Кіріспе

Норвегияның жоғары заң шығару органы – Стортинг (Stortinget;) – 1814 жылы Норвегия Конституциясымен құрылған Норвегияның жоғары заң шығару органы. Ол Осло қаласында орналасқан. Бір палаталы парламентте 169 мүше бар, олар әр төрт жыл сайын партиялық тізімдер бойынша пропорционалды өкілдік принципі негізінде он тоғыз көпмандатты округтен сайланады. Стортинг мүшесі норвег тілінде stortingsrepresentant, яғни «Стортинг өкілі» деп аталады. Ассамблеяны президент басқарады, ал 2009 жылдан бері бес вице-президенттен тұратын президиум да бар. Мүшелер он екі тұрақты комитет пен төрт процедуралық комитетке бөлінеді. Парламентке тікелей бағынышты үш омбудсмен бар: Парламенттік барлауды қадағалау комитеті және Бас аудитор кеңсесі. Парламентаризм 1884 жылы орнатылды, Стортинг «бірыңғай бір палаталылық» формасын қолданды, оның нәтижесінде парламент мүшелерін екі ішкі палатаға бөліп, Норвегияны де-факто екіпалаталы парламентке айналдырды – Лагтинг пен Одельстинг. 2007 жылғы конституциялық түзетулерден кейін бұл ереже жойылып, 2009 жылғы сайлаудан кейін күшіне енді. (Президиум парламент президенттері мен вице-президенттерінен, Одельстингет пен Лагтингет басшыларынан тұрды. Айвар Люкке (мандатына сәйкес) эмиграциядағы президент К.Ж. Хамброның орнына келді; Люкке [алты] адамның бірі болды, олар қол қойды. Бұл бөлініс импичмент процесінде өте сирек қолданылды. 1814 жылғы бастапқы идея Лагтингтің жоғарғы палата ретінде жұмыс істеуі болды, ал Стортингтің тәжірибелі және үлкен мүшелері сол жерге орналастырылды. Алайда, кейін Лагтинг құрамы Одельстингке ұқсас болды, сондықтан оларды ажырату қиын болды, ал Лагтингте заң жобасын қабылдау көбінесе формальды процедура болды. Заң жобаларын Үкімет немесе Одельстинг мүшесі Одельстингке ұсынды; Лагтинг мүшелеріне өздері заң жобаларын ұсынуға рұқсат етілмеді. Одельстинг пен Лагтингтен мүшелері бар тұрақты комитет заң жобасын қарастырды, кейде тыңдаулар өтті. Егер заң жобасы Одельстингте қабылданса, ол Лагтингке қарауға немесе түзетулер енгізуге жіберілді. Көптеген заң жобалары Лагтингте түзетілмей қабылданды, содан кейін патшаның қол қоюына жіберілді. Егер Лагтинг Одельстинг ұсынған жобаға түзетулер енгізсе, ол Одельстингке қайтарылды. Егер Одельстинг Лагтинг енгізген түзетулерді мақұлдаса, заң жобасына король қол қояды. Әйтпесе, заң жобасы Лагтингке қайтарылады. Егер Лагтинг түзетулерді ұсынса, заң жобасы Стортингтің пленарлық отырысына ұсынылады. Заң жобасының қабылдануы үшін пленарлық отырыстың үштен екі көпшілігінің қолдауы қажет болды. Басқа жағдайларда қарапайым көпшілік жеткілікті болды. Әр палата заң жобасына дауыс берген сайын үш күн өткені жөн болды. Ол 2009 жылы жаңадан сайланған Стортингпен күшіне енді.

Орындықтар саны

Стортингтегі орын саны жылдар бойы өзгеріп келеді. 1882 жылы 114 орын болды, 1903 жылы 117-ге, 1906 жылы 123-ке, 1918 жылы 126-ға, 1921 жылы 150-ге, 1973 жылы 155-ке, 1985 жылы 157-ге, 1989 жылы 165-ке, ал 2005 жылдан бастап 169 орынға дейін артты.

Заңнамалық

Заң шығару процедурасы бес кезеңнен өтеді. Біріншіден, заң жобасын парламентке үкімет мүшесі немесе, егер ол жеке заң жобасы болса, кез келген депутат енгізеді. Парламент заң жобасын тиісті тұрақты комитетке жібереді, онда ол комитет кезеңінде егжей-тегжейлі қарастырылады. Бірінші оқылым парламентте комитет ұсынымын талқылау және дауыс беру арқылы өтеді. Егер заң жобасы қабылданбаса, процедура тоқтатылады. Екінші оқылым бірінші оқылымнан кем дегенде үш күн өткен соң өтеді, онда парламент заң жобасын қайта талқылайды. Жаңа дауыс беру өтеді, және егер ол сәтті аяқталса, заң жобасы патшалық бекіту үшін Патша Кеңесіне жіберіледі. Егер парламент екінші оқылымда басқа шешімге келсе, үшінші оқылым кем дегенде үш күннен кейін өткізіледі, онда талқылау мен дауыс беру қайталанады, сондай-ақ екінші оқылымдағы түзетулер қабылдануы немесе заң жобасы ақыры қабылданбауы мүмкін.

Басқа комитеттер

Тұрақты комитеттермен қатар тағы төрт комитет жұмыс істейді. Сыртқы істер жөніндегі кеңейтілген комитет Сыртқы істер және қорғаныс жөніндегі тұрақты комитеттің мүшелерінен, президиумнан және парламенттік басшылардан құралады. Комитет сыртқы істер, сауда саясаты және ұлттық қауіпсіздікке қатысты маңызды мәселелерді үкіметпен талқылайды. Талқылаулар жасырын болып өтеді. Еуропалық комитетке Сыртқы істер және қорғаныс жөніндегі тұрақты комитеттің мүшелері мен Еуропалық экономикалық аймаққа (ЕЭА) және Еуропалық еркін сауда аймағына (ЕАЭО) парламенттік делегациясы кіреді. Комитет Еуропалық Одақтан түсетін директивалар бойынша үкіметпен пікірталас жүргізеді. Сайлау комитеті 37 мүшеден тұрады және парламент ішіндегі сайлауларға, сондай-ақ президиумда, тұрақты комитеттерде және басқа комитеттердегі партиялар мен өкілдерді бөлуді ұйымдастыруға жауапты. Дайындық куәландыру комитеті 16 мүшеден тұрады және сайлауды мақұлдауға жауапты.

Тағайындалған агенттіктер

Бес мемлекеттік орган үкімет емес, парламент тарапынан тағайындалады. Бас аудиторлық кеңсе мемлекеттік басқарудың барлық салаларының аудиторы болып табылады және мемлекеттік экономикалық қызметтің барлығын тексеру, бақылау және кеңес беруге жауапты. Парламенттік Омбудсмен – мемлекеттік басқаруға қатысты омбудсмен. Ол сайланған орган, соттар немесе әскери құрылымдар қараған жоқ кез келген мәселені тергеуге құқылы. Қарулы күштер омбудсмені – әскерилерге қатысты омбудсмен. Азаматтық қызметке шақырылғандар омбудсмені азаматтық қызметтегі адамдарға жауапты. Парламенттік барлауды қадағалау комитеті – барлау, қадағалау және қауіпсіздік қызметтерін бақылауға жауапты жеті мүшеден тұратын орган. Парламент сондай-ақ Нобель бейбіт сыйлығын табыс ететін Норвегия Нобель комитетінің бес мүшесін тағайындайды.

Әкімшілік

Парламенттің әкімшілігінде шамамен 450 адам жұмыс істейді, оны 2018 жылы қызметке тағайындалған Стортинг директоры Марианна Андреасен басқарады. Ол сонымен қатар президиум хатшысы қызметін де атқарады.

Сайлаулар

Стортингке мүшелер партиялық тізімдегі пропорционалдық өкілдік негізінде көпмандатты сайлау округтерінде сайланады. Бұл әрбір сайлау округінен түрлі саяси партиялардың өкілдері сайланады дегенді білдіреді. Сайлау округтері Норвегияның бұрынғы 19 округімен сәйкес келеді. Облыстарды біріктіру нәтижесінде округтер саны 11-ге дейін азайтылғанмен, 19 сайлау округі өзгеріссіз қалды. Сайлаушылар жеке кандидаттарға емес, партиялардың тізіміне дауыс береді, олар партия ұсынған кандидаттардың ретімен тізілген тізімі болып табылады. Егер сайлаушы бюллетеньді өзгерте қоймаса, тізімдегі бірінші кандидат орын алады. Партиялар өз округтерінен тыс кандидаттарды, тіпті шетелде тұратын Норвегия азаматтарын да ұсынуға құқылы. Парламенттік орындарды партиялар арасында бөлу үшін Sainte Laguë әдісі қолданылады. Осының нәтижесінде, өкілдердің үлесі елі бойыншағы дауыс беру үлесіне шамамен тең болады. Алайда, бір округте көп дауыс жинаған партия, елі бойыншағы көрсеткіші төмен болса да, сол округтен орын жеңіп алуы мүмкін. Мұндай жағдай Норвегия тарихында бірнеше рет орын алған. Керісінше, егер партияның Стортингтегі бастапқы өкілдігі дауыс үлесінен кем болса, партия бүкіл ел бойыншағы көрсеткіш сайлау шегінен (қазіргі уақытта 4%) жоғары болған жағдайда, теңестіру орындары арқылы көбірек өкілдерді тағайындауы мүмкін. 2009 жылы 19 орын теңестіру жүйесі арқылы бөлінді.

Әдеп кодексі

Парламенттік емес тілге мыналар жатады: бір түндік қатынас, түтіндік қоршау үкіметі, таза ақымақтық, Молбо саясаты, Алла қаушаласын, жалған және "som fanden leser Bibelen".

Ғимарат

1866 жылдың 5 наурызынан бастап парламент Норвегия Парламенті ғимаратында, Ослодағы Карл Йоханс көшесі, 22-үй мекендеп келеді. Ғимаратты швед сәулетшісі Эмиль Виктор Ланглет жобалаған. Ол сары кірпіштен салынған, ал бөлшектері мен іргесі ақшыл сұр граниттен жасалған. Бұл бірнеше стильдің үйлесімі, соның ішінде Франция мен Италиядан алынған шабыттар да бар. Парламентке жақын орналасқан ғимараттарда да кеңселер мен мәжіліс залдары бар, себебі Парламент ғимараты заң шығарушы органның бүкіл қазіргі штатты орналастыруға тым кішкентай. Акерсгата 18, Принсенс Гейт 26, Акерсгата 21, Толльбугата 31 және Недре Воллгейт 18 ғимараттарында парламенттік қызметкерлер мен Парламент депутаттары орналасқан.