Кіріспе

Канаданың ұлттық тұрғын үй агенттігі – Канаданың ипотекалық және тұрғын үй корпорациясы (CMHC; , SCHL) – елдегі тұрғын жағдайларын жақсарту мақсатындағы ұлттық тұрғын үй заңын басқаруға жауапты федералды мемлекеттік корпорация. Бұл корпорация екінші дүниежүзілік соғыстан кейін соғыстан оралған ардагерлерге тұрғын үй табуға көмектесу үшін құрылған, ал қазіргі кезде оның міндеттері жалпы тұрғын үйге қолжетімділікті арттыруға бағытталған.

Шолу

CMHC негізгі міндеті – ипотекалық нарықтың қолжетімділігін қамтамасыз ету, қолжетімді баспана құрылысына көмектесу және Канада Үкіметі мен баспана индустриясына тәуелсіз кеңес беру болып табылады. Бұл мемлекеттік корпорация Канаданың ұлттық баспана агенттігі ретінде жұмыс істейді. Осыған байланысты, ол бірінші рет үй алушыларға берілетін несиелер сияқты федералды баспана бағдарламаларын басқарады, ипотекалық сақтандырушы (көбінесе жоғары тәуекелді несиелер үшін) және баспана бойынша зерттеулер жүргізеді. Агенттіктің басқаруын тәуелсіз директорлар кеңесі жүзеге асырады. Дегенмен, кеңес мүшелерін Канада Үкіметі тағайындайды және агенттік Тұрғын үй, инфрақұрылым және қауымдастықтар министрі арқылы Парламентке тікелей есеп береді. CMHC активтерінің көлемі бойынша ең ірі мемлекеттік корпорация болып табылады, 2021 жылдың екінші тоқсанына қарай активтері .

Соғыс уақытындағы тұрғын үйлер лимитті

1941 жылы Канада Үкіметі Екінші дүниежүзілік соғыс жұмысшылары мен ардагерлері үшін мыңдаған жалға берілетін үйлерді салу және басқару үшін «Соғыс уақытындағы тұрғын үйлер лимитті» (WHL) атты мемлекеттік корпорацияны құрды. (1942 жылғы Ардагерлер жері туралы заң бойынша ауылдық тұрғын үйлерді басқару Ардагерлер істері департаментінің құзыретінде қалды.) Осы кезеңде қайта құру мәселелері жөніндегі консультативтік комитет жүргізген зерттеу (Кертис есебі) бүкіл Канада бойынша төмен және орташа табысты азаматтарға арналған баспанаға зор қажеттілік бар екенін көрсетті және қолжетімді жалдау ақысымен ұлттық, жан-жақты және жоспарланған тұрғын үй бағдарламасын ұсынды. 1945 жылдың желтоқсанында 19-шы Канада Парламентінің заңымен 1946 жылдың 1 қаңтарынан бастап Орталық ипотекалық және тұрғын үй корпорациясы (CMHC) құрылды. Оның негізгі үш функциясы: 1944 жылғы Ұлттық тұрғын үй заңын іске асыру, «несие беру мекемелері үшін ипотекалық несиелерді қайта қаржыландыру мүмкіндігін қамтамасыз ету» және «Төтенше жағдайлардағы баспана ережелерін» басқару (бұл жауапкершілікті Соғыс уақытындағы бағалар және сауда кеңесінен қабылдау). 1947 жылы WHL CMHC құрамына енді. Үкіметке тиесілі зауыт Канаданың әртүрлі аймақтарынан жұмысшыларды тартты, ал аталған нысан – оқ-дәрі өндіруші жұмысшылары үшін салынған тұрғын үйлер мен инфрақұрылымдармен бірге, WHL құрылысына және басқаруына өткен дербес қалашыққа айналды. 1948 жылы үкімет CMHC-ге аталған аумақты және оның төңірегін заманауи өнеркәсіптік қалаға айналдыруды тапсырды. CMHC-нің аймақтық басқарушысы Джордж Финли жаңа тұрғын үй аудандарын, сауда орталықтарын және өнеркәсіптік аймақтарды жоспарлады.

1950 жылдар

1950 жылдары тұрғын үй сапасы туралы алаңдаушылықтар жеткілікті мөлшерде тұрғын үймен қамтамасыз ету міндетіне қосылды. Содан кейін банктер CMHC кепілдігімен ипотекалық несиелер беруді бастады. Егер несие алған адам банкрот болса, несие берген банк ақшасын жоғалтпайды, керісінше мемлекет оны өтейді. CMHC несие беру және сақтандыру жүйесінің бір бөлігі ретінде, аз тәуекелді несие алушылар кішкентай бастапқы төлеммен несие алғысы келсе, сақтандыру төлемдерін жасауға тиіс болды.

1960 жылдар

1960 жылдары CMHC қалалық жоспарлау және дамуға көшті, бұл қалаларға қарқынды қалалық өсіммен күресуге көмектесу үшін жасалды.

1970 жылдар

1970 жылдары үй сатып алу процесінде қолжетімділік маңызды факторға айналды. Тұрғын үйді қолжетімді ету мақсатында жер учаскелерінің мөлшері кішірейтіліп, құрылыс жоғары тығыздықпен жүргізіле бастады. CMHC онжылдықтың бірінші жартысында резервтерде қолданылатын екі несие сақтандыру өнімін ұсынды, бұл Банд Кеңестеріне немесе аборигендерге жеке тұрғын үйлерді немесе көппәтерлі үйлерді салуға, сатып алуға немесе жөндеуге CMHC сақтандыруымен қамтамасыз етілген қаржыландыруға қол жеткізуге мүмкіндік берді, сондай-ақ резервтердегі нарықтық тұрғын үйлерді көбейтуге бағытталған пилоттық сақтандыру жобасы іске қосылды.

2020 жылдар

2020 жылы CMHC өзгеріп жатқан міндеттемесін жақсырақ бейнелеу үшін тауарлық белгісін жаңартпақ екенін хабарлады. Бір қарастырылып жатқан атау – «Тұрғын үй Канадасы». 2020 жылы COVID-19 пандемиясы басталғанда, сол кездегі бас директор Эван Сиддалл үй сатып алушыларды үйге ие болуға қолдау көрсетуі «шексіз бола алмайды» деп ескертті. Бір айдан кейін олар ипотекалық сақтандыру талаптарын қатаңдатты. Ең төменгі қабылданатын кредиттік рейтинг 600-ден 680-ге дейін көтерілді, жалпы қарыздық жүктеме коэффициенті 39%-дан 35%-қа дейін, ал жалпы қарыздық міндеттеме коэффициенті бұрынғы 44%-дан 42%-ға дейін төмендетілді. CMHC тек өзінің қарыз алушыларын реттеу құқығына ие, бәсекелес жеке ипотекалық сақтандыру компанияларын емес. Квалификациялық талаптардың күшейтілуі нәтижесінде бәсекелестік күшейіп, нарықтың үлкен үлесін иеленуге мүмкіндік туды. Sagen (бұрынғы Genworth) кейін CMHC-ні Канаданың ең ірі ипотекалық сақтандырушысы ретінде ығыстырды. 2021 жылдың шілдесінде CMHC ипотекалық сақтандыру бойынша несие талаптарын қатаңдату туралы шешімін кері қайтарды. Жаңа бас директор бұл «қателік» болғанын айтты.

Бірінші рет үй сатып алушыларды ынталандыру бағдарламасы

2019 жылғы федералды бюджетте Канада үкіметі алғаш рет үй сатып алушыларды қолдау бағдарламасын (FTHBI) енгізді. Бағдарлама бастапқыда төрт жылдық мерзімге енгізіліп, оған 1,25 миллиард доллар қаражат бөлінді. Алайда, үкіметтегі Либералдық партия бағдарламаны одан әрі кеңейтуге және белгілі бір баға шектеулерін алып тастауға міндеттенді, бұл бағдарламаға қатыса алатын канадалықтардың санын едәуір арттырады. Бұл және басқа да түрлі шектеулер FTHBI бағдарламасы бойынша сатып алуға болатын үйдің ең жоғары бағасын 565 000 доллармен шектейді. Бұл Торонто және Ванкувер сияқты халық тығыз қоныстанған қалалардағы үй бағасының орташа көрсеткішінен әлдеқайда төмен, сондықтан осы аймақтарда бағдарламаның тиімділігіне қатысты алаңдаушылықтар туындап отыр. 2019 жылғы федералды сайлау кампаниясы барысында Канаданың Либералдық партиясы Торонто мен Ванкуверде үй сатып алушыларға көбірек көмек көрсету мақсатында осы бағдарламаны кеңейтуге уәде берді. Аталған бағдарлама, сатып алушыларға зейнетақы шотынан (RRSP) қаражат алып, бастапқы төлем мөлшерін ұлғайтуға мүмкіндік беретін «Үй сатып алу жоспарынан» (Home Buyer Plan) тәуелсіз.

Бағалы қағаздар

CMHC Ұлттық тұрғын үй заңының талаптарына сәйкес тұрғын үй ипотекаларын секьюритилендірумен айналысады. Бұл тіркелген банктерге несие беру саясатын жеңілдетуге көмектеседі, соның арқасында тұрғын үй сатып алушыларына ипотека алу оңайырақ болады. Қазіргі күні CMHC-ның күшінде 500 миллиард долларға жуық ипотекалық қағаздары бар. CMHC сондай-ақ Канада Үкіметінің атынан канадалық кепілді облигациялар үшін құқықтық базаны басқарады. 2012 жылы енгізілген бұл база несие берушілерге қаржыландыру көздерін кеңейтуге және халықаралық инвесторларды тарту арқылы қаржылық тұрақтылықты нығайтуға көмектеседі, осылайша кепілді облигациялар нарығын дамытады. Көптеген сарапшылар канадалық ипотекалық секьюритилендірудегі осы мемлекеттік монополияны жоғары сақтық талаптары мен қатаң мемлекеттік бақылаумен қорғайды, алайда бұл модельде секьюритилендірілген ипотекалық қарыздың көп бөлігі федералды үкіметтің балансында тіркеледі. 2019 жылдың мамырында Манитоба штатының Виннипег қаласында Канаданың кредит одағы қауымдастығы алдында сөйлеген сөзінде Канада Банкінің губернаторы Стивен Полоз CMHC-ның мемлекеттік секьюритилендіру бағдарламаларымен бәсекелесетін Канададағы жеке ипотекалық бағалы қағаздар нарығын дамытуға қолдау білдірді.

Саясат және зерттеулер

CMHC Канададағы федералды тұрғын үй саясатын әзірлеуге және іске асыруға көмектеседі. Осыған тұрғын үйді қаржыландыру тенденцияларын және негізгі және екінші деңгейлі нарықтардағы реттеу, ынталандыру және қарыздық құралдар үшін саяси мүмкіндіктерді қарастыру кіреді; аборигендер, зейнеткерлер, мүмкіндігі шектеулі адамдар және төмен кірісті отбасылар сияқты белгілі бір топтардың тұрғын үйге қажеттіліктерін талдау және осы қажеттіліктерді қалай қанағаттандыруға болатынын зерделеу; сондай-ақ тұрғын үй секторындағы тұрақты технологиялар мен тәжірибені дамытудың практикалық жолдарын анықтау. CMHC жергілікті, провинциялық және ұлттық деңгейде тұрғын үй нарығын жүйелі түрде талдап, болжам жасайды. CMHC сонымен қатар Тұрғын үйді қаржыландыру симпозиумының ұйымдастырушысы болып табылады, бұл әлемдік тұрғын үйді қаржыландыру мәселелерін талқылайтын академиялық шара.

Ипотекалық несиелерді сақтандыру

Канададағы федералдық деңгейде реттелетін несие берушілер үшін үй сатып алушының бастапқы төлемі 20%-дан кем болған жағдайда ипотекалық несие сақтандыруы міндетті болып табылады. Бұл сақтандыру несие берушіні қарыз алушы берешегін төлемеген жағдайда болатын шығыннан қорғайды және талапкерлерге үлкен бастапқы төлем жасаған сатып алушыларға ұсынылатын пайыздық ставкаларымен салыстырылатын мөлшерлемелермен тұрғын үйге қол жеткізуге мүмкіндік береді. CMHC мемлекеттік ипотекалық сақтандырушы ретінде елдің барлық аймақтарында және түрлі тұрғын үйлерге қызмет көрсетуге міндетті. Сонымен қатар, 2 миллиард долларлық жылдық инвестицияның бір бөлігі ретінде CMHC "Қолжетімді тұрғын үйге инвестиция" (IAH) бағдарламасы арқылы провинциялар мен территорияларға қаржылай көмек көрсетеді. CMHC-нің Резервтегі Коммерциялық Емес Тұрғын Ұйымдар Бағдарламасы бірінші ұлттарға қолайлы, жеткілікті және қолжетімді жалға берілетін тұрғын үйлерді салуға, сатып алуға, жаңартуға және басқаруға көмектеседі. CMHC жобаны қаржыландыру және іске асыру үшін субсидия бөледі.