Кіріспе

2005 жылғы 11 және 12 қыркүйекте Норвегияда парламенттік сайлаулар өтті. Сайылаудың нәтижесінде оппозициялық орталық-солшыл Қызыл-жасыл коалиция жеңіске жетті, ол дауыстардың 48,0 пайызын алып, 169 орынның 87-сін жеңіп алды, оның ішінде Еңбек партиясы 61 орынға ие болды. Үш партиялық орталық-оңшыл үкіметтік коалиция 44 орынды жеңіп алды, ал оңшыл «Прогресс» партиясы 38 орынды жеңіп алып, ең ірі оппозициялық партия атанды. Сайлауға қатысу деңгейі 77,1% құрады, бұл 2001 жылғы сайлаумен салыстырғанда 2 проценттік тармаққа артық.

Жарыс қатысушылары

Атауы Идеология Лауазымы Лидер 2001 жылғы нәтиже Дауыстар (%) Орындықтар АП Еңбек партиясыArbeiderpartiet Әлеуметтік демократия Орталық-сол Жақ Женс Столтенберг 24,2% H Консервативтік партияHøyre Либералды консервативтік Орталық-оң Жақ Эрна Сольберг 21,2% FrP Прогресс партиясыFremskrittspartiet Консервативті либерализм Оң Жақ Карл И. Хаген 14,6% SV Социалистік солшыл партиясыSosialistisk Venstreparti Демократиялық социализм Сол Жақ Кристин Халворсен 12,5% KrF Христиандық демократиялық партияKristelig Folkeparti Христиандық демократия Орталықтан оңға қарай Дагфин Хойбратен 12,4% Sp Орталық партияСenterpartiet Аграризм Орталық Аслауг Хага 5,5% V Либералдық партияVenstre Социалистік либерализм Орталық Ларс Спонхайм 3,9% Kp Жағалау партиясыKystpartiet Солтүстік аймақтық либерализм Орталықтан оңға қарай Рой Вааге 1,7%

Науқан

Сайлау алдында премьер-министр Кьелл Магне Бондевик Консервативтік партиядан (38 орын), Христиандық халық партиясынан (22 орын, сондай-ақ премьер-министрді қамтамасыз еткен) және Либералдық партиядан (2 орын) тұратын коалициялық үкіметке жетекшілік етті. Коалиция құраған үш негізгі партияның барлығы шығып бара жатқан 165 орындық Стортингте 62 орынға ие болды. Прогресс партиясы тағы 26 орынға ие болды, осылайша төрт партия бірігіп жұмыс істегенде көпшілікке қол жеткізе алды. Коалиция ішіндегі келіспеушіліктерге байланысты 2004 жылдың қараша айында Прогресс партиясы үкіметтің ауруханаларды жеткілікті қаржыландырмағанын айтып, қолдауын уақытша кері тартып алды, бірақ кейін келісімге келді. Үкімет 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісіне байланысты да сынға ұшырады, оның салдарынан бірнеше норвегиялық азамат қаза тапты. Премьер-министр үкіметінің апатқа кешіккен реакциясында қателіктер болғанын мойындады. 2005 жылы жеке мектептер мәселесі күрделі мәселеге айналды. Оппозициядағы Еңбек партиясы, Социалистік солшыл партия және Орталық партия үкіметтің "балама білім беретін" немесе діни сенімдерге негізделген мектептерден басқа мектептерді жекешелендіру жоспарына қарсы болды. Премьер-министрдің жеке беделі төмендеген кезде, 2005 жылдың басындағы қоғамдық пікір сауалнамалары Еңбек партиясының басымдыққа ие екенін көрсетті. Оның басшысы Йенс Столтенберг 2000 жылдың наурызынан 2001 жылдың қазанына дейін премьер-министр болған және сайлау алдында кең қолдауға ие болды. Сауалнамалар бойынша Еңбек партиясы, Социалистік солшыл партия және Орталық партия қызыл-жасыл коалиция құрап, Стортингте көпшілікті құруы мүмкін. Еңбек партиясы мен Социалистік солшыл партия Орталық партияға көпшілікке қол жеткізу үшін қажет болмаған жағдайда да адал болатындарын уәделеді. Маусым айында Прогресс партиясының басшысы Карл И. Хаген, егер Бондевик сайлаудан кейін премьер-министр болып қайтадан пайда болса, олардың партиясы жаңа коалицияны қолдамайтынын мәлімдеді, бұл консервативтік партияның басшысы Эрна Сольбергті жақсы кандидат деп есептегенін білдірді. Сайлауға бір апта қалғанда, Социалистік солшыл партияның танымалдылығы төмендеді. Либералдық және Консервативтік партиялар сауалнамаларда қолдауын арттырды. 2005 жылдың 11 қыркүйегінде, сайлаудың алдындағы күні, сауалнамалар қызыл-жасыл коалиция мен оңшылдар арасында тің тепестік күйзелісін көрсетті. Алдын ала дауыс беру 10 тамыз бен 9 қыркүйек аралығында жүзеге асырылды. Алдын ала дауыс беруге 452 488 дауыс берілді, бұл 2001 жылғы сайлаумен салыстырғанда шамамен 52 000-ға кем.

Ұрандар

Партияның түпнұсқалық ұраны ағылшын тіліндегі аудармасы Еңбек партиясы"Nytt flertall ny solidaritet"Жаңа көпшілік, жаңа ынтымақ Прогресс партиясы"Христиандық демократиялық партия"Bruk hjertet. Og hodet. Og stemmen"Жүрегіңді, ақылыңды және дауысыңды қолдан Консервативтік партияFortsatt fremgangӘлі де алға басқанда Орталық партияMed hjerte for hele landetБүкіл ел үшін жүрекпен Социалистік солшы партияUlike mennesker, like muligheterӘр түрлі адамдар, тең мүмкіндіктер Либералды партияFrihet og fellesskap, løsninger i sentrumЕркіндік және бірлік, шешімдер орталықта Қызыл сайлаушы АльянсыОңшылдардың ықпалына қарсы сенімді қорғаушыңыз Көздер:

Талқылау

2005 жылғы Норвегия парламенттік сайлаулары пікірсайыстары
Күні Ұйымдастырушылар Қатысқандар Шақырылған Шақырылмаған
9 қыркүйек NRK Йенс Столтенберг, Осслауг Хага, Эрна Сольберг, Кристин Халворсен, Кьелл Магне Бондевик, Дагфинн Хёйбратен, Карл И. Хаген, Ларс Спонхейм, Торстейн Дале, Рой Вааге
10 қыркүйек TV 2 Йенс Столтенберг, Осслауг Хага, Эрна Сольберг, Кристин Халворсен, Дагфинн Хёйбратен, Карл И. Хаген, Ларс Спонхейм, Торстейн Дале, Рой Вааге

Сайлаушылардың демографиялық көрсеткіштері

Кохорт Кохорттың дауыс беру пайызы Ap FrP H Sv KrF Sp V Басқалар Жалпы дауыс беру 32,69% 22,06% 14,10% 8,83% 6,78% 6,48% 5,92% Жынысы Әйелдер 35,5% 19,5% 12,1% 11,8% 8,1% 5,2% 5,6% Ерлер 30,2% 24,4% 15,9% 6,1% 5,6% 7,6% 6,3% Жасы 18–30 жас 26,7% 29,5% 10,9% 15,9% 5,8% 5,4% 2,3% 30–59 жас 32,9% 19,8% 16,0% 9,1% 5,9% 6,4% 7,0% 60 жас және одан жоғары 36,0% 22,7% 11,4% 3,5% 9,6% 7,4% 5,4% Жұмыс Төмен табыс 37,2% 24,0% 7,0% 9,6% 6,6% 7,2% 2,8% Орташа табыс 31,1% 24,2% 11,8% 8,4% 8,8% 7,3% 5,7% Жоғары табыс 30,8% 17,2% 24,1% 8,5% 4,0% 4,5% 9,7% Білімі Бастауыш мектеп 42,2% 31,0% 4,7% 3,9% 4,3% 6,9% 1,3% Орта мектеп 32,5% 27,2% 11,9% 6,2% 8,5% 7,7% 3,2% Жоғары білім (университет/колледж) 29,8% 13,7% 19,5% 13,2% 5,8% 5,0% 10,2% Дереккөзі: Норвегиялық әлеуметтік зерттеулер институты

Жеңімпаздар

Қызыл-жасыл коалиция сайлауда жеңіске жетіп, 2005 жылдың 17 қазанында Йенс Столтенбергті премьер-министр етіп, көпшілік үкімет құрды, бұл ескі үкімет 2006 жылға арналған ұлттық бюджет ұсынғаннан кейін болды. Еңбек партиясы "тек көптеген орташа партиялардың ішіндегі ең ірісі ғана емес, ең ірі норвегиялық партия" деген мәртебесіне қайта оралды. Прогресс партиясы консерваторлардан айқын артық басып өтіп, Бондевик үкіметіндегі партиялардың біріккен күшіне жақындады. Либералдық партия 1965 жылдан бергі ең сәтті сайлауда айтарлықтай орындарға ие болды. Дауыс саны шамалы өскенімен, көптеген қосымша орындарды жеңіп алу, партияға жалпыұлттық дауысқа пропорционалды өкілдік беру үшін қажетті 4% дауыс шегінен өтудің нәтижесі болды (нақты аймақтағы дауыс санына сәйкес тікелей аймақтық мандаттардан өзгеше). Venstre алты тікелей аймақтық мандат және төрт қосымша мандат алды.

Жоғалғандар

Социалистік емес партиялар күтілгеннен де ауыр жеңіліске ұшырады, дауыстарының жартысына жуығы Прогресс партиясына берілді, ол Бондевик үкіметін тек сырттан ғана қолдауға қабілетті болды; ал басқа партиялар бірнеше мәселедегі келіспеушіліктерге байланысты үкіметтік коалицияға ресми түрде қосылудан жалтарды. Социалистік солшыл партия сайлау науқаны барысында сауалнамалар партияға 15%-дан астам қолдау көрсеткенімен, көңілі толмаған нәтижеге жетті. Консервативтік партия көптеген дауысын жоғалтты және енді социалистік емес партиялардың ішінде ең ірісі емес, осы көрсеткіш бойынша Прогресс партиясы одан озды. Христиан-демократиялық партия дауыс санының жартысына жуығын жоғалтты және тарихындағы ең ауыр жеңілістердің бірін бастан өткерді. Жағалау партиясы парламенттегі жалғыз өкілін жоғалтты. Қызыл сайлау альянсы парламентке өкіл жібере алмады.