Солтүстік Ирландиялық лоялист Билли Райт өмірі мен қазасы

Кіріспе

Солтүстік Ирландияның лоялисті (1960–1997)

1997 жылдың қаңтарында Райт әйелге өлім туралы қорқыту айтқаны үшін тұтқындалды, ал наурыз айында сотталды және Maze түрмесіне жіберілді. Түрмеде отырған кезінде Райт LVF-ті басқаруын жалғастырды. 1997 жылдың 27 желтоқсанында Райт Ирландия Ұлттық Азаттық Армиясының (INLA) тұтқындарымен түрмеге контрабандалық жолмен әкелінген қарумен өлтірілді. Райттың өлімі бойынша жүргізілген тергеу түрме әкімдерінің ауыр кемшіліктері болғанын көрсетті. Райттың полицияның Арнайы бөлімінен көмек алған құпия хабаршы болғаны туралы айыптаулар бар.

Ерте өмір

Уильям Стивен "Билли" Райт, атасының құрметіне аталған, 1960 жылдың 7 шілдесінде Англияның Вулвергемптон қаласында Дэвид Райт пен Сара Маккинли отбасында дүниеге келді. Ол бес баланың жалғыз ұлы еді. Райт туылмас бұрын, оның ата-анасы Англияға көшіп келген, себебі оның әкесі тәуелсіз одақтас кандидат ретінде сайлауға түсіп, жергілікті ресми одақтас депутатын жеңіп, дәстүрге қарсы шыққаннан кейін көптеген көршілерімен қарым-қатынасы нашарлаған. Райт отбасы Солтүстік Ирландия саясатында ұзақ тарихқа ие болды; Биллидің арғы атасы Роберт Райт бір кезде Корольдік комиссар қызметін атқарған. Оның әкесі Батыс Мидлендс индустриалды қаласы Вулвергемптонда жұмыс тапты. 1964 жылы отбасы Солтүстік Ирландияға қайтып келді, ал Райт көп ұзамай анасының інісі Сесил Маккинлидің, Оранж орденінің мүшесінің ықпалына түсті. Шамамен үш жылдан кейін Райттың ата-анасы ажырасып, анасы Англияға қайта көшіп бара жатқанда балаларын тастап кетті. Райттың аға-қарындастары ешқайсысы аналарын енді көрген жоқ. Райт пен оның төрт әпкесі (Элизабет, Джеки, Анджела және Конни) әлеуметтік қызметкерлердің ұсынысымен асырап алуға берілді. Ол әпкелерінен бөлек, Оңтүстік Армагтағы (көптеген ирланд республикашылдары тұратын аймақ) Маунтноррис балалар үйінде тәрбиеленді. Райт анасының пресвитериан дінінде тәрбиеленді және жексенбі күндері екі рет шіркеуге барып тұрды. Жас Райт католиктермен араласып, гэльдік футбол ойнады, бұл жергілікті католик, ұлтшыл халықпен жақсы қарым-қатынаста болғанын көрсетеді. Оның отбасы Ольстерге шын ниетімен адал болған жоқ. Райттың әкесі, ұлының өліміне қатысты тергеуді талап еткен кезде, кейіннен лоялисттердің жасаған қылмыстарын "қорқынышты" деп сипаттады. Бір кезде Дэвид Райт Гарвагтан келген католик Кэтлин Маквеймен бірге тұрды. Маркетхилл орта мектебінде оқыған кезде Райт жарты күндік жұмыс істеп, фермада жұмысшы болып жұмыс істеді, онда ол Корольдік Ольстер полициясының (RUC) резервінде немесе Ольстер қорғаныс полкінде (UDR) қызмет ететін бірқатар одақтас және лоялист фермерлермен танысты. Осы кезде Солтүстік Ирландияда "Торбальдер" деп аталатын қақтығыс шамамен бес жылдан бері жалғасып келе жатқан, және Райт сияқты көптеген жас жігіттер Уақытша ИРА бомбалау науқанын күшейтіп, лоялисттердің католиктерге қарсы сектанттық зорлық-зомбылықтары күшейген кезде зорлық-зомбылықтың ортасына ілігіп кетті. Осы кезеңде Райттың көзқарастары лоялизмге қарай өзгере бастады және ол көп ұзамай жергілікті католик бастауыш мектебінің қабырғасына "UVF" деген әріптерді жазғаны үшін қиындыққа тап болды. Ол вандализмді жоюдан бас тартқандықтан, Райт ауданнан көшіріліп, Портадаундағы әпкесімен бірге тұруға жіберілді.

William Stephen "Billy" Wright, named after his grandfather, was born in Wolverhampton, England on 7 July 1960 to David Wright and Sarah McKinley, Ulster Protestants from Portadown, Northern Ireland. He was the only son of five children. Before Wright's birth, his parents had moved to England when they fell out with many of their neighbours after his grandfather had challenged tradition by running as an Independent Unionist candidate and defeated the local Official Unionist MP. The Wright family had a long tradition in Northern Ireland politics; Billy's great grandfather Robert Wright had once served as a Royal Commissioner. His father found employment in the West Midlands industrial city of Wolverhampton. In 1964, the family returned to Northern Ireland and Wright soon came under the influence of his maternal uncle Cecil McKinley, a member of the Orange Order. About three years later, Wright's parents separated and his mother decided to leave her children behind when she transferred once more to England. None of the Wright siblings would ever see their mother again. Wright and his four sisters (Elizabeth, Jackie, Angela and Connie) were placed in foster care by the welfare authorities. He was raised separately from his sisters in a children's home in Mountnorris, South Armagh (a predominantly Irish republican area). Wright was brought up in the Presbyterian religion of his mother and attended church twice on Sundays. The young Wright mixed with Catholics and played Gaelic football, indicating an amicable relationship with the local Catholic, nationalist population. His family were not extreme Ulster loyalists. Wright's father, while campaigning for an inquest into his son's death, later described loyalist killings as "abhorrent". For a while David Wright cohabitated with Kathleen McVeigh, a Catholic from Garvagh. Whilst attending Markethill High School, Wright took a part time job as a farm labourer where he came into contact with a number of staunchly unionist and loyalist farmers who served with the Royal Ulster Constabulary (RUC) Reserve or the Ulster Defence Regiment (UDR). The conflict known as the Troubles had been raging across Northern Ireland for about five years by this stage, and many young men such as Wright were swept up in the maelstrom of violence as the Provisional IRA ramped up its bombing campaign and sectarian killings of Catholics by loyalists continued to escalate. During this time Wright's opinions moved towards loyalism and soon he got into trouble for writing the initials "UVF" on a local Catholic primary school wall. When he refused to clean off the vandalism, Wright was transferred from the area and sent to live with an aunt in Portadown.

UVF-дегі алғашқы жылдары

Портадаунның «Қызыл қамал» деп аталған, күшті лоялистік ортасындағы рәсім Ольстер туының астындағы үстелге қойылған Киелі кітапқа ант беру арқылы өтті. Содан кейін ол қару-жарақ пен жарылғыш заттарды қолдануға үйретілді. Автор және журналист Мартин Диллонның сөзіне қарағанда, Райт UVF мүшелері Харрис Бойл мен Уэсли Сомервиллдің зорлықпен қаза табуынан шабыттанды, олар Майами Шоубандының микроавтобусына бомба орнатып жарылғаннан кейін көз жұмды. Танымал ирландтық кабаре тобы 1975 жылдың 31 шілдесінде таңертең Банбридждегі қойылымнан оралғанда, Бушхиллде (Каунти Даун) УФФ-тың Орта Ольстер бригадасының қарулы адамдары жасаған жалған әскери тексеру бекетінде шабуылға ұшырады. Бойл мен Сомервиллмен бірге үш топ мүшесі де жарылыстан кейін УФФ қарулы адамдарының оқ атуынан қаза тапты. Бойл мен Сомервилл Райт үшін үлгі болған. Бойл Портадауннан шыққан. Дегенмен, 2003 жылғы «Триггерлер» еңбегінде Диллон бұл оқиғаның нұсқасынан бас тартып, Райт 1974 жылы 14 жасында YCV-ге ант берген деген қорытындыға келді. Райттың әпкесі Анжела Диллонға ағасының УФФ-қа қосылу шешімінің Майами Шоубандының қазасына еш қатысы болмағанын айтты, ал Диллон Райт осы нұсқаны мақұлдаған, себебі ол өзінің УФФ мүшелігін батырлары Бойл мен Сомервиллдің істерімен байланыстыру арқылы өзінің лоялистік қылкер ретіндегі өміріне миф жасады деп түсіндірді. 1975 жылы Райт ұйымға қосылғаннан кейін көп ұзамай ол заңсыз қару-жарақпен ұсталды және HMP Maze (Maze түрмесі) жарымәскери жасөспірімдерге арналған бөлімшеде бес жылға сотталды. Тұтқындалғанға дейін Райт Кастлерегге, полицияның тексеру орталығына жеткізілді, ол тергеу кезіндегі қатыгездігімен танымал. Райттың әпкесі Анжеланың айтуынша, ол кейін тергеушілердің өзін бірнеше рет қорлағанын, тіпті тік ішегіне қарындаш тыққандарын мәлімдеді. Түрмеде Райт қысқа мерзімге жалаңаш протестке қатысты, бірақ УФФ бригадасының штабынан (Белфаст жетекшілігі) келген бұйрық бойынша одан бас тартты, себебі тұтқындардың протестке қатысуы Уақытша ИРА-ға деген ынтымақтың белгісі ретінде қабылдануы мүмкін деп қорқыды. Лабиринтте ол H блогының 2-ші бөлімшесінің командирі болды. Райт кейіннен YCV-ге қосылу шешіміне 1976 жылдың қаңтарында республикашылардың он бейбіт тұрғынды өлтірген Кингсмилл қырғынының әсер еткенін айтты. Райттың туысы Джим Райт, болашақ қайнағасы Билли Корриган және жекжаттысы Лесли Корриган да осы кезеңде республикашылардың қолынан қаза тапты. Жергілікті тұрғындар оның жергілікті жарымәскерилер тарапынан «индоктринацияланғанын» айтады. Босатылғаннан кейін ол Шотландияға барып, қысқа уақыт тұрды. Ол онда алты апта ғана болғанда Нью-Скотланд-Ярдағы Терроризмге қарсы күрес тобына қамауға алынды. Райтқа ешқандай айып тағылмаса да, оған Ұлыбританияға кіруге тыйым салатын бұйрық берілді. Лейб түрмесінен босатылғаннан кейін көп ұзамай Райт қозғалыстың «хабарласы» Клиффорд МакКеоун ұсынған дәлелдер негізінде сол аймақтағы UVF мүшелерімен бірге қайтадан тұтқындалды. Райт кісі өлтіру, кісі өлтіруге талпыну және жарылғыш заттарды ұстау айыптарымен айыпталды. Ол 10 ай бойы Крамлин жолы түрмесінде қамауда болды. Алайда, МакКеоун пікірін өзгерткеннен және куәлік беруді тоқтатқаннан кейін, іс ешқандай айыптаусыз аяқталды.

In the more strongly loyalist environment of Portadown, nicknamed the "Orange Citadel", The ceremony was conducted by swearing on the Bible placed on a table beneath the Ulster banner. He was then trained in the use of weapons and explosives. According to author and journalist Martin Dillon, Wright had been inspired by the violent deaths of UVF men Harris Boyle and Wesley Somerville, both of whom were blown up after planting a bomb on board The Miami Showband's minibus. The popular Irish cabaret band had been returning from a performance in Banbridge in the early hours of 31 July 1975 when they were ambushed at Buskhill, County Down by armed men from the UVF's Mid Ulster Brigade at a bogus military checkpoint. Along with Boyle and Somerville, three band members had died in the attack when the UVF gunmen had opened fire on the group following the premature explosion. Boyle and Somerville had allegedly served as role models for Wright. Boyle was from Portadown. However, in his 2003 work The Trigger Men, Dillon broke from this version of events and instead concluded that Wright had actually been sworn into the YCV in 1974 when he was 14 years of age. Wright's sister Angela told Dillon that her brother's decision to join the UVF had in fact had nothing to do with the Miami Showband killings and Dillon then concluded that Wright had encouraged this version of events as he felt linking his own UVF membership to the activities of his heroes Boyle and Somerville added an origin myth to his own life as a loyalist killer. In 1975, shortly after Wright joined the organisation, he was caught in possession of illegal weapons and sentenced to five years in a wing of HMP Maze (Maze Prison) reserved for paramilitary youth offenders. Before his imprisonment Wright was taken to Castlereagh Holding Centre, a police interrogation centre with a notorious reputation for the brutality employed during grilling. According to Wright's sister Angela, he later claimed that he had been subjected to a number of indignities by the interrogating officers, including having a pencil shoved into his rectum. During his spell in prison Wright briefly joined the blanket protest, although he stepped down following an order from the UVF's Brigade Staff (Belfast leadership), who feared that prisoner participation in the protest was being interpreted as a show of solidarity with the Provisional IRA. Inside the Maze he became the wing commander of H Block 2. Wright later claimed that his decision to join the YCV had been influenced by the Kingsmill massacre of January 1976, when ten local Protestant civilians were killed by republicans. Wright's cousin Jim Wright, future father in law Billy Corrigan, and brother in law Leslie Corrigan, were also killed by republicans in this period. Locals say he was also "indoctrinated" by local loyalist paramilitaries; Following his release, he went to Scotland where he lived for a brief period. He had been there only six weeks when he was taken in for questioning by the Anti Terrorist Squad based at New Scotland Yard. Although he was not charged with any offences, Wright was nonetheless handed an exclusion order banning him from Great Britain. Not long after his release from the Maze Prison, Wright was re arrested, along with a number of UVF operatives in the area on evidence provided by Clifford McKeown, a "supergrass" within the movement. Wright was charged with murder, attempted murder, and the possession of explosives. He was detained in Crumlin Road Prison for ten months. The cases, however, ended without any major convictions after McKeown changed his mind and ceased giving evidence.

Қайта туылған мәсіхші

Райт Портадаунға оралды және бастапқыда жарымәскерилікке қатысудан аулақ болуға тырысты. Ол сақтандыру сатушысы болып жұмысқа орналасып, Тельма Корриганға үйленді, одан Сара және Эшлин есімді екі қызы болды. Оның әпкесі Анджела АҚШ-қа көшіп кеткен кезде, оның ұлын өзінің балаларымен бірге тәрбиелеуге алды. Ол жақсы әке ретінде танылды және Армағ округінде Евангелие уағыздаушысы болып жұмыс істеуге кірісті. Түрмеде отырғанда уақытты өткізу үшін христиан дінін оқыған. Діни сенімге келген соң, Райт көптеген өзінің лоялистік әріптестері, мысалы, Джонни Адэйр және Стивен МакКиг сияқтылардың сүйіп жүретін жолынан бас тартты, алкоголь, темекі және есірткі заттардан бас тартты. Ол көп оқыды, соның ішінде ирланд тарихы мен теологиясын зерттеді. Райттың діни сенімі оның өміріне қайшы әсер етті. Бір жағынан, ол өзінің сенімінің «Ольстердің протестант халқын» қорғауға итермелегенін айтса, екінші жағынан, соғыспайтын бейбіт азаматтарды қырғынға ұшырату өзіне тозақтың азабын әкелетінін мойындады. Ол Мартин Диллонмен сұхбаттасқанда осы дилемма туралы былай деді:

Wright returned to Portadown and initially tried to avoid paramilitarism. He found a job as an insurance salesman and married his girlfriend Thelma Corrigan, by whom he had two daughters, Sara and Ashleen. He took in his sister Angela's son to be raised alongside his own children when she went to live in the United States. He was regarded as a good father. and began working as a gospel preacher in County Armagh. He had studied Christianity whilst in prison to pass the time. As a consequence of his religious conversion, Wright eschewed the highlife favoured by many of his loyalist contemporaries such as Johnny Adair and Stephen McKeag, abstaining from alcohol, tobacco and illegal drugs. He read a lot, including Irish history and theology. Wright's religious faith had contradictory influences on his life. On the one hand, he argued that his faith drove him to defend the "Protestant people of Ulster", while at the same time, he conceded that the cold blooded murder of non combatant civilians would ensure his damnation. He spoke of this dilemma during an interview with Martin Dillon:

You can't glorify God and seek to glorify Ulster because the challenges which are needed are paramilitary. That's a contradiction to the life God would want you to lead. If you were to get yourself involved in paramilitary activity in its present form, or the form in which it manifested itself during the Troubles, then I don't think you could walk with God

There's always the hope that in some way, someday – and there are precedents within scripture – your hope would be that God would draw you back to him. All those who have the knowledge of Christ would seek to walk with him again. People would say, 'Billy Wright, that's impossible,' but nothing's impossible if you have faith in God. I would hope that he would allow me to come back. I'm not walking with God Without getting into doctrine, without getting too deep, it is possible to have walked with God and to fall away and still belong to God. When asked by Dillon whether or not the conflict was a religious war, he replied: "I certainly believe religion is part of the equation. I don't think you can leave religion out of it". Angela Wright later claimed that her brother had foreseen the September 11 attacks when he told her that as she was living in New York she was abiding in a "city of sin"; he then went on to predict that the World Trade Center towers would be destroyed from the air.

«Сіз Құдайды дәріптеуге және Ольстерді дәріптеуге тырыса алмайсыз, себебі қажетті қиындықтар жарымәскерилік сипатта болады. Бұл Құдай сізден күтетін өмірге қайшы келеді. Егер сіз қазіргі немесе Қауіпті кезеңдегі жарымәскерилік қызметке қатыссаңыз, сіз Құдаймен бірге жүре алмайсыз деп ойлаймын. Әрқашан үміт бар, бір күні, және Киелі кітапта мұндай мысалдар бар, Құдай сізді өзіне қайта тартады деген үміт бар. Мәсіхті білетін әркім Онымен қайтадан бірге жүруге тырысады. Адамдар «Билли Райтқа бұл мүмкін емес» дейді, бірақ Құдайға сенім болса, ештеңе мүмкін емес. Ол маған қайта оралуға рұқсат береді деп үміттенемін. Мен қазір Құдаймен бірге жүрмеймін. Доктринаға терең бойламастан, Құдаймен бірге жүріп, содан кейін адасып, бірақ әлі де Құдайға жата аласың. Диллон бұл қақтығыстың діни соғыс па, жоқ па деген сұраққа ол былай деп жауап берді: «Мен діннің де осы теңдеудің бір бөлігі екеніне сенемін. Менің ойымша, дінді бұл мәселеден шеттетуге болмайды». Кейінірек Анджела Райт ағасы 11 қыркүйекке жасалған шабуылды болжаған екенін мәлімдеді. Ол Нью-Йоркте тұрып, «күнәлі қалада» тұрғанын айтқан, содан кейін ол Дүниежүзілік сауда орталығының мұнараларынан әуеден қиратылатынын болжады.

Орта-Ульстердің УФФ-ы командирі

1980 жылдардың соңында, бес жылдық үзілістен кейін, Райт UVF қызметін қайта бастады. Бұл 1985 жылғы қарашадағы Англо-Ирландия келісімімен байланысты болды, ол одақтастарды ашуландырды, себебі ол Ирландия үкіметіне Солтүстік Ирландия үкіметі ішінде кеңесші рөл берді. Портадаун қаласының Коркрен ауданындағы оның үйіне RUC және британдық армия жиі тінту жүргізді. Ол кісі өлтіру және құлыққа қатысты күдікпен бірнеше рет тұтқындалғанымен, оған ешқандай айып тағылмады. 1972 жылы бірінші командирі Билли Ханна құрған Mid Ulster бригадасы негізінен Портадаун және Лурган аймақтарында әрекет етті. Бұл Белфастағы Бригада штабынан айтарлықтай қашықтықта қалған, дербес және жартылай тәуелсіз бөлімше болды. Бригадир шеніне ие болған Райт, Солтүстік Ирландия қауіпсіздік күштерінің мәліметінше, 20-ға жуық секталық өлтіруге жетекшілік етті, бірақ оның ешқайсысына қатысты сотталған жоқ. Райттің жасағының құрбандарының көпшілігі католик азаматтар болды, бірақ кейбіреулері республикалық жартылай әскери топтарының мүшелері еді. 1991 жылдың 3 наурызында Mid Ulster UVF Тирон округындағы Каппаг қаласының жанындағы Бойл барының сыртында үш Уақытша ИРА мүшесін және орта жастағы азаматты атып өлтірді. Ұлтшылдар мен көптеген баспасөз өкілдері осы шабуылға Райттың жетекшілік еткенін айтты. Пол Ларкиннің «A Very British Jihad: collusion, conspiracy and cover up in Northern Ireland» кітабында айтылғандай, Каппагтағы UVF мүшелері Райтты машинаға сүйреп салуға мәжбүр болды, себебі ол атыс бастағаннан кейін қатты ашуланып, тоқтағысы келмеді. Алайда британдық журналист Питер Тейлор өзінің «Лоялисттер» кітабында сенімді UVF дереккөздері Райттың бұл оқиғаға қатысы жоқ екенін айтқандығын мәлімдеді. Полиция Райтты оқ атысқаннан кейін тұтқындады. Тергеу кезінде ол RUC-ге Каппаг шабуылы болған кезде Дунганнонда болғанын растайтын алиби берді, және RUC бұл ақпаратты тексеріп растады. 1994 жылғы маусым айында RUC офицерлері Райтке біреу оның машинасымен араласып, бұзғаны туралы ескерту үшін келді. Олар машинаны тексерген кезде онымен бірге болды, бірақ ештеңе таппады. Райт машинаға отырып, оны іске қосты, нәтижесінде қозғалтқышта орнатылған бомба жарылып, машина өртеніп кетті. Ол жеңіл жарақаттармен құтылды. IRA-ның Солтүстік Армаг бригадасы жауапкершілікті өз мойнына алды. Алайда ол IRA-ның атысты тоқтатуына күмәндана бастады және жақын арада UVF басшылығының атысты тоқтату туралы шақыруымен келіспеді. Райт "[Ирландия] ұлтшылдарына бейбіт процесте берілген жеңілдіктер деп санайтын нәрселерге қарсы болды және одақтастық пен адалдықтың басшыларын мақсаттан бас тартыпты деп айыптады". Соңында ол бейбіт процесті сатқындық деп мәлімдеді. Журналист Сьюзан Маккей The Guardian газетінде жариялаған мақаласында Райт сол кезде табысты қорғау бизнесімен айналысқанын және Портадаун аймағындағы ең ірі есірткі сатушыларының бірі болғанын, негізінен экстазимен айналысқанын хабарлады.

In the late 1980s, after a five year absence from the organisation, Wright resumed his UVF activities. This was in consequence of the November 1985 Anglo Irish Agreement which angered unionists because it gave the Irish Government an advisory role in Northern Ireland's government. There were frequent raids by the RUC and British Army on his home in Portadown's Corcrain estate. Although he was arrested repeatedly on suspicion of murder and conspiracy, he never faced any charges. Founded in 1972 by its first commander Billy Hanna, the Mid Ulster Brigade operated mainly around the Portadown and Lurgan areas. It was a self contained, semi autonomous unit which maintained a considerable distance from the Brigade Staff in Belfast. Holding the rank of brigadier, Wright directed up to 20 sectarian killings, according to the Northern Ireland security forces, although he was never convicted in connection with any of them. While most of Wright's unit's victims were Catholic civilians, some were republican paramilitaries. On 3 March 1991, the Mid Ulster UVF shot dead three Provisional IRA men, along with a middle aged civilian, in an ambush outside Boyle's Bar in Cappagh, County Tyrone. Wright was widely blamed by nationalists and much of the press for having led this attack. According to Paul Larkin in his book A Very British Jihad: collusion, conspiracy and cover up in Northern Ireland, UVF members at Cappagh claimed they had to drag Wright into the car as he became so frenzied once he started shooting that he didn't want to stop. British journalist Peter Taylor, however, stated in his book Loyalists that reliable UVF sources told him Wright was not involved. The RUC arrested Wright after the shootings. During the interrogation he provided the RUC with an alibi which placed him in Dungannon when the Cappagh attack occurred, and the RUC confirmed this. In June 1994, RUC officers visited Wright to warn him that someone had been seen tampering with his car. The officers were with him while he searched his car, but found nothing. Wright then sat in the car and started it, which detonated a bomb planted in the engine and set the car on fire. He escaped with minor injuries. The North Armagh Brigade of the IRA claimed responsibility. However he became skeptical of the IRA's ceasefire, and soon he publicly disagreed with the UVF leadership calling their ceasefire. Wright "detested what he saw as concessions to [Irish] nationalists enshrined in the tentative peace process, and accused the leaders of unionism and loyalism of betraying the cause". He eventually denounced the peace process as a sell out. Journalist Susan McKay, writing in The Guardian, was one of the first to report that Wright at this time ran a lucrative protection racket and was one of the most significant drug dealers in the Portadown area, primarily in ecstasy.

Тышқан патшасы

Райттың тобы өзін "Брат пакеті" деп атады. "Караш-шаян" деген лақап аты Райтке алғаш рет Ульстер қорғаныс қауымдастығының (UDA) командирі Роберт Джон Керр берді. Журналист және жазушы Пол Ларкиннің айтуынша, Керр паб ішінде отырып, әр қонаққа кірген сайын әзіл-сықақпен лақап ат берген. Райт кіреберіс есігін ашқанда, Керр оған "Шұбар патша" деген лақап ат қойды. "Sunday World" журналистері Мартин О'Хаган мен Джим Кэмпбелл.

Мартин Диллонмен сұхбаттасып, ол полицияның шабуылдарын, республикалық өлтіру қатерлерін және "Шұбар патша" деген лақап есімді ақыр соңында некелерінің бұзылуына себеп болған факторлар ретінде айыптады. Дегенмен, жарылулар пайда бола бастады, өйткені Райт УВФ-тың қиындыққа деген жауабы өте төмен болды деп ойлады, ал оның Прогрессивті Юнионисттік партияның (PUP) стратегиясына деген сүйіспеншілігі де азая бастады, өйткені партия социализмнің бір түріне қарай жылжыды, бұл идеология Райтқа қарсы келді. 1995 жылдың соңында сол кездегі Солтүстік Ирландияның танымал адалдығы болған Райт 1995 жылдың соңында Белфаст қаласындағы Шанкилл жолына барып, Оранж орденінің парадты көрші католик аймағына кіруіне тыйым салған тыйымды жоюға тырысқанда, тағы бір проблема туындады. Райт жергілікті UVF бөлімшелерін Шэнкиллдің көшелеріне әкеліп, тыйым салуды күштеп жоюға үміттенген, бірақ Шэнкиллдің командирлері өз бөлімшелерін Райттің қарамағына беруден бас тартты, британдық билікті олар құпия келіссөздер сериясында болмайды деп сендірді. Райт Портадаунға ашуланып, Белфаст УВФ-ін берілді деп айыптап оралды. Дегенмен, 1995 жылдың соңында Уайт қорқыту үшін тұтқындалған кезде, ол әлі де UVF-мен жақсы қарым-қатынаста болды, оның Combat журналы оның босатылуын талап етті. 1996 жылдың қаңтар айында Райт тағы да Белфастқа сапар шегіп, онда Орталық Ольстер бригадасы енді бригада штабының билігімен жұмыс істемейтінін хабарлап, сөз жүзінде бомба тастады. Сол жылы Райт Шенкилл жолындағы (осылай аталған) чип-шоптың үстіндегі штаб-пәтерінде Бригада штабы шақырған жиналысқа қатысуға бұйырылды. Соңғы айып Mid Ulster бригадасынан едәуір мөлшерде қару-жарақ жоғалғаннан кейін және оның көптеген мүшелері тұтқындалғаннан кейін болды. Райт қатысудан бас тартты және бригада штабының өкілеттігін бұза берді. 1996 жылдың жазында RUC бас констеблі Хью Энсли Портадаунның Гарваги жолы арқылы Оранж парадты тыйым салу туралы шешім қабылдағаннан кейін, Солтүстік Ирландияда Ольстер одағы партиясы (UUP) және Демократиялық одақтастық партиясы (DUP) жолдарды бұғаттау және жалпы бұзылу туралы наразылық науқанын ұйымдастырды. Тыйымның кері бұрылуына әкелген наразылықтарда UVF ресми қатысы болған жоқ, бірақ Райт, Orange Order мүшесі болмағанына қарамастан, жеке қатысып, өз адамдарының едәуір күшін Драмкриге бастап барды. Райт пен Ортаңғы Ольстер бригадасы әлемдік БАҚ-тың айтарлықтай назарын аударды, өйткені олар күш-қуаттың айтарлықтай көрінісін көрсетті және Оранжмендердің дәстүрлі бағытында жүріп өту құқығын қорғады. Бригада баррикадаларды күтіп, шіркеуге өз қолымен жасалған қару-жарақ әкелді; олардың арасында механикалық қазушы және бензин танкері болды. Райт пен оның тобы Оранжмендердің жолын бөгеп тұрған британдық армия мен полицияға шабуыл жасауды жоспарлаған. Райт тіпті операцияның орталық тұлғаларының бірі, UUP басшысы Дэвид Тримблмен кездесу өткізді және ол жиі Портадаун ауданының Оранж ложасының бас шебері Гарольд Грейсидің компаниясында көрінді. Райттың бойы шамамен 2 метр, шашы қысқа, сары, көк көзі суық. Питер Тейлор сол шілдеде Драмкриде болған және Райтті жақыннан көрген. Тейлор Райтты "харизматикалық көшбасшы" деп сипаттады. Ол ақ футболка, джинсы, алтын құлақ сырға киіп, мысық денелі еді. Екі жансакқормен бірге, Драмкриде Райттың кенеттен пайда болуы сол жерде болған жас жігіттер мен қыздардың үлкен құрметіне бөленді. Белфаст телеграфындағы журналист Дэвид Маккиттрик Райттың қатты татуажы бар екенін, "қатаң қауіп төндіретін ерекше табандылықпен" жүргенін және "кішкентай құлақтары мен терең, тесілген көздері бар, қалың бас, тығыз кесілген" екенін сипаттады. Мартин Диллон оны Портадаундағы үйінде сұхбатқа алған, ол сұхбат барысында жағымды және сүйкімді болғанын мойындады, бірақ кездесу барысында Диллон "оның мінез-құлқының қараңғы жағын сезінді". Райт сондай-ақ "саяси ойшыл және қабілетті стратег" деп саналды. Белфаст басшылығының әрекетсіздігі нәтижесінде Райт өз бастамасымен бірнеше адам өлтіруге бұйрық берді. UVF және UDA екеуі де Макголдриктың өлтірілуіне қатысқандықтарын батыл түрде жоққа шығарды. Бірнеше жыл өткен соң, бұрынғы суперграсс Клиффорд Маккеоун Макголдриктің өліміне кінәлі деп танылды. Маккеоун, ол кісі өлтіру Райтке туған күні сыйлығы болғанын мәлімдеген, кісі өлтіруге қатысқандығы үшін 24 жылға сотталды.

In an interview with Martin Dillon, he blamed the police raids, republican death threats and the "King Rat" nickname as factors which eventually caused the break up of his marriage. Cracks began to show however as Wright felt that the UVF response to the trouble had been inordinately low key whilst his taste for the Progressive Unionist Party (PUP) strategy also began to wane as the party moved increasingly towards a form of socialism, an ideology repugnant to Wright. A further problem arose when Wright, who by that time was a popular loyalist figure across Northern Ireland, travelled to the Shankill Road in Belfast in late 1995 to try to overturn a ban preventing an Orange Order parade entering a neighbouring Catholic area. Wright had hoped to bring local UVF units onto the streets of the Shankill to force an overturning of the ban but the Shankill commanders refused to put their units at Wright's disposal, having assured the British authorities that they would not in a series of secret negotiations. Wright returned to Portadown in disgust, accusing the Belfast UVF of having surrendered. Nonetheless, when Wright was arrested in late 1995 for intimidation he was still on good terms with the UVF, whose magazine Combat called for his release. In January 1996, Wright once again travelled to Belfast where he dropped a verbal bombshell by announcing that the Mid Ulster Brigade would no longer operate under the authority of the Brigade Staff. That same year Wright was ordered to attend a meeting called by the Brigade Staff at "the Eagle", their headquarters above a chip shop (bearing the same name) on the Shankill Road, to answer charges of alleged drug dealing and being a police informer. The latter accusation came about after the loss of a substantial amount of weapons from the Mid Ulster Brigade and a large number of its members had been arrested. Wright refused to attend and continued to flout Brigade Staff authority. Following the decision by RUC Chief Constable Hugh Annesley to ban the Orange parade through the Garvaghy Road area of Portadown in the summer of 1996, a protest campaign of road blockages and general disruption was organised across Northern Ireland by the Ulster Unionist Party (UUP) and the Democratic Unionist Party (DUP). The protests, which led to a reversal of the ban, saw no official UVF involvement although Wright, despite not being a member of the Orange Order, was personally involved and led a sizeable force of his men to Drumcree. Wright and the Mid Ulster Brigade attracted considerable attention from the global media as they made a formidable show of strength and staunchly defended the Orangemen's right to march their traditional route. The brigade manned the barricades, and brought homemade weapons to the church; among these was a mechanical digger and a petrol tanker. There was intelligence that Wright and his unit had planned to attack the British Army and police who were blocking the Orangemen's passage. Wright even held a meeting with one of the central figures in the operation, UUP leader David Trimble, and he was often seen in the company of Harold Gracey, Grand Master of the Portadown District Orange Lodge. Wright stood around 6 feet (2 m), had close cropped blond hair and cold, pale blue eyes. Peter Taylor had been at Drumcree that July and got a close up view of Wright. Taylor described Wright as a "charismatic leader". Clad in neat jeans, white T shirt and wearing a single gold earring, he displayed a muscular build. Flanked by two bodyguards, Wright's sudden appearance at Drumcree had inspired much admiration from the young boys and girls who were present. Journalist David McKittrick in the Belfast Telegraph described Wright as having been heavily tattooed, who walked with a "characteristic strut that radiated restrained menace"; and had a "bullet head, close cropped with small ears and deep set, piercing eyes". Martin Dillon, who had interviewed him in his home in Portadown, admitted that he had been pleasant and charming throughout the interview, yet throughout the encounter Dillon had "sensed a dark side to his character". Wright was also considered to have been a "political thinker and capable strategist". As a result of the Belfast leadership's inaction, Wright ordered several killings on his own initiative. Both the UVF and the UDA released statements emphatically denying involvement in McGoldrick's killing. Several years later, Clifford McKeown, the former supergrass, was convicted of the murder of McGoldrick. McKeown, who had claimed that the killing was a birthday present for Wright, was sentenced to 24 years imprisonment for his involvement in the murder.

Түрмеге қамау

1996 жылдан 1997 жылдың басына дейін ЛВФ-тің католиктерге қарсы жасаған шабуылдары мен секталық кісі өлтірулеріне қарамастан (ұйым оларды мойындамаған болса да), Райт 1997 жылдың қаңтарына дейін тұтқындалмады. Ол әділеттілікті бұрмалауға қастандық жасады және Гвен Рид есімді әйелге өлім жазасын төленеді деп қорқытты. Бұл қатер Ридтің отбасымен және ЛВФ мүшелерімен болған жанжалдан кейін болды. 7 наурызда ол екі қылмыс үшін де сегіз жылға бас бостандығынан айырылды және бастапқыда HMP Магаберри түрмесіне қамалды. 18 наурызда оны DUP саясаткері Питер Робинсон (кейіннен 2008 жылы Солтүстік Ирландияның бірінші министрі болды) барды. Кездесуде Райт Робинсонға республикашылардың өміріне қастандық жасауы мүмкін деп сенетінін айтты. Райт түрмеден ЛВФ операцияларын басқаруын жалғастырды, бірақ оның орынбасары Марк "Свингер" Фултон номиналды басшы болып қалды. Райт түрмеге қамалған кезде ЛВФ мүшелері көбейді; 1997 жылдың қазанында ұйымда 150-200 адам болды, олардың көпшілігі атысты тоқтатуға наразы болған бұрынғы УВФ мүшелері еді. Кейіннен ол түрмеде күнделік жазғаны анықталды. Кейбір беттерінде ол католиктердің құқықтарын қорғайтын адвокат Розмари Нельсонға (1999 жылы Red Hand Defenders автокөлігімен жасалған шабуылда қаза тапқан) және оның клиенті, ИРА тұтқыны Колин Даффиге екі RUC полицейін өлтіргені үшін айыпталған (кейін Даффиге тағылған айыптар алынып тасталды) қатысты. Түрме қызметкерлері екі топтың тұтқындарының бір-бірімен байланысқа түспеуін қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдады. Алайда түрме қызметкерлері Райт пен ЛВФ орналасқан H блогының қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Жағдай одан әрі шиеленісті, өйткені ИРА, УВФ және УДА-дан айырмашылығы, ЛВФ де, ИНЛА да атысты тоқтатқан жоқ. Райтты лабиринтте өлтіру туралы шешім 1997 жылдың желтоқсан айының ортасында ИНЛА-ның Ард Хомхаирле отырысында қабылданды, онда ИНЛА штаб бастығы да қатысты. Бұл қастандық ЛВФ-тің католик азаматы Джерри Девлинді өлтіруіне жауап ретінде жасалды. 16 желтоқсанда Ард Хомхаирледе болған ИНЛА-ның жоғары лауазымды мүшесі H блогындағы ИНЛА офицерлік командасына бару үшін лабиринтке келді. 1997 жылдың 27 желтоқсанында, сенбі күні таңғы сағат 10:00-ге дейін Райтті ИНЛА тұтқындары Maze түрмесінде өлтірді. Джон Гленнон А және В қанаттарының арасындағы стерильді аймақта қабырғаға сурет салуға әрекеттеніп, оған ауланың алдында не болып жатқанын көруге және естуге мүмкіндік берді. Түрмедегі дыбыс жүйесі арқылы Райт пен Грин жеке сапарларына шақырғанын естігеннен кейін, Гленнон екі күтіп тұрған серігіне алдын ала белгі берді. Олар А қанатының турникеті арқылы орнына жүгірді; Гленнон асханаға жүгіріп барып, терезе астына орналасқан үстелге шықты, ол оған блоктың ауласын жақсы көруге мүмкіндік берді. Ол Райттың таңғы сағат 9:59-да көлікке кіргенін көргенде, екінші рет алдын ала белгі берді, ол: "Барыңдар, барыңдар, барыңдар" деді. Үш ИНЛА мүшесі А қанатының жаттығу алаңына апаратын турникет арқылы асығып өтті. Олар алдын ала кесілген сым қоршау бөлігін алып тастап, А қанатының төбесіне көтеріліп, Райтты алып бара жатқан Renault фургонының шығыс қақпаларына қарай жылдамдаған аулаға түсті. Райт екеуімен де "Рождествоның құны" туралы әңгімелесіп жатыр екен. МакУильямс Стерритке "жанарға және өз орнына отыруға" және Гринге жолдан шығуға бұйрық бергеннен кейін, екі адам бірден өздерін қорғау үшін жерге құлады; алайда, Райт тұрып, шабуылшысына соққы берді, ол жақын аралықтан оқ атуды бастады. Грин Райттан "түсіп кетуін" өтінді, бірақ МакУильямс көлікке кіріп, Райтқа атыс жалғастырды, оған барлығы жеті рет соқты. Райт, атылғанмен, өзін қорғауға кірісті, алға жылжи берді, МакУильямсқа тепкілеп, шабуыл жасады. Райт соңғы оқтан қаза тапты, оның аортасы жарылып кетті. Ол Гриннің аяқтарына құлап түсті. "Биллиді атып өлтірді" деп айқайлағаннан кейін Грин Райтты қайта тірілтуге тырысты, бірақ нәтижесіз болды; ол түрме ауруханасына жеткізілді, онда дәрігер оны 10:53-те қайтыс деп жариялады. Көліктегі басқалар зардап шекпеді. Атыс басталғаннан кейін үш адам келген жолдарымен қайта оралып, түрме күзетшілеріне тапсырылды. Полиция дискотеканың өзі нысанаға алынған деп есептеді. ЛВФ қаланың барлық дүкендерін жабуға бұйрық берді, автобус және такси қызметі де тоқтатылды, ал Юнион Джек жартылай төмен түсірілді. Бұқаралық ақпарат құралдары қашықтықта ұсталды. Райттың Браунстаундағы үйінде жеке қызмет өткеннен кейін, жалғыз сырнайшы бастаған жобалау кортежі 3 км қашықтықтағы Сигое зиратына бет алды. Мыңдаған адамдар Райттың табыты бар жобалау машинасы қала көшелерімен өтіп бара жатқанда қатысты, оған құрмет көрсетушілер мен гүл шоқтарын ұстаған әйелдер алдын басты. Бос Пресвитериан шіркеуінің пасторы Джон Грей зираттағы қызметке төрағалық етті. Райттың досы, бұрынғы УДА мүшесі пастор Кенни МакКлинтон да Райтты "күрделі, сөзді және мәдениетті" деп мақтаған сөз сөйледі. ЛВФ қарулы адамдары оның тумен жабылған табытының үстінен оқтар атып жіберді. Райттың жақын досы және орынбасары Марк "Свингер" Фултон Райттың өлімінен кейін ЛВФ басшылығын өз қолына алды. ЛВФ Джонни 'Жабайы Ит' Адэйр басқарған Ульстер Азаттық Күштер (УФФ) ұйымымен жақын байланысқа түсті. ЛВФ Билли Райттың өліміне жауап ретінде католик азаматтарына қарсы бірқатар шабуылдар жасады, оларды "өлшенген әскери жауап" деп атады. Басқа да лоялистік әскери топтар оның өлімінен кек алуға тырысты. 19 қаңтар 1998 жылы УДА-ның Оңтүстік Белфаст бригадасы Төменгі Ормау жолындағы кеңсесінің сыртында католик такси жүргізушісі Ларри Бреннанды атып өлтірді. ИНЛА бұл қауесеттерді жоққа шығарды және 1999 жылдың наурыз/сәуір айындағы The Starry Plough газетінің санында қастандықтың егжей-тегжейлі есебін жариялады. 2005 жылдың маусымында Лорд Маклин төрағалық еткен Билли Райтты зерттеу ашылды. Зерттеуге Лондон университетінің профессоры Эндрю Койл және Херефордтың бұрынғы Англикан епископы, құрметті Джон Оливер де қатысты. 2010 жылдың 14 қыркүйегінде панельдің қорытындылары Белфастағы Штормонт Хаусында жарияланды және билік пен ИНЛА арасында әрекеттестікке дәлел жоқ екені анықталды. 30 миллион фунт стерлинг тұратын зерттеу аяқталды.

Despite a series of sectarian murders and attacks on Catholic property by the LVF from 1996 to early 1997 (although they were not claimed by the organisation), Wright was not arrested until January 1997. He was charged with committing an act with intent to pervert the course of justice, and making death threats against a woman, Gwen Read. This threat followed an altercation with Read's family and LVF members. On 7 March he was sentenced to eight years imprisonment for both offences and initially imprisoned at HMP Maghaberry. On 18 March, he was visited by DUP politician Peter Robinson (who later became First Minister of Northern Ireland in 2008). During the meeting, Wright told Robinson he believed an attempt on his life by republicans was imminent. Wright continued to direct LVF operations from the prison, although his deputy Mark "Swinger" Fulton served as its nominal leader. LVF membership increased during Wright's imprisonment; by October 1997, membership in the organisation was between 150 and 200, many of them former UVF members disillusioned with the ceasefire. It was afterwards discovered that he had kept an irregular diary whilst in prison. On some of the pages he had made subtle threats to Catholic human rights solicitor Rosemary Nelson (killed in 1999 by a Red Hand Defenders car bomb) and her client, IRA prisoner Colin Duffy, charged with killing two RUC constables (the charges against Duffy were later dropped). The Prison Officers Association said precautions had been put in place to ensure inmates from the two groups did not come into contact with each other. Prison officers, however, had grave concerns over security measures in H Block 6, where Wright and the LVF were housed. The situation was made more volatile because, unlike the IRA, the UVF, and the UDA, neither the LVF nor the INLA were on ceasefire. The decision to kill Wright inside the Maze was made in mid December 1997 at an INLA Ard Chomhairle which was attended by the INLA Chief of Staff. The assassination was to be carried out in retaliation for the LVF killing of Catholic civilian Gerry Devlin which had taken place shortly before. On 16 December a senior INLA member who had been at the Ard Chomhairle went to the Maze to pay a visit to the Officer Commanding of the INLA at H Block 6. On the morning of Saturday 27 December 1997, just before 10.00 a. m., Wright was assassinated by INLA prisoners inside the Maze Prison. John Glennon had been pretending to paint a mural in the sterile area between A and B wings which placed him in a position to see and hear what happened in the forecourt. Upon hearing the announcement over the prison Tannoy system that Wright and Green had been called for their respective visits, Glennon gave a pre arranged signal to his two waiting accomplices. They moved into position at the A wing turnstile; Glennon ran into the canteen and he mounted a table situated beneath a window which gave him a clearer view of the block forecourt. When he saw Wright entering the van at 9.59 a. m. he gave a second pre arranged signal, which was: "Go, go, go". The three INLA men rushed through the turnstile leading to A wing's exercise yard. Peeling away a pre cut section of wire fence, they climbed onto the roof of A wing and dropped into the forecourt where the Renault van containing Wright had just started to move forward towards the exit gates. Wright had been in the middle of a conversation, discussing the "cost of Christmas", with both men. After McWilliams ordered Sterritt to "fuck up and sit in his seat" and Green to get out of the way, the two men instantly dropped to the floor to protect themselves; however, Wright stood up and kicked out at his assailant who began firing at point blank range. Green pleaded with Wright to "get down", but McWilliams climbed into the van and continued shooting at Wright, hitting him a total of seven times. Wright, despite being shot, continued to defend himself by moving forward, kicking and lashing out at McWilliams. Wright was fatally wounded by the last shot, the bullet having lacerated his aorta. He slumped against the legs of Green. After screaming "they shot Billy", Green made an attempt to resuscitate Wright, but to no avail; he was taken to the prison hospital, where a doctor pronounced him dead at 10.53 a. m. None of the others inside the van were hurt. Immediately following the shooting attack, the three gunmen returned the way they had come and surrendered to prison guards. Police believed that the disco itself was the intended target. The LVF ordered all shops in the town to shut as a mark of respect; bus and taxi services were also suspended, and the Union Jack flew at half mast. The media was kept at a distance. After a private service inside Wright's Brownstown home, the funeral cortège, led by a lone bagpiper, proceeded to Seagoe Cemetery, 2 mile (3 km) away. Thousands of mourners were in attendance as the hearse containing Wright's coffin moved through the crowded streets, flanked by a guard of honour and preceded by women bearing floral wreaths. The Reverend John Gray of the Free Presbyterian Church officiated at the graveside service. Wright's friend, the former UDA member Pastor Kenny McClinton, also delivered an oration in which he eulogised Wright as having been "complicated, articulate, and sophisticated". LVF gunmen fired a volley of shots over his flag draped coffin. Wright's close friend and deputy, Mark "Swinger" Fulton assumed control of the LVF leadership after Wright's death. The LVF became more closely tied to the Ulster Freedom Fighters (UFF) organisation that was led by Johnny 'Mad Dog' Adair. The LVF committed a series of attacks on Catholic civilians, which it termed a "measured military response" in response to Billy Wright's death. Other loyalist paramilitary groups also sought to avenge his killing. On 19 January 1998 the UDA's South Belfast Brigade shot dead Catholic taxi driver Larry Brennan outside his company offices in the Lower Ormeau Road. The INLA strongly denied these rumours, and published a detailed account of the assassination in the March/April 1999 issue of The Starry Plough newspaper. June 2005 saw the Billy Wright inquiry open, chaired by Lord MacLean. Also sitting on the inquiry were academic professor Andrew Coyle from the University of London and the former Anglican Bishop of Hereford, the Right Reverend John Oliver. On 14 September 2010, the findings of the panel were released publicly at Stormont House in Belfast and found that there was no evidence of collusion between the authorities and the INLA. The inquiry, which had cost £30 million,

Райттың өлімі туралы зерттеудің қорытындылары 2010 жылдың қыркүйегінде жарияланғанға дейін, Ульстер Телевидениесі 1996 жылы КЛМК Райтты өлім жазасымен қорқытқан кездегі УВФ-тің ой-пікірін баяндайтын хабарлама таратып, Оңтүстік Белфаст УДА бригадасының басшысы Жекки Макдональд Ульстер Телевидениесінің Live Tonight бағдарламасына: "Ол [Райт] өзінің ісін жасап, өз жолымен келе жатқаны анық болды. Менің ойымша, ол УВФ үшін соншалықты ұят болды, олар оған елден кетуді бұйрық берді - сонда ЛВФ құрылды, сонда бөлінген топ пайда болды" деді. Интервьюер КЛМК Райтқа қарсы өлім жазасын орындауға дайын болды ма деп сұрағанда, Макдональд: "Егер сіз оларға бір нәрсе жасауды айтсаңыз және олар жасамайтын болса, адамдарды өлтіруге дайын болу керексіз - осындай мәнді нәрсе. Егер олар кетіп қалу керек десеңіз және кетпейтін болса, қарсылықтың өзі көп нұсқау қалдырмайды" деді. Макдональд Райттың өліміне мемлекеттік әрекеттестік болмағанына сенімді екенін айтты. Республикалық социалистік қозғалыстың өкілі Уилли Галлахер да қастандықтың айыптарын жоққа шығарды және ИНЛА Райтты өлтірмеген болса, ол түрмеден жақын арада босатылатын болар еді деген ұсыныс жасады. Босатылғаннан кейін Райт ...

RUC арнайы бөлімшесімен байланысты деп күтілуде

RUC арнайы бөлімінің Билли Райтпен тым жақын байланыста болып, оған күдікті IRA мүшелері туралы ақпарат, сондай-ақ алибилер мен қорғау ұсынғаны туралы айыптаулар бар. 2001 жылы қаза тапқанға дейін журналист Мартин О'Хаган әріптесі журналист Пол Ларкинге жоғары дәрежелі RUC офицерінің Райтқа RUC арнайы бөлімінен көмек келгенін және оның "Берти" кодолық аты болғанын айтқан.

Лоялистердің таңбасы

Райт қайтыс болғаннан кейін де бірнеше жыл бойы оның суреті Портадаундағы және Солтүстік Ирландияның басқа да аймақтарындағы тұрғын үйлердің қабырғаларын әшекейледі. Бірақ, олардың ең танымалдарының бірі – Портадаун ФК-ның «Шамрок Парк» үй стадионының жанындағы қабырғадағы сурет 2006 жылы алынып, оның орнына Джордж Бестің суреті салынды. Райт қатал лоялист жақтастары үшін шейіт және батыр саналады, олардың көпшілігі оның бейнесін татуировкалаған. Оның ізбасары Марк «Свингер» Фултонның жүрегінде де оның татуировкасы бар. Мұндай татуировкалардың көпшілігін Болтон қаласынан келген «Combat 18» ұйымының мүшесі жасаған. Ол Портадаундағы лоялист аймақтарындағы үйлерде көптеген LVF жақтастарына Райттың суретін татуировкалаған, әсіресе «Twelfth» мерекесіне келгенде. Солтүстік Белфастағы бір қыз өз жатын бөлмесінде Райтқа арналған құрбандық орын (кесене) құрды, онда оның суреттері болды. Журналистке ол: «Мен поп-жұлдыздарға қызығушы емеспін. Билли – нағыз лоялист батыры, және мен түнде оның суретіне қарап ұйықтағанды жақсы көремін» деді. 2000 жылы Портадаундағы парамәскерилік шеруде қарулы адамдар журналистерге: «Ол [Райт] біздің дініміз бен мәдениетімізді сақтап қалу үшін қажеттінің бәрін жасады» деді. UDA мен UVF арасындағы алауыздықты қоздыру мақсатымен таратылған парақшада Батыс Белфаст UDA Райтты UVF-тың құрбаны болған нағыз лоялист деп атады. Дегенмен, екі адамның Райттың өмір сүрген кезінде арақатынасы шиеленіскен болатын. Адэйрдің кейдегі қатыны Джеки «Легс» Робинсонның айтуынша, Адэйр оған Райтты «иірім» деп айтқан. Робинсон бұл оқиғаны Адэйрдің қызғанышы деп түсіндірді, себебі Райт сол кезде лоялизмде белгілі бір беделге ие болған, ал Адэйр әлі де өзін таныстырып жатқан еді. «Belfast Telegraph» газеті Райтты «1970 жылдардағы «Шанкилл қасапшыларынан» бері Солтүстік Ирландиядағы ең қорқынышты лоялист парамәскерилерінің бірі» деп сипаттады. Питер Тейлор Билли Райттың беделіне қатысты басқаша көзқарас ұсынды, ол халық арасындағы мифтер Райтқа көптеген кісі өлтірулер мен қатыгездіктерді жапсырған, бірақ оларды растайтын нақты дәлелдер аз болған деді.

For years after his death, Wright's image adorned murals in housing estates in Portadown and elsewhere throughout Northern Ireland. However, one of the most well known of these, that on a wall near Portadown F. C.'s Shamrock Park home ground, was removed in 2006 with a mural of George Best painted in its stead. Wright is regarded as a martyr and hero by hardline loyalist bitter enders; many of whom have tattoos bearing his likeness. His successor Mark "Swinger" Fulton had one tattooed over his heart. Most of these tattoos were created by a Bolton based member of Combat 18, who tattooed many LVF supporters with Wright's image at houses in Portadown's loyalist estates whilst visiting for the Twelfth. One teenage girl in North Belfast set up a shrine to Wright in her bedroom complete with his photographs. She explained to a journalist, "I'm not interested in pop stars. Billy was a real Loyalist hero and I like to go to sleep at night looking at him". Gunmen at a paramilitary display in Portadown in 2000 told journalists: "He [Wright] did what he had to do to ensure that our faith and culture were kept intact." In a leaflet circulated to foment a feud between the UDA and the UVF, the West Belfast UDA later referenced Wright as a true loyalist who had been a victim of the UVF. Despite this, the two men had had a fractured relationship during Wright's life and according to Adair's sometime girlfriend Jackie "Legs" Robinson, Adair had told her that Wright was a "bastard". Robinson wrote the incident off as jealousy on Adair's part as Wright was already well established as a leading figure in loyalism by that stage whilst Adair was still making his name. The Belfast Telegraph newspaper summed up Wright as having been "one of the most fear inspiring loyalist paramilitaries in Northern Ireland since the Shankill Butchers in the 1970s". Peter Taylor offered an alternative insight into the reputation of Billy Wright by suggesting that popular myth had laid many killings and atrocities at Wright's door when there was actually little evidence to back them up.