Кіріспе

Стивенс тергеулері – сэр Джон Стивенс басқарған үш ресми британдық үкіметтік тергеу, олар Солтүстік Ирландиядағы лоялист жартылай әскери топтары мен мемлекеттік қауіпсіздік күштері арасындағы байланыс туралы мәселелерді қарады. Стивенс 1990 жылы бұл байланыстың «кеңінен таралмаған және институционалдық емес» екенін мәлімдесе, 2003 жылдың сәуірінде ол оның 1990 жылғы көзқарасынан «әлдеқайда жоғары» деңгейде байланыс бар екенін мойындады. Стивенс дәлелдерінің көп бөлігі адамдарды құжаттармен байланыстыруға мүмкіндік берген, жетілдірілген саусақ іздері техникасы арқылы алынды. 2005 жылға қарай команда саусақ іздері арқылы 2000 адамды анықтады, ал тағы 1015 саусақ іздері жинағы әлі іздеуде.

Лоуглин Магинн

1989 жылдың қыркүйегінде RUC бас комиссары, сэр Хью Эннесли, 1989 жылдың тамызында Лоуглин Магинннің қазасына байланысты жағдайды анықтау үшін алғашқы сауалдауды тапсырды. 28 жастағы католик Магинннің Ратфриландқа жақын Лиззиздегі үйінде Ольстер қорғаныс қауымдастығы (UDA) тарапынан атылып өлтірілгені анықталды. Магинннің әскери ұйымдармен байланысы болмаса да, UDA оның Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының (IRA) барлау офицері екенін мәлімдеді. Олардың нысананы дұрыс таңдағанын дәлелдеу үшін UDA қауіпсіздік күштерінің құжаттары мен полиция барлауының видеосын жариялады. (Кейіннен бұл видеоны UDA қос агенті Брайан Нельсон ұсынған құралдарды пайдаланған, оған көңіл білдірген әскерилер бергені анықталды).

Қаттылық

Стивенс кейіннен өзі жазған кітапта тергеудің басынан бастап британдық БАҚ-тың кейбір өкілдері тарапынан тергеуді дискредитациялауға бағытталған үйлесімді науқан жүргізілгенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ, британдық әскери билік орындарына Солтүстік Ирландияда арнайы барлау корпусының бөлімшесі жұмыс істейтіні туралы сұрағанда, ондай бөлімшелердің қазіргі уақытта онда жұмыс істемейтіні туралы жауап алғанын айтты. Бірақ кейін Стивенс Күш зерттеу бөлімінің (FRU) Солтүстік Ирландияда жұмыс істегенін білді, RUC жоғары лауазымды офицерлері осы бөлімшені оның тергеу штабына жасалған өртке кінәлі деп айыптаған кезде. Қауіпсіздік құжаттарында Брайан Нельсонның саусақ іздері табылып, оны одан әрі тергеуге тырысқанда тергеу тобы толық үнсіздікке тап болды: RUC арнайы бөлімінің міндетін атқарушы басшысы Брайан Фитцсимонс Стивенске: «Біз сізге осы адаммен көмектесе алмаймыз» деді. Бірақ команда табандылық танытып, 1990 жылдың 10 қаңтарында Нельсонды тұтқындау үшін құпия операцияны жоспарлауға жеткілікті жаңа дәлелдер жинады. Стивенс жоспарланған тұтқындаудың алдындағы демалыс күні үйіне кетті. Жексенбі күні түстен кейін Белфастқа қайтып келгенде, ұшақта екі журналист болды; олар рейдтерді жабу үшін жіберілгенін хабарлады. Ақпараттың сыртқа шыққандығы анық болды, сондықтан операцияны 24 сағатқа кейінге жылдыру туралы шешім қабылданды. Осы уақытта Нельсон Англияға қашып кетті. Сол түні команданың қауіпсіздік бөлмесінде, RUC-тің Карикфергус штабындағы Си-парк ішінде өрт шықты. Негізгі команда кешкі сағат 9-да кеткен, бірақ төрт мүшесі 25 минуттан кейін бөлмеге оралғанда, ол өртеніп жатқанын көрді. Түтін дабылы да, жылу сенсорлары да іске қосылмады, ал телефон желілері де үзілген еді. Олар өртті сөндіруге тырысты, бірақ өрттен қорғау жүйесінде су болмағанын анықтады.

Уильям Стоби

1999 жылдың сәуір айында сапар барысында Уильям Стоби ұсталып, адвокат Пэт Финукайнды өлтіруде айыпталды. Сол жылдың маусым айында келісім бойынша журналист Эд Молони Финукайннің қазасына қатысты Стобидің баяндамасын жариялады.

Салдары

Лоялист "Твистер" Билли Маккуистон журналист Питер Тейлорға өзі мен оның серіктері Стивенс тергеуі мен Брайан Нельсонның қамауға алынуы UDA-ға пайда келтірді деп сенгенін айтты, "Стивенс тергеуі UDA-дағы ескі қатардан құтылып, жаңа адамдар басқаруды қолға алды" деді. Осыдан кейін лоялистер ондаған жылдардан кейін алғаш рет ИРА-ны өлтіре бастады, бұл соңында атысты тоқтатуға және Ұлы жұма келісіміне әкелді.