды. Ол компьютерлерді зерттеу үшін Массачусетс технологиялық институтына оқуға түседі. Ол SETI жобасында жұмыс істейді, содан кейін бірнеше жылға академиялық ортаны тастап, циркке жұмысқа орналасады, үйленеді және адамзат туралы көбірек білу үшін басқа да тәжірибелерден өтеді. Көп рет өзін әйел ретінде қайта жаратып, ол әйел болуды ұнататынын анықтайды, бірақ көп ұзамай ол өзін Гавайи университетінде профессор Джимми Колеридж ретінде таныстырады. Ол кейде адамша ойнақылық көрсетеді: мысалы, акулаға айналып, жергілікті кампустың теңіз камераларына жүзіп келіп, «акулаға тән емес» әрекеттер жасайды. 2019 жылы өзгермелі жаратылыс Апиядағы артефакт туралы біліп алып, «таныс сезімге» бөленіп, ондағы командаға қосылуға шешім қабылдайды. Хамелеон да Апияға келген және адамдарды өлтіруден ләззат алады. 2021 жылы артефакт Янның сынақтарына жауап ретінде соққы береді. Өзгермелі жаратылыс калифорниялық әйел Рей Арчерден биологиялық және жұмыс туралы ақпаратты алып, Посейдонға жұмысқа өтініш береді. «Ол» Расс пен Яннан сұхбаттан өтеді және техник ретінде жұмысқа қабылданады. Осы жұмыстың бір бөлігі артефакт жіберген хабарды бұзуға тырысуды қамтиды. Осы жұмыс істеу кезінде, бірнеше апта бойы «Рей» пен Расс махаббатқа түседі. «Рей» басқалармен жұмыс істегенде немесе ұйықтайтын сияқты көрінгенде, миында зор есептеулер жасай алады, және көп ұзамай артефакт жіберген хабар оған арналғанына көз жеткізеді. Рей Арчердің кейпін ЦРУ ашады. Агенттер Расс пен Рейді сәнді қонақүйге (Aggie Grey's) демалысқа шақырып, оларды құрқырауды жоспарлайды. Өзгермелі жаратылыс бөлмеге бірінші болып кіреді, ал агенттер оған шабуыл жасайды; біреуі оның сол қолын екі ұңғылы мылтықпен атып түсіреді. Өзгермелі жаратылыс балконнан өтеді, көлік қозғалысы арқылы жүгіріп, суға сүңгіп, қайтадан акулаға айналады. «Рей» Рассқа қайтадан жақындасуға, онымен қайта қосылуға, сондай-ақ артефактқа жақындасуға шешім қабылдайды, және Шарон Валида есімді сұлу шаштанушының жаңа бейнесін жасайды. Шарон ретінде Расспен кездескен түні, ол оған махаббат білдіреді, өзінің Рей екенін және ғарыштан келгенін айтады, және оны артефакт орналасқан жерге алып баруын талап етеді. Расс келіседі, ал өзгермелі жаратылыс Янға ұқсап, қауіпсіздік бекеттерінен өту үшін сыртқы келбетін өзгертеді. Рей артефактқа жақындағанда, ол өзінің ғарыш кемесі екенін мойындайды, Джек Холлибертон бөлмеге кіріп, оларды тұтқынға алады, және өзінің хамелеон екенін ашады. Рей хамелеонмен күреседі, бірақ Рассты қорғауға тырысқанда шайқаста жеңіліске ұшырайды. Соңында, оның ғарыш кемесі «Жекті» тұтқынға алады, және оның шынайы бейнесін (ірі, жылтырап, түрлі-түсті, «адамнан тыс сұлу») ашады, ол Расқа өзінің кететінін айтады. «Бұл заң сияқты. Мен мұнда тым ұзақ болдым. Мен істемеуім керек болған нәрселер жасадым. Мысалы, жергілікті адамға, ғарыштан келгенге ғашық болдым». Расс онымен бірге келуін өтінеді, және зор қуанышпен олар ғарыш кемесіне кіріп, оның үйіне аттанады.

A million years before the rise of humans, the changeling arrives on Earth from Messier 22; its spaceship hides deep in the Pacific Ocean. The changeling lives in the ocean for millennia, taking the form of a great white shark, killer whale, or porpoise while it explores, and it gradually forgets where it came from. Eventually it discovers humanity "and wades ashore naked and ignorant. But eager to learn." San Guillermo, California, 1931. The changeling takes the form of (and unwittingly kills) the first person it comes across, a handsome, wealthy young man named Jimmy Berry. Because it cannot speak English (yet), Jimmy's friends assume that he has brain damage, and the changeling is sent home to his parents. Baja California, 2019. Dr. Russell Sutton is a marine engineer who runs the small firm Poseidon Projects. He is approached by elderly Admiral Jack Halliburton, who has a for profit job for Poseidon: recover a submarine sunk in the Tonga Trench, and then "find" a mysterious cigar shaped object located nearby. Jack wants to use Russell's team as camouflage, because all he really cares about is getting the object – for himself. Chapters alternate between the stories of the changeling and its various lives over decades; of Russ's attempts to decipher the artifact; and of the chameleon, whose story begins in Eurasia in the Pre Christian Era. The chameleon "was always a man, and usually a brute." He can change his looks in a moment (unlike the changeling, who needs several minutes and suffers while doing so). The chameleon has often been a soldier, fighting for example with Alexander the Great and as a Masai warrior, though he also lived as farmers and butchers, among others; he suffers as a slave brought from West Africa to the new America, but in later decades makes a vast fortune. The changeling begins to learn about humanity with Jimmy Berry's parents. They have specialists brought to their mansion to test it, and it learns to read, draw, play piano, and speak. The changeling has eidetic memory, so these tasks are easy; human psychology baffles it. When a nurse seduces it, it learns about sex; when next seduced, the changeling is unaware that it has hurt the woman badly, and in 1932 it is sent to a "private insane asylum", where it learns a great deal more about the range of human behaviors than a coddled rich boy normally would. Jack and Russ move their team to Apia, Samoa. The artifact proves difficult to move, as it is possibly three times as dense as plutonium, but they bring it to the beach and build a wall around it. Dr. Franklin Nesbitt, Chief of NASA Advanced Planning, comes to them with a proposal: To share much of the enormous cost of the project, he wants to add a team of researchers to the Poseidon Project, for what he seeks: "Half our team are exobiologists. It's not so much a 'what' as a 'who'." The new team includes Jan Dagmar, an exobiologist, who quickly befriends Russ. In 1935, the changeling attends the University of Massachusetts to study oceanography, then the Woods Hole Oceanographic Institution; it senses that something important to it will be found in marine science. Its studies are interrupted by World War II. In 1941, it takes part in the Bataan Death March, during which "Jimmy" sees horrific incidents which humanize the changeling; it learns friendship and pity. The changeling escapes Bataan and spends years swimming back to America as a shark; meanwhile, the chameleon enjoys war atrocities and becomes assistant to Josef Mengele at Birkenau. In 2020, the team attempts many ways to make an impression on the artifact; when they try to communicate with it, they get a surprising momentary result. In 1948, the changeling comes to shore in California. It attends college at Berkeley to study literature and anthropology. When it learns of Project Sign, it begins to wonder whether there are other extraterrestrials on Earth. The chameleon also hunts for other aliens, so that he may enjoy fighting and killing them. In 2021, Jan Dagmar begins to send a complex message to the artifact, by beaming at it in every frequency from microwave to X ray, and by tapping it mechanically. The team plunges the artifact into different atmospheres – specifically, those of the planets and moons of our Solar System – in case the object might recognize one of them as "home like" and respond. For many years, the changeling earns further doctorates in astronomy, astrophysics, marine biology and biotechnology. It attends Massachusetts Institute of Technology to study computers. It works on the SETI project, then leaves academia for several years to work in the circus, get married, and otherwise learn more about humanity. After re creating itself as a woman many times, it finds that it prefers to be one, though for a long time it establishes an identity as Professor Jimmy Coleridge at the University of Hawaii. It occasionally shows a human playfulness: turning into a shark, for example, and then swimming up to the local campus's marine cameras and dissemblingly doing something "unsharklike." In 2019, the changeling learns about the artifact at Apia and, feeling "a shock of recognition," determines to join the team there. The chameleon has also come to Apia and pleasures itself by killing people. In 2021, the artifact answers Jan's tests by tapping back. The changeling borrows biological and job information from a Californian woman, Rae Archer, to apply for a job at Poseidon. "She" is interviewed by Russ and Jan, and gets a job as a technician. Part of this job requires trying to crack the message that the artifact has sent. While working on it, for some weeks, "Rae" and Russ fall in love. "Rae" can do enormous computations in her head while working with others or pretending to sleep, and soon becomes convinced that the message that the artifact emitted is meant for herself. The impersonation of Rae Archer is exposed by the CIA. Agents plan an ambush for Russ and Rae by allowing them to think that they have won a weekend at a luxury hotel, the Aggie Grey's. The changeling enters the room first, and the agents assault her; one blows off her left arm with a double barreled shotgun. The changeling smashes through the balcony, runs across the traffic, and dives into the water, where it changes into a shark again. "Rae" decides to approach Russ again, to reunite with him as well as to approach the artifact, and creates a new personality, Sharon Valida, a pretty blonde. Meeting Russ one night as Sharon, she makes love to him, reveals herself as both Rae and an extraterrestrial, and insists that he take her to the artifact site. Russ agrees, and the changeling changes itself to look like Jan, so that they can get through the security checkpoints. As Rae approaches the artifact, which she now recognizes as her spaceship, Jack Halliburton appears in the room, traps them there, and reveals himself as the chameleon. Rae fights the chameleon, but almost loses the battle while trying to protect Russ. At last, her spaceship traps "Jack," and, revealing her true self (large, shimmering, colorful, "inhumanly beautiful"), she tells Russ that she must leave. "It's like a law. I've been here for too long. Done things I shouldn't have done. Like fall in love with a local, an alien." Russ begs to go with her, and with great joy, they enter the spaceship and leave for her home.

Кейіпкерлер

Өзгермелі: Адамдарға қызығатын, олардың қуаныштары мен қорқыныштарын бөлісіп, сүйіспеншілікке үйренетін ғарыштан келген жаратылыс. Ол өзінің негізгі материалынан денелер, киімдер, ақша, паспорттар және қажетті нәрселердің барлығын жасауға қабілетті. Оның көптеген кейіптерінің ішінде Джимми Берри, профессор Джимми Колридж, Рей Арчер және Шарон Валида бар. Доктор Рассел Саттон: "Посейдон жобалары" компаниясының теңіз инженері, Джек Халлибертон оны артефактты теңіз түбінен көтеру үшін жалдаған. Ол тамақты жақсы көреді, әйелдерді одан да жақсы көреді және олармен жұмыс істеуді ұнатады; ол Рей Арчерге, содан кейін Шарон Валидаға, содан кейін өзгермеліге ғашық болады. Джек Халлибертон: АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы болып көрінеді, ол Русты артефактты қайтаруға жалдады. Хамелеон ретінде ол Жердегі басқа ғарыштан келген жаратылыстарды іздеп, оларды жоюға тырысады. Ян Дагмар: "Ақ шашты экзобиолог, алғашқы айға қонғанды есінде сақтайтын және көңіл көтеру үшін үңгірлерге түсуге дайын жас". Артефакттың мәнін түсінуге тырысатын НАСА командасының жетекшісі. Наоми: Янның команда мүшесі, денелі жас әйел. Моише: Янның бас техникі. Хью: Өзгермелінің алғашқы досы, "Джиммимен" бірге Батан өлімінен өткен теңізші.

Тақырыптар

Камуфляж – алмасушы мен хамелеон туралы тараулардың ортақ тақырыбы; Джек өзі туралы айтқан алғашқы нәрселердің бірі – ол "қорғаныш түсі" үшін адмиралдың формасын киеді. Ол құпияларын жасырудан сескенбейді, ғарыштан келгендер туралы әңгімелейді, өзін "толыққанды варвар" деп атайды және ішінде көкшіл еті бар сирек пісірілген стейктерді жақсы көреді – бұл оның жыртқыш табиғатының меңзеуі, бірақ оны қорқынышты деп мойындаған Рас пен Ян оның әрекетіне алданады. Өзгелерге ұқсас жандарды іздеген алмасушы жылдар бойы цирктерде және университеттерде жүріп, биологиялық ерекшеліктері бар адамдарды зерттейді. Соғыс: Бір сыншы айтқандай, Холдеман "тек әскери фантастика жазушысы ғана емес, бірақ Вьетнам оның өмірінде маңызды орын табады және оның ең жақсы туындыларының кейбіреулеріне түрткіс болған қайғылы оқиға" екені анық. "Камуфляжда" Холдеманның наразылығын тудырған соғыс – Екінші дүниежүзілік соғыс, онда екі маңызды кезең ерекше аталады: Батан өлім маршы және Аушвиц концлагеріндегі қасіреттер, онда хамелеон Менгелемен жұмыс істеуден ләззат алады. 2019-2021 жылдардағы бөлімдерде АҚШ үкіметіне деген сенімсіздік байқалады, кейіпкерлер оның тоталитаризмге бет бұрып бара жатқанынан қаушады. Рас пен Джек АҚШ-тың араласпауы шартымен бірлесіп жұмыс істеуге келіседі; тіпті NASA командасы да өзінің жеке бюджетімен және ешқандай шектеусіз тәуелсіз агенттік ретінде ұсыныс жасайды. Тіпті алмасушыға шабуыл жасалғанда ЦРУ агенттеріне: "Бұл жерде сіздердің құқығыңыз жоқ" дейді. Мәдени алуантүрлілік: Алмасушы үшін барлық адам мінез-құлқын зерттеу қажет; хамелеон үшін кез келген адамдар тобын жою қажет. Холдеман американдықтар мен самоандықтардың арасындағы айырмашылықты сипаттайды, бірақ расизмнің кез келген белгілері ақ американдық үкімет өкілдері тарапынан көрінеді. Холдеман Самоа туралы жылы сезіммен әңгімелейді, оның көрінісі, сұлулығы және тағамдарының алуантүрлілігі туралы абзастар жазады.

Марапаттар

Камуфляж 2004 жылы «жынысты өзгертетін туындылар» үшін 1000 долларлық сыйлықпен Джеймс Типтри, Джуниор сыйлығын алды. Бір қазылар алқасының мүшесі Урсула К. Ле Гуин шешімінде былай деп жазды: «Кез келген пішінге енуге қабілетті, жасы және жынысы жоқ бір тіршілік бастапқыда жынысқа бейжай қараса, адамгершілікке бойұрған сайын бұл таңдау оған маңыздырақ бола түседі; соңында ол әйел болуды қалайды. Егер бұл романның негізгі тақырыбы гендерлік мәселе болмаса да, ол орталыққа жақын, ал оның шешілуі шеберлікпен, нәзіктікпен және күтпеген жағдайларда жүзеге асырылған». Тағы бір қазылар алқасының мүшесі Сесилия Тан: «Хальдеман – Хемингуэйді зерттеуші, және бұл оның ойға толы кітабындағы минималистік стильдің әсемдігінен көрінеді. «Қатты» ғылыми фантастиканың ең жақсы дәстүрінде, Хальдеман ғылыми болжамдарды таза адамдық «егер…» деген сұрақтармен үйлестіреді. Егер пішін өзгерте алатын шетелдік жыртқыш, мәні бойынша, адам болса не болар еді? Бұл кітап гендерлік түсінік осы түсініктің өзегінде бола отырып, адамның жағдайын кез келген әдеби туындыдай терең зерттейді. Мен үшін бұл соңғы жылдары оқыған ең жақсы ғылыми-фантастикалық кітаптардың бірі болды». Роман 2005 жылы ең үздік роман үшін Небюла сыйлығына да ие болды.

Пікірлер

"Library Journal" журналы былай деп жазды: "Сөздерді тиімді қолданумен Холдеман ("Мәңгілік соғыс") адам және адам емес табиғат арасындағы айырмашылықтар мен ұқсастықтарды зерттейді, өйткені оның кейіпкерлері жойылу қаупіне тап болады. Керемет әңгімелеу өнері және тарихқа панорамалық көзқарас бұл романды ғылыми-фантастика жинақтарына ұсынады". Booklist газеті жазды: "Сыйлық алған ғылыми-фантастика жазушысы Холдеман осы кітаптың тартымды тұжырымдамасы мен қызықты оқиғасының арқасында бұрынғыдан да әсерлі әңгімеші екенін дәлелдейді". Entertainment Weekly басылымы кітапқа B+ бағасын берді: "Холдеман шетелдік көзқараспен тарих арқылы саяхаттайды, бірақ оның мәні – адам табиғаты". (Жазба авторы кітапты "Терминатор 3" пен "Басқа планетадан келген бауырлас" фильмі сияқты оқуды ұсынды). The New York Times Book Review журналының Джеральд Джонасы былай деді: "Холдеман бұл күрделі схеманы оңай шешеді, соңы қанағаттандырады, кім кім екенін анықтағандарыңызға қарамастан. Егер осы жақсы жазылған ойын-сауықтың кемшілігі болса, ол – қабылдау немесе қабылдамау мүмкіндігі. Мен екі түрлендіре алатын жаратылысты бірдей қабылдауға қиналмадым. Мені ойландырған нәрсе – кейбір түрлендіре алатын жаратылыстар өз тәжірибелерінен өзгеруге қабілетті болса, ал басқалары жаман болып туады деген болжам болды". San Diego Union Tribune газеті: "Кейде қатал, әрқашан қызықты, "Камуфляж" Холдеманның ерекше қатаңдығымен, қамқорлығымен және айқындығымен жазылған". The Kansas City Star газеті былай деді: "Кейде ең қанағаттандырарлық әңгіме – ең қарапайым айтылған әңгіме. Міне, осылай Джо Холдеманның "Камуфляжы" да. Холдеман – Вьетнам соғысының ардагері, ол өз тәжірибесі мен әскери тарихын майданға әкеледі. Мысалы, Батан өлім маршы түрлендіре алатын жаратылысқа есімде қаларлық әсер етеді; ол үйренген сайын, біз де үйренеміз, ал сабақтар – жағымсыз шындықтар. Қазір кинотеатрларда "Аллиен vs. Хищник" фильмі көрсіліп жатыр, ол мыңдаған жылдар бойы Жерді сынақ алаңы ретінде пайдаланған жаратылыстар мен хищниктер туралы. Одан гөрі қиялыңызды пайдаланып, Холдеманның кітабын оқыңыз". The Rocky Mountain News газеті "Камуфляж" "ескі және жиі қолданылатын сюжетті жаңаша және түпнұсқалық түрде пайдаланады" деп жазды. "Камуфляж" – тәуелділік тудыратын кітап, ол әлемдегі ең таңғажайып махаббат оқиғаларының бірі". The Denver Post газеті: "Джо Холдеман ғарышкерлер туралы классикалық әңгімені оқып, қуанышқа бөлейтін жай, қарапайым көркемдікпен жазады". The Kansas City Star романы 2004 жылғы 10 үздік ғылыми-фантастикалық туындылардың қатарына енгізді, ал Long Beach Press Telegram газеті "Камуфляжды" "2004 жылғы ерекше кітаптар" тізіміне қосты. The Contra Costa Times газеті әсерімен болған жоқ: "Жер бетіндегі өлмейтін жаратылыс туралы идея қызықты, бірақ оны іске асыру ең жақсы жағдайда жаяу жүргіншіге ғана тән. Холдеман себепсіз қосымша жаратылысты қосады, ал оқиғаның соңындағы махаббат оқиғасы жеткілікті дамымаған және сенуге болатын емес". Publishers Weekly журналы да осыған ұқсас пікір білдірді: "Джо Холдеманның "Камуфляж" атты жақын болашақтағы ғылыми-фантастикалық триллері Жерге келген екі жаратылыстың оқиғаларын алмастырып, сюжеттік желілерді шеберлікпен тоқып, аяғына дейін deus ex machina аяқтайды. Бұл Хэл Клементтің "Игла" (1950) романында ұқсас жағдайды одан да күрделі, бірақ қанағаттанғысыз түрде шешу". Kirkus Reviews журналы да әртүрлі пікір білдірді: "Жақсы құрылған және қызықты құрылған, бірақ ақыр соңында жағымсыз тосынсый: әңгіме қашып кетеді, ал сіз бос пальто ұстап тұрсыз".

Library Journal wrote, "With his customary economy of words, Haldeman (The Forever War) examines the differences and similarities between human and nonhuman nature as his protagonists face possible destruction. Superb storytelling and a panoramic view of history recommend this novel to most sf collections." Booklist wrote, "Award winning sf veteran Haldeman proves as engaging a storyteller as ever, especially given this book's irresistible premise and page turning action." Entertainment Weekly gave the book a B+ grade: "Haldeman trips through history wearing alien goggles, but his message is all about human nature." (The writer suggested that the book be read as Terminator 3 meets Brother From Another Planet.) Gerald Jonas of The New York Times Book Review said, "Haldeman handles this complicated scheme effortlessly, and the ending is satisfying whether or not you have figured out who is who. If this smoothly written entertainment has a flaw, it is in the take it or leave it premise. I had no more trouble accepting two shape changers than one. What gave me pause was the assumption that while some shape changing aliens are capable of being changed by their experiences, others are simply born bad." The San Diego Union Tribune wrote, "Sometimes grim, always interesting, Camouflage is written with all of Haldeman's characteristic toughness, care and clarity." The Kansas City Star said, "Sometimes the most satisfying tale is the one most simply told. So it is with Joe Haldeman's Camouflage Haldeman is a Vietnam vet, and he brings his experience and military history to the front. For example, the Bataan Death March makes an indelible impression upon the shape shifter; as it learns, we learn, and the lessons are ugly truths. There's a vapid movie in the cinemas now [referring to Alien vs. Predator] about aliens and predators that, for millennia, have used Earth as a proving ground. Better to use your imagination and read Haldeman's book." The Rocky Mountain News wrote that Camouflage "makes fresh and original use of an old and overused plot Camouflage is an addictive read, one of the strangest love stories around." The Denver Post said, "Joe Haldeman writes a classic tale of aliens with a smooth, simple brilliance that is a joy to read." The Kansas City Star listed the novel among its 10 Top Speculative Fiction Titles of 2004, and the Long Beach Press Telegram listed Camouflage among its "Noteworthy Books of 2004." The Contra Costa Times was unimpressed: "The setup is interesting an immortal alien on Earth but the follow through is pedestrian at best. Haldeman throws in an extra alien for no apparent reason, and the love affair that supposedly wraps up the action is neither solidly developed nor particularly believable." Similarly, Publishers Weekly wrote, "Joe Haldeman's Camouflage, a near future SF thriller that alternates between the experiences of two different aliens who land on Earth, skillfully weaves its disparate plot threads until the cop out, deus ex machina ending. This is a more sophisticated, if less than satisfying, handling of a similar situation in Hal Clement's Needle (1950)." Kirkus Reviews also had a mixed reaction: "Well constructed and intriguingly set up, but ultimately a disagreeable surprise: the story slips away, and you're left holding an empty coat."

Пікірлер

Хас, Карл. "Камуфляж (кітап)". Кітап тізімі 100.22 (2004 ж. тамыз): 1913. Салис, Джеймс. "Өмір/Тролл: Махаббат очеркі/Камуфляж". Фантастика және ғылыми фантастика 109.6 (2005 ж. желтоқсан): 38–43. "КАМУФЛЯЖ (кітап)". Kirkus Reviews 72.10 (2004 ж. 15 мамыр): 477. "Тамыз басылымдары (кітап)". Publishers Weekly 251.30 (2004 ж. 26 шілде): 42–43. Робишон, Ноа. "ҒЫЛЫМИ ФАНТАСТИКА 101: Жердің кемшіліктерін алдын алу" Entertainment Weekly (2004 ж. 10 қыркүйек): 167.