Кіріспе

Зороастризмнің негізгі литургиялық жинағы және зороастризмдегі басты құлшылық амалы.

Ясна (/j//ʌ//s//n//ə/) – зороастризмнің басты құлшылық амалының аваста тіліндегі атауы. Бұл сонымен қатар осы ясна рәсімі кезінде оқылатын Авеста мәтіндерінің негізгі литургиялық жинағының да атауы болып табылады.

Шолу

Ясна рәсімінің қызметі, өте қысқаша айтқанда, Ахура Мазданың тәртіпті рухани және материалдық жаратылыстарын Ангра Майньюдың жойқыш күштерінің шабуылына қарсы нығайту болып табылады. Ясна қызметі, яғни Ясна мәтіндерін оқу, "суға шашқан құрбандық" деп аталатын апе-заотрамен аяқталады. Рәсім Висперад және Вендидад мәтіндерін оқу арқылы ұзартылуы мүмкін. Тәжірибелі діни қызметкер оқығанда, ұзартусыз кәдімгі ясна рәсімі шамамен екі сағатқа созылады. Ясна мәтіндері әртүрлі уақытта әртүрлі авторлар жазған 72 тараудан тұрады. Ортаңғы тараулар Зороастрия қанонының (тілдік тұрғыдан) ең көне мәтіндерін қамтиды. Бұл өте көне мәтіндер, өте архаикалық және тілдік жағынан қиын Ежелгі авест тілінде, төрт ең қасиетті зороастрия дұғаларын, сондай-ақ бес Гаттадан тұратын 17 тарауды қамтиды – бұл Зороастрдың өзі жазған гимндер деп есептеледі. Яснаның бірнеше бөлімдерінде түсіндірмелер бар. Ясна тараулары мен тармақтары дәстүрлі түрде "Y" әрпімен қысқартылады. Авест тіліндегі "ясна" сөзі сөзбе-сөз "құрбандық" немесе "ғибадат" дегенді білдіреді. Бұл сөз тілдік және мағыналық жағынан Веда санскритінің "яджна" сөзімен байланысты.

Қызмет

Ясна рәсімінің теологиялық функциясы және оны дұрыс орындау – ашаны нығайту, яғни рәсімнің мақсаты – құдайлық тәртіптің (ашаның тағы бір мағынасы) жаратылысындағы (ашаның тағы бір мағынасы) дұрыс/шынайы нәрсені күшейту. "Иран энциклопедиясы" ясна рәсімінің мақсатын "Ахура Мазданың жақсы жаратылысының ғаламдық тұтастығын сақтау" деп қорытындылайды. Зороастризмнің адамзаттың мақсатына қатысты космологиялық/эскатологиялық көзқарасы – Мазданың тәртіпті рухани және материалдық жаратылыстарын Ангра Майньюдың жойқыш күштеріне қарсы нығайту. Осы қақтығыста, теологиялық тұрғыдан алғанда, адамзаттың басты қаруы – ясна рәсімі, ол тікелей және дереу әсер етеді: "Яснаның дұрыс орындалуы ғаламның хаосқа түсуіне кедерес жасайды, ол тек символдық әрекет емес". Ясна рәсімінің шешімді әрекеті – Аб Зохр, "суларды күшейту". Ясна қызметі, яғни Ясна мәтіндерін оқу, Аб Зохрмен – "суға шалумен" аяқталады. Ясна рәсімін Висперад пен Вендидад оқу арқылы ұзартуға болады. Жақсы даярланған дін қызметкері Яснаны шамамен екі сағатта толық оқи алады. Ұзартулармен бірге бұл уақыт бір сағатқа артады. Ясна рәсімі әдетте тек таңертең ғана орындалады.