Кіріспе

Италиялық құқық ғалымы (1909–2004)

Норберто Боббио (norˈbɛrto ˈbɔbbjo; 18 қазан 1909 – 9 қаңтар 2004) – итальяндық құқық және саяси ғылымдар философы, сондай-ақ саяси ой-сананың тарихшысы. Ол Турин қаласындағы «La Stampa» газетіне тұрақты түрде мақалалар жазатын. Боббио Пьеро Гобетти, Карло Росселли және Алдо Капитани дәстүріндегі әлеуметтік либерал болды. Оған Ханс Келсен мен Вильфредо Парето да зор ықпал еткен.

Ерте өмір

Боббио 18 қазан 1909 жылы Турин қаласында Луиджи мен Роза Кавилья отбасында дүниеге келді. Оның отбасының орташа табысты болуы (әкесі дәрігер болғандықтан) Боббиоға жайлы балалық шақ сыйлады. Ол өлеңдер жазып, Бахтың және Вердидің «Травиата» операсын ұнатты. Кейін ол түсініксіз ауруға шалдықты, ол шаршаңқылық пен денсаулықтың нашарлауына әкелді. Бұл сезім жасымен бірге күшейді, бірақ оның зиялық өсуінің маңызды бөлігіне айналды. Боббио Лицео Классико Массимо д'Азеглиода оқыды, онда Леоне Гинцбург, Чезаре Павезе және Витторио Фоамен кездестірді, олардың барлығы Италия Республикасы мәдениетінің көрнекті тұлғаларына айналды. 1928 жылдан бастап, сол заманғы көптеген жастар сияқты, Боббио Ұлттық фашистік партияға тіркелді.

Өмір жолы мен көзқарасы

Орта мектепте Боббио Витторио Фоа, Леоне Гинцбург және Чезаре Павеземен танысты, ал университете олармен дос болды. 1942 жылы Бенито Муссолининің фашистік режимі тұсында және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Боббио заңсыз болған "Акция партиясы" (Partito d'Azione) партиясына қосылды және 1943 және 1944 жылдары түрмеге қамалды. Ол 1946 жылғы Италия Конституциялық Ассамблеясына кандидат болды, бірақ орын жеңе алмады. Соғыстан кейінгі Италияда христиан-демократтардың үстемдігіне байланысты партияның сәтсіздігінен кейін Боббио сайлау саясатын қысып, академиялық қызметке қайта оралды. Ол солшыл-оңшыл саяси бағыттардың маңызды жақтаушысы болды, солшылдар әлеуметтік теңсіздікті жоюға тырысады деп, ал оңшылдар әлеуметтік теңсіздікті жойылмас табиғи айырмашылықтардың салдары деп есептейді және әлеуметтік теңдікті утопиялық немесе авторитарлық деп санайды деп мәлімдеді. Заң үстемдігін, биліктің бөлінуін және биліктің шектелуін қатты қолдаған социалист болғанымен, марксизмнің көп бөлігіндегі антидемократиялық және авторитарлық элементтерге қарсы болды. Ол Италия Коммунистік партиясы мен Христиан-демократтар арасындағы тарихи келісімді қолдады және Сильвио Берлускониді қатал сынға алды. Боббио Турин қаласында, өзі туған және өмірінің көп бөлігін өткізген жерде қайтыс болды.

Қоғамдық интеллектуалдық

Ричард Белламидің пікірінше, Боббио – қоғамдық зиялы болған және өмірі бойы көптеген мәселелермен айналысқан, оның ішінде әлеуметтік демократияны қорғау және ядролық қаруды жоюды қолдау да болды.

Негізгі жұмыстар

Боббионың алғашқы кітабы – «Қоғамдық және құқықтық философиядағы феноменологиялық бұрылыс» (1934) болды. Одан кейін «Құқықтық логикада аналогияны қолдану» (1938) және «Жабығу философиясы» (1944) жарық көрді. Сосын Боббио Ханс Келсеннің еңбегінен шабыттанған заңның жалпы теориясын жасауға кірісті. Бұл зерттеулер нәтижесінде «Сот нормаларының теориясы» (1958) және «Құқықтық тәртіп теориясы» (1960) еңбектері жарыққа шықты. 1972 жылы Туриндегі Саясат кафедрасының меңгері болғаннан кейін Боббио заңның таза теориясынан саяси мәселелерге көшті. Ол Гоббс, Моска және Парето туралы жазды. Осы кезеңдегі заң үстемдігі, құқықтар және демократия тақырыбына арналған жариялымдар: «Қай социализм?» (1976); «Демократияның болашағы: Ойын ережелерін қорғау» (1984); «Мемлекет, үкімет және қоғам» (1985); «Құқықтар дәуірі» (1990). «Либерализм және демократия» (1985) либерализм мен демократия арасындағы қарым-қатынасты зерттейді, олардың кернеулері мен толықтырушылықтарын көрсетеді. Басқа еңбектері: «Соғыс мәселесі және бейбітшілікке жолдар» (1979); «Үшінші жоқ» (1989); және «Әділетті соғыс па?» (1991).

Демократия

Боббио демократияны, автократиялық үкімет түрлерінен ерекшелендіретін мағыналы талқылаудың жалғыз жолы – оны ұжымдық шешімдерді кім қабылдауға және қандай процедуралар қолданылуға тиіс екенін белгілейтін (бастапқы немесе негізгі) ережелер жиынтығымен сипатталатын нәрсе ретінде қарастыру деп қорғады. Кез келген әлеуметтік топ өзінің сақталуын қамтамасыз ету үшін топтың барлық мүшелері үшін міндетті болатын шешімдер қабылдауы керек.