Кіріспе

Батыс шіркеуіндегі ең көне монахтар ережесінің діни өмірін сипаттайтын құжат – шамамен 400 жылы жазылған Сент-Августин ережесі, сегіз тарауға бөлінген қысқаша құжат. Ол қоғамда өмір сүрген діни өмірдің жоспары ретінде қызмет етеді және Батыс шіркеуіндегі ең көне монастырлық ереже болып табылады. Августин өз замандастарының білетіні бойынша, монахтық немесе діни өмірді ұстанды және Рим Африкасындағы монахтар мен қарындастар үшін ережелер жасады. Сент-Василий сияқты, Августиннің көзқарасы қатаң денелік аскетизмнің ертедегі усақ-түйекке салынушы тәсілінен өзгеше болды. "Католик шіркеуінің жолдары" еңбегінде Августин Египет шөліндегі шығыс усақ-түйекке салынушылардың әдістеріне қатысты замандастарының сын-ескертпелерін атап өтті. Олардың тым оқшаулануы мен шамадан тыс аскетизмі шіркеу мен қоғам үшін "енді нәтижелі емес" екені айтылды. Мұндай жағдайға жауап ретінде, "Августин Гиппо сияқты қалада өмір сүріп жатқанда, рухтың кедейлігі мен жүректің ұстамдылығын қолдады". Гиппода оның монастырлық үйінің мүшелері қауымдастықта өмір сүрді, сонымен қатар пасторлық міндеттерін де орындады. Августин үшін 'құдайға деген сүйіспеншіліктің тағы бір көрінісі – жақынға деген сүйіспеншілік' еді. Профутюр мен Фортунатус – Киртада, Еводий – Узалисте, Бонифаций – Карфагенде қызмет етті.

211 хат

Бұл хатты 423 жылы Августин өзінің әпкесі басқарған және оның туысы мен қызы тұратын Хипподағы монастырдың қарындастарына жазған. Негізінен жаңа басшы тағайындауға байланысты туындаған мәселелерді шешу үшін жазғанмен, Августин діни өмір үшін маңызды қасиеттер мен әдет-ғұрыптарды талқылауға мүмкіндік алды: ол қайырымдылық, кедейлік, бағыну, дүниеден безгішілік, еңбекті бөлу, жоғары лауазымдағылар мен қарапайымдардың өзара міндеттері, бауырластық сезім, бірлескен дұға, әр адамның күшіне қарай ораза ұстау және тамақтан бас тарту, науқастарға күтім, үнсіздік және тамақ ішкен кезде оқу сияқты мәселелерге ерекше назар бөлді.

De opere monachorum (Бірінші опера)

Карфагендік Аврелий епископы, ойшалауға берілгенімен босқындыққа салынатын монахтардың әрекеттеріне қатты алаңдады. Оның өтінішімен Сент-Августин "De opere monachorum" атты еңбегін жариялады, онда ол Киелі кітаптың билігімен, апостолдардың мысалымен және тіпті өмірдің қажеттіліктерімен монахтың қажырлы еңбекке берілуге міндетті екенін дәлелдейді. Оның көптеген хаттары мен уағыздарында монахтық өмір мен оның міндеттері туралы оның іліміне пайдалы қосымшалар кездеседі. "De opere monachorum" еңбегінде ол еңбектің қажеттілігін қадағалайды, бірақ оны ешқандай ережеге бағынбауға шақырады, себебі өмір сүру үшін оны қамтамасыз ету қажет. Әрине, діни қызметке берілген монахтар еңбек ету қағидасын сақтайды, ал денсаулығы нашарлар осы қағидадан заңды түрде босатылады. Міне, осылар – Сент-Августин еңбектерінде және ережелерінде кездесетін ең маңызды монахтық талаптар.

Де вита эремитика ад сорорем либер

"De vitâ eremiticâ ad sororem liber" – бұл 1166 жылы қайтыс болған Англияның Риволькс аббаты Сент-Элредтің шөлді өмірге арналған трактаты.

Ерте ортағасырлық ықпал

430 және 570 жылдар аралығында Августин ережесі вандалдардың қудалауынан қашқан монахтар мен дін қызметкерлері арқылы Еуропаға жеткізілді және шағын монахтар мен қарындастар тобы, сондай-ақ епископтарымен кафедралық қауымдастықта тұратын діни қызметкерлер қолданды. Ол өз қарындастарына арналған ережесінде 211-ші хаттан кеңінен цитата келтірді. Әулие Августин мен Цезарий Арль архиепискобынан, оның ізбасары Аврелианға, және онымен бірге монах заңдарының авторына өткен ортақ рухта болды. Августинның ықпалы Галлиядағы әйелдер монастырларына да тарады, онда Цезарий ережесі толығымен немесе ішінара қабылданды, мысалы, Пуатьедегі Сен-Круа, Безансонның Жюксамонтье және Клермонға жақын Шамалиерде. Бірақ Августинның үйретімдерін қабылдау және оны цитаталау ғана жеткіліксіз болды; Regula Tarnatensis (Рона аңғарындағы белгісіз монастырь) авторы өз еңбегіне қарындастарға жолданған хаттың толық мәтінін енгізіп, оны ерлер қауымына бейімдеу үшін шағын өзгерістер жасады. Бұл бейімделу, әрине, алтыншы немесе жетінші ғасырларда басқа монастырларда да жасалды, ал Әулие Бенедикт Анианский өзінің "Codex regularum" еңбегінде осыған ұқсас өзгертілген мәтінді жариялады. Нақты ақпараттың жетіспеуіне байланысты, бұл қай монастырларда жасалғанын және олардың саны көп болған-болмағанын айта алмаймыз. Осылайша, Әулие Августин ережесіне айналған 211-ші хат, әрине, «Әкелердің ережелері» деген жалпы атаумен белгілі жинақтың бір бөлігін құрады және монастырларды негіздеушілер оны діни өмір салтының негізі ретінде пайдаланды. Ол сегізінші және тоғызыншы ғасырларда құрыла бастаған канондық немесе клерктік қауымдар тарапынан қабылданбаған сияқты. Мец епискобы (742-766) Әулие Хродеганг берген ереже толығымен Әулие Бенедикттің ережесінен алынған, және онда Аахен синодтарының (816-819) шешімдерінен одан да анық Августин ықпалының іздері табылмады, оларды канондық ережелердің нақты конституциялары деп санауға болады. Бұл ықпал үшін біз XI ғасырда симония мен діни қызметкерлердің күйеулік қатынастарына қарсы тұру үшін құрылған клирикалық немесе каноникалық қауымдардың негізін күтуіміз керек. Хиппо епископының діни өмірі ұзақ уақыт бойы канондықтар мен Әулие Августин ермектері арасындағы даудың нысаны болды, олардың әрқайсысы оны өзіне ғана тиесілі деп мәлімдеді. Бұл дау тарихи фактіні анықтаудан гөрі басымдық мәселесін шешуге байланысты болды, және екі тарап та толыққанды құқылы болмағандықтан, дау шексізге дейін жалғасуы мүмкін еді, егер Папа Сикст IV өзінің «Summum Silentium» (1484) бұйрығымен оған нүкте қоймағанда.

Ортағасырлық асырап алу

Он бірінші ғасырда түрлі монахтар Сент-Бенедикт ережесінің (соңғы бес ғасыр бойы монахтар өмірінің стандартты үлгісі болған) қазіргі қарқынды өзгеріп жатқан қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандырмайтынын сезінді, оның ішінде қалалардың өсуі, сауаттылықтың артуы және байлық пен биліктің таралуындағы өзгерістер де болды. Кейбір жағдайларда бұл Бенедикт ережесін бастапқы тазалығына қайтаруға бағытталған реформаларға әкелді, кейінірек қосылған нәрселерді алып тастау арқылы, ал басқалары қауымда өмір сүретін дін қызметкерлерінің (немесе "канондардың") тобы пайда болды, олар Сент-Бенедикт ережесінен гөрі әлдеқайда қатаң тәртіппен өмір сүрді, және "Сент-Августин ережесі" деп белгілі ежелгі мәтіндер жинағын ұстанды. Бұл дін қызметкерлері кеңінен "Канондар реттеушілері" (дәстүрлі "зайырлы" канондардан оларды ажырату үшін, олар ескі, Каролингтік "Аахен ережесін" ұстанды), "Августин канондары", "Сент-Августин канондары", "Остин канондары" немесе "Қара канондар" деп белгілі болды. Бұл ережені дін қызметкерлері үшін Латеран кеңесі (1059) және төрт жылдан кейін Римде өткен тағы бір кеңес бекітті. Сент-Августин ережесін қабылдау кейіннен Батыс Еуропаға жылдам тарады. Алғашқы Викториандық канондар 1113 жылы Сент-Августин ережесін қабылдады. 1120 жылы Ксантендік Норберт Премонстрат орденін құрғанда Сент-Августин ережесін таңдады. Оны 1198 жылы Иоанн Мата Тринитариандық орденін құрғанда қабылдады. Төртінші Латеран кеңесінде (1215) ол шіркеудің бекітілген ережелерінің бірі ретінде қабылданды. 1216 жылы уағыздаушылар орденінің паптық мойындалуымен ол қабылданды. Сондай-ақ, 1256 жылы Сент-Августин ордені, 1308 жылы Бірінші Ермектік Сент-Пол ордені және Мейірім ордені де қабылдады. Он бесінші ғасырға қарай Еуропада осы ережені ұстанатын 4500-ден астам орын болды. Бүгінде 150-ден астам қауым оны қолдайды.