Кіріспе
Майкл Энтони Стоун (2 сәуір 1955 жылы туған) – Ұлыбританияның бұрынғы жауынгері, Солтүстік Ирландиядағы лоялистік әскери ұйымның мүшесі. Ол 1988 жылы ИРА жерлеу рәсімінде үш адамды өлтіргені үшін сотталды. 2000 жылы Ұлы Жұма келісімі бойынша түрмеден мерзімінен бұрын босатылды. 2006 жылдың қараша айында Стоун Мартин МакГиннес пен Джерри Адамсты өлтіруге талпынғандығы үшін айыпталды, ол қарулы күйінде Стормонттағы парламент ғимаратына кіруге тырысқанда ұсталды. 2008 жылы сотталды және тағы 16 жылға бас бостандығынан айырылды, ал 2021 жылы шартты түрде босатылды.
Michael Anthony Stone (born 2 April 1955) is a British former militant who was a member of the Ulster Defence Association, a loyalist paramilitary group in Northern Ireland. He was convicted of three counts of murder committed at an IRA funeral in 1988. In 2000 he was released from prison on licence under the Good Friday Agreement. In November 2006, Stone was charged with attempted murder of Martin McGuinness and Gerry Adams, having been arrested attempting to enter the parliament buildings at Stormont while armed. He was convicted and sentenced in 2008 to a further 16 years' imprisonment, before being released on parole in 2021.
Ерте өмір
Стоун Харборн қаласында, Бирмингемде, ағылшын ата-анасы Сирил Альфред Стоун мен оның әйелі Мэри Бриджит (құрметті аты О'Салливан) отбасында дүниеге келді. Стоун туылғаннан кейін көп ұзамай Мэри Бриджит отбасынан кетіп, Сирил Альфред сауда флотына қатысты, нәтижесінде сәби Майклды Джон Грегг пен оның әйелі Маргаретқа (Сирилдің қарындасы) қалдырды. Стоун биологиялық анасының атының себебімен католик болуы мүмкін деп күдіктенетінін айтты, бірақ Греггтер оны Ирландия шіркеуінде крещение рәсімінен өткізді және ол өзін әрқашан протестант деп есептейді. Кейін Сирил Стоун қайтадан үйленді және екінші әйелінен Майкл Стоунның жартылай бауырлары – ұл мен қыз дүниеге келді. Греггтердің бес баласы болды, Стоун олармен бірге өсті және оларды бауырлары деп санайды, соның ішінде бір ұл және төрт қыз. 1959 жылы Греггтер Джон Грегг Харланд пен Вольф кеме жасау шебінде жұмысқа орналасқаннан кейін Белфасттың шетіндегі Браниел иелігіне көшті. Стоун Браниел бастауыш мектебінде және Лиснашарра орта мектебінде оқыды, онда оның сыныптастарының арасында Джордж Бест те болды, ол Стоунның әпкесімен бір сыныпта оқыды. Стоун он төрт жасында әскери-жастар корпусына қатысты, онда қару қолданудың негізгі жаттығуларын алды. Стоун он бес жарым жасында бірнеше ұрыс-жанжалдардан кейін мектептен қуылды және Лиснашаррадан ешқандай біліктілігі болмай кетті. Бірнеше аптадан кейін ол кеме жасау шебінде «шекеш» болып жұмысқа орналасты. Бірақ ол басқа бір жұмысшымен ұрысып, жұмыстан уақытша шеттетілгеннен кейін, жұмысынан кетіп қалды.
Лоялизмге көшу
1970 жылы Стоун "Диуардағы тесік" деп аталатын Браниел көше бандысын құруға көмектесті, және Стоунның сөзінше, бұл бандада католиктер мен протестанттар болған. Банда мүшелері, көк джинс пен қан қызыл түсті Dr. Martens аяқ киімдерінен тұратын форма киіп, пышақтармен жүрген, Браниелдегі басқа бандалардың мүшелерімен, сондай-ақ Шығыс Белфастқа жақын жердегі көршілес аудандардан келгендермен үнемі қақтығысқа түсетін. 1971 жылы Стоун Браниелде құрылған "Тартан бандысына" қосылды және ол көп ұзамай осы лоялистік топтың "генералы" ретінде танылды. Бандалар сектанттық зорлық-зомбылыққа жауапты болды, олар әдетте сенбі күндері Белфаст қаласының орталығында католик жастарын шабуылдап, Капел-Лейндегі католик дүкенін тонап-жойды. 1972 жылы Стоун Браниелге көшіп келген Ольстер қорғаныс қауымдастығының (UDA) Шығыс Белфаст бригадасының командирі Томми Херронмен танысты. Стоунның айтуынша, Херрон оны және үш досын көршілес Кастлерег тауына алып барып, олармен бірге неміс овчаркасын алып келді. Төртеу шамамен жарты сағат бойы итпен ойнағаннан кейін, Херрон мылтық шығарып, оларға итті өлтіруді бұйырды. Үш досы бас тартқаннан кейін, Стоун жануарды атып өлтірді және Херрон онының қатілдігі үшін мақтады. Ол келесі аптада өткен рәсімде UDA мүшесі ретінде ант берді. Стоунды бірнеше ай бойы Херрон қару қолдануға өзі оқытты. Стоунның сөзінше, жаттығу барысында Херрон оған мылтықтан пустой патронмен атыпты. Стоунның UDA-дағы алғашқы қызметі көбінесе ұрлықпен шектелген. 1972 жылы ол Comberдегі спорт дүкенінен қару-жарақ пен оқ-дәрі ұрлағаны үшін алты айға түрмеге қамалды. Ол босатылғаннан кейін көлік ұрлағаны үшін қайтадан түрмеге түсті. Томми Херронды көп ұзамай, мүмкін әріптестері өлтірген, және Браниелдегі UDA қызметі тоқтатылды.
Қызыл қол командосы
Херронның қазасынан кейін Стоун UDA-дан шығып, 1974 жылдың қаңтарында Қызыл қол командосына (RHC) қосылды, ол Сэмми Синнамонд басқаратын Braniel бөліміне де ие болған лоялисттік ұйым. Стоунның сөзінше, оның алғашқы міндеттерінің бірі – Авангардтық унионисттік прогрессивті партиясының жетекшісі Билл Крейгтің қауіпсіздігін қамтамасыз ету болды. Мартин Диллонның мәліметінше, Стоун сонымен қатар Уильям МакГрат басқарған, RHC жетекшісі Джон МакКигтің жақын серігі болған, католиктерге және коммунистерге қарсы Tara ұйымының мүшесі де болған. Диллон сондай-ақ Стоунның іс жүзінде бұрынрақ RHC-ға қосылғанын және басқа топтардың – Tara мен UDA-ның бір уақытта мүшесі болғанын айтады. Қиындықтардың басында бірнеше лоялисттік ұйымға мүше болу сирек емес еді. Стоун Баллисилан Ульстер еріктілер күшінің (UVF, RHC-мен тығыз байланыста болған) командирі Джон Бингхаммен жақын болып, екеуі де өз ұйымдары үшін қаражат жинау ісінде тығыз жұмыс істеді. Стоунның айтуынша, бұл кездесуге Моссадтың екі өкілі қатысты, олар UVF-ке қаржылай көмек көрсетуге ниеттенген. Дегенмен Стоун өлтіруге тікелей қатысуға құштар болды. Синнамонд басшылығымен мұндай міндеттер қарастырылмағандықтан, ол RHC-ден алыстады.
Ольстер қорғаныс қауымдастығына қайта оралу
1984 жылы Стоун UDA мүшелігін қайта жандандыруға шешім қабылдады және рұқсат алу үшін Энди Тайриге хабарласты. Ұзаққа соқпай, жайлысып бара жатқан Орта Ольстер бригадасында болғаннан кейін, Шығыс Белфаста жергілікті бригадаға қайта қосылуға тым танымал екенін сезінген Стоун Джон Макмайклмен кездесті және көп ұзамай Оңтүстік Белфаст бригадасына қосылды. Макмайкл Стоунға қару-жарақ берді және оны Макмайклдың тізімін толтыруға бағытталған командаға қосты, ол тізімде Бригадир өлтіруді қалаған белгілі ирланд республикашыларының есімдері болған. Оның алғашқы нысанасы Оуэн Каррон болды, ол шынымен де белгілі республикашыл еді. Стоун бірнеше апта бойы Карронды қадағалап жүрді, бірақ Синн Фейн белсендісін өлтіруге белгіленген күні, Стоун Корольдік Ольстер полициясының (RUC) жоспарды білгенін және жақындап келе жатқанын естіді, сондықтан ол одан бас тартты. 1984 жылдың 16 қарашасында Стоун алғашқы кісі өлтірді – католик сүтші Патрик Брейдиді атып өлтірді, Стоун оның Жедел Республикалық Армияның (IRA) мүшесі екенін айтты. Conflict Archive on the Internet мәліметтеріне сәйкес, Брейди Синн Фейннің мүшесі болғанымен, IRA-да болған жоқ. 1985 жылы тағы бір Синн Фейн белсендісі Роберт МакАллистерді өлтіруге талпыныс жасалды, бірақ бұл жолы Стоун сәтті болмады. Кейіннен 1985 жылдың қараша айында Кевин МакПолинды өлтірді, ал 1987 жылы Дермот Хакеттің өлтіруіне қатысты айыпталды. Кейін Стоун МакПолинды өлтіргенін мойындады, бірақ Хакетті өлтірмегенін, ал жас UFF мүшесі жазадан құтылуы үшін оның өлтіргенін мойындағанын мәлімдеді. МакПолин де, Хакетт те католиктер еді.
Миллтаундағы зиратқа шабуыл
1988 жылғы 16 наурызда Стоун Батыс Белфасттағы Миллтаун зиратында үш ИРА мүшесінің жерлеу рәсімі кезінде жалғыз қолмен шабуыл жасады. Бұл мүшелер он күн бұрын Гибралтардағы сәтсіз көлік бомбалау әрекеті кезінде Арнайы Әуе күштері (Special Air Service) тарапынан атып өлтірілген еді. Табуттар жерленген кезде, қалың жұртқа араласып, олардың бірі болып көрінген Стоун, жиналғандарға бірнеше RGD 5 гранатасымен және екі тапаншадан атыс ашты. Ол ИРА мүшесі Каоимхин Мак Брейдиді (30 жас), сондай-ақ Кевин Брейди деп танылған үш адамды өлтірді және алпыс адамды жарақаттады. Зират аумағында болған қуып жете беру кезінде, Стоун қол гранаталарын лақтырып, өздерін қуғандарға атып, ұсталды және басылды. Ол ұрып-сапалап, көлікпен ұрлап әкете беруге әрекет жасалды, бірақ RUC оқиға орнына келген соң, көпшілікті Стоуннан (соққыдан жартылай есінен таныған) бөліп, тұтқындады. Шабуыл кезінде жамбас сүйегі шығып кеткендіктен, ол әлі күнге дейін аздап сүйреп жүреді. UDA мүшесі Сэмми Даддидің айтуынша, Белфаст батальонының екі бригадасы, IRA-ның өздеріне немесе басқаратын аймақтарына жазалау шараларын қолдануынан қорқып, Миллтаун шабуылынан кейін IRA-ға телефон соғып, Стоун мен оның ниеттерінен хабарсыз екендерін мәлімдеді. Екі бригадир де Стоунды UDA санкциясы немесе рұқсаты жоқ "өз бетінше әрекет ететін лоялист" деп атады. Алайда Дадди Стоунды "UDA-ның ең жақсы операторларының бірі" деп сипаттады. Газеттердегі "Рамбо" стиліндегі ақылдан адасқан мерген ретінде бейнеленгеніне наразы болған Стоун, 1984 жылдан 1987 жылға дейін үш католикті өлтіргенін мойындады. Ол құрбандардың IRA-мен байланысы бар екенін айтты, бірақ олар азаматтар екені анық болды. Сотта өзін кінәлі емес деп мәлімдеді, бірақ қорғанысқа түсуден бас тартты. Алты адамды өлтіргені үшін сотталып, жалпы сомасы 684 жылға бас бостандығынан айырылды, сонымен қатар кемінде 30 жыл түрмеде отыруы ұсынылды. Мейзе түрмесінде Стоун "Ulster Defence Association" / "Ulster Freedom Fighters" тұтқындарының бес көшбасшысының бірі болды. Ол сондай-ақ Мартин Диллонмен бірлесіп, өмірі туралы "Stone Cold" атты кітап жазды.
Шығарылу және одан кейінгі қызмет
2000 жылдың 24 шілдесінде Стоун 13 жылдық мерзімінен кейін Ұлы жұма келісімінің шарттары бойынша түрмеден босатылды. Содан кейін ол 2006 жылға дейін әйелдосы Сюзанна Купермен бірге Шығыс Белфаст, Лондон және Испанияда тұрды. Стоунның алғашқы екі некесінен тоғыз баласы бар. Түрмеден шыққаннан кейін Стоун қоғамдық жұмыстарға және сурет салуға ден қойды, ол бұл хоббиді Maze түрмесінде бастаған. Оның суреттері жарқын және көбінесе саяси емес, ағымдағы оқиғаларға арналған. Олардың әрқайсысының құны бірнеше жүз фунттан бірнеше мың фунтқа жетеді. 2004 жылы "Бізді ешкім бөле алмайды" атты өмірбаяны жарық көрді, онда Стоун зираттағы кісі өлтіруді орындауға RUC қызметкерлерінен "арнайы көмек" алғанын мәлімдеді. Миллтаун зиратындағы шабуыл кезінде киген күртешесі шотландтық лоялист клубында 10 000 фунтқа аукционда сатылды. "Бізді ешкім бөле алмайды" және тағы бір кітаптың жарық көргені қылмыскерлердің өз қылмыстары туралы жарияланымдардан пайда табуына тыйым салатын заңның қабылдануына себеп болды. Нәтижесінде, 2009 жылғы "Coroners and Justice Act" заңына сәйкес заң қабылданды. 2002 жылдың наурыз айында "Sunday Life" газеті Стоун мен Купердің бейбіт процеске қарсы лоялисттардан келген өлім туралы қорқытулар салдарынан Солтүстік Ирландиядан Францияға қашқандарын хабарлады. Қорқытулардың артында тұрғандардың – "Orange Volunteers" тобының – мақсаты Ұлы жұма келісімін жою және Солтүстік Ирландияның ұзаққа созылған бейбіт процесін аяқтау еді. Бірмингемде болғаннан кейін Стоун Шығыс Белфастқа оралды. Стоун Archbishop Desmond Tutu басқаруымен BBC2 телеарнасының "Шындыққа қадам бас" телесериалында пайда болды, онда ол лоялист зорлық-зомбылығының құрбанының туыстарымен кездесті. Сильвия Хакетт күйеуін өлтіргені үшін сотталған Стоунмен сөйлесті, ол католик пошташы еді, күйеуінің атын ақтау үшін: UDA оның IRA мүшесі болғанын мәлімдеді. Бұрынғысы кісі өлтіруді мойындағанмен, Стоун құрбанның әйеліне тікелей кінәлі емес екенін, шабуылды жоспарлағаннан кейін алынғанын айтты және Дермоттың IRA-да болмағанын растаудан бас тартты. 2006 жылдың қарашасында ол 1980-ші жылдары Ұлы Лондон Кеңесінің сол кездегі басшысы және Лондонның бұрынғы мэрі Кен Ливингстонды өлтіруге "үш күн" қалғанын мәлімдеді, себебі ол Шинн Фейннің Джерри Адамс және Мартин МакГиннесті Лондонға шақырған. Жоспар арнайы бөлімнің детективтері бұл жоспарды білген деген қорқынышпен тоқтатылды.
Стормонт тұтқындалды
2006 жылғы 24 қарашада сағат 11:16-да Стоун Стормонттағы Парламент ғимаратына сегіз "түтікшелі бомба" орналастырғаннан кейін, Beretta 92FS пішіні, пышақ және "құрылғысы жұмыс істейтін" бомбасымен қаруланған күйде кіруге тырысқан за үшін тұтқындалды. Ол ғимаратқа кірген кезде үш қауіпсіздік күзетшісі оны қарусыздандырып, басты вестибюльдің айналмалы есіктеріне қамап қойды. Стоунмен күрес кезінде қауіпсіздік күзетшілері жарақат алды. Қауіпсіздік бұзушылығынан кейін ғимарат эвакуацияланды және күдікті құрылғыны тексеру үшін Ұлыбритания армиясының бомбаларды жою тобы шақырылды. Ғимаратқа кірмес бұрын ол Парламент ғимаратының қабырғасына "Sinn Féin IRA murderers" деген жартылай аяқталған граффити жазған еді. Бомба саперлерінің кейінірек тексеруі Стоунның алып жүрген сөмкесінде алтыдан сегізге дейін жарылғыш құрылғы бар екенін көрсетті. Солтүстік Ирландия полициясының бас комиссары сэр Хью Орд "олардың өлімге, қиратуға және жарақаттарға әкелу әлеуеті бағаланып жатыр" деді, бірақ олар "қайта дағдысыз" екенін қосты. Стоунның әрекеттері нәтижесінде билікті бөлісу және бірінші министрді сайлау туралы саяси партиялар арасындағы келіссөздер, жаңа ғана қайта басталған болатын, тоқтатылуға мәжбүр болды. 2006 жылғы 19 желтоқсанда Стоунның адвокаты Артур Харви бұл оқиғаның ешкімнің өміріне қауіп төндіру мақсатында болмағанын мәлімдеді. "Шын мәнінде, бұл террорлық шабуылды бейнелеуге тырысқан өнер туындысы еді", - деді Харви. Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы Питер Хейн Стоунның Ұлы жұма келісімі бойынша босатылуға рұқсаты алынып тасталатынын және оған 1988 жылы берілген үкімге сәйкес, үш рет кісі өлтіру және қару-жарақ қолдану қылмыстары үшін 638 жылға сотталатынын мәлімдеді. 2006 жылғы 25 қарашада Стоун Белфасттағы сотта Синн Фейн көшбасшылары Джерри Адамс пен Мартин МакГиннесті өлтіруге талпынғаны үшін айыпталды. Стоунға Стормонттағы оқиғадан кейін бес адам өлтіруге талпынғандықтан айып тағылды. Оған террористік мақсаттар үшін заттарды ұстау, қоғамдық жерде қару-жарақ ұстау, шабуыл жасау, дене жарақатын келтіру, шабуылға қатысты қаруды ұстау және жарылғыш заттарды ұстау сияқты айыптар қойылды. Сотта террористік мақсаттар үшін пайдаланылған деп күдіктелген заттардың арасында шегелі бомбалар, балта және дауыт болды. Ол 2006 жылғы 22 желтоқсанға дейін қамауға алынды. 2008 жылғы 14 қарашада Стоун Адамс пен МакГиннесті өлтіруге талпынғаны үшін кінәлі деп танылды. Сот судьясы Стоунның "комедиялық пародиаға" қатысқандығы туралы қорғаныс дәлелдері "мүлдем сенімсіз" және "қарама-қайшы" екенін айтты. 2008 жылғы 8 желтоқсанда Стоун Стормонттағы әрекеттері үшін 16 жылға сотталды. 2013 жылы Белфаст апелляциялық соты Стоунды Миллтаун зиратындағы кісі өлтірулер үшін тағы 18 жыл түрмеде отыруға міндеттеді. 2021 жылы ол мерзімінен бұрын босатылды. Сотталғандардың отбасылары Стоунның түрмеден мерзімінен бұрын босатылуына қарсы сотқа шағымданып, апелляциялық сот оны қабылдамады. Ажырасу кезінде Стоун Ли Энн Шоумен бірге тұрды, олар 1985 жылы үйленді. Олардың некесінен екі бала дүниеге келді, бірақ соңында ажырасып кетті.