Кіріспе
Бұл мақалада Норвегиядағы саяси партиялар тізімі келтірілген. Норвегия көппартиялық жүйеге ие, онда көптеген саяси партиялар бар, ешбір партия заң шығарушы органдағы 169 орынның көпшілігін жеңіл алуға мүмкіндік таппайды. Партиялар коалициялық үкімет құру үшін біріге алады.
This article lists political parties in Norway. Norway has a multi party system with numerous political parties, in which no party can easily gain a majority of the 169 legislative seats. Parties may cooperate to form coalition governments.
1884-1905 жылдар
Норвегиядағы ең көне саяси партия – Либералдық партия, ол 1884 жылы құрылған. Ұзақ өтпей, оппозицияда Консервативтік партия құрылды. Сол кездегі басты саяси айырмашылық парламентаризм мәселесі болды, либералдар оны қолдап, консерваторлар қарсы болды. 1903 жылға дейін Норвегия, іс жүзінде, екі партиялық жүйе болып келді; кішігірім Модератты Либералдық партия 1891 жылғы сайлаудан бастап консерваторлармен де-факто тұрақты сайлау коалициясына қосылды.
1905-1945 жылдар
ХХ ғасырдың басында сайлау жүйесінде маңызды өзгерістер болды. 1903 жылы солшыл Еңбек партиясы ұлттық дауыс берудің 10% -ын алып, алғашқы бес депутаттық орынды жеңіп алды. 1921 жылғы сайлауда бұрынғы екі кезеңді, бір округтан сайлану жүйесі пропорционалды өкілдікпен алмастырылды, бұл өткен жылы құрылған Еңбек және Шаруалар партиясы сияқты орташа партиялардың одан әрі дамуына жағдай жасады. 1927 жылы Еңбек партиясы ұлттық деңгейде бірінші орынға шықты және содан бері барлық сайлауда осы орынды сақтап келеді. 1928 жылы олар алғашқы үкіметті құрып, либералдар мен консерваторлар арасындағы ондаған жылдық билік алмасуына нүкте қойды. Алайда, Кристофер Хорнсруд басқарған бұл үкіметтің өмірі қысқа болды – ол бар болғаны 18 күнге созылды. Шаруалар партиясы да одан кейін, 1931 жылдан 1933 жылға дейін Педер Колстад пен Йенс Хундсейд басшылығымен үкіметте болды. Бұрынғыда маргиналды болған партиялардың күшеуіне қарамастан, либералдар мен консерваторлар өз маңыздылығын сақтап қалды, ал Йохан Людвиг Мовинкель (1933–1935 жж.) бүгінгі күнге дейін соңғы либерал премьер-министрі болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, Еңбек партиясынан Йохан Нигардсвольд 1935 жылдан 1945 жылға дейін он жыл бойы заң жүзінде премьер-министр болып қызмет етті. Норвегияның нацистік оккупациясы кезінде Видкун Квислингтің және Nasjonal Samling партиясының коллаборационистік режиміне қарсы саяси оппозиция басылды және қудаланды; Нигардсвольдтың кабинеті 1940 жылы Лондонда эмиграцияға кетіп, 1945 жылға дейін елге оралмады.
1945 2001 жыл
Соғыстан кейінгі алғашқы сайлаудан бастап, 1945 жылы 1961 жылғы сайлауға дейін, Еңбек партиясы парламентте абсолютті көпшілікке ие болды, оның Эйнар Герхардсен премьер-министр қызметін барлығы 17 жыл 17 күн бойы атқарды. Бұл кезеңнің көп бөлігінде Норвегия, негізінен, үстемдік құратын партиялық жүйе ретінде қарастырылды, ал либералдар, консерваторлар, центристтер, христиан-демократтар және кейде коммунистерден тұратын бөлінген оппозиция Еңбек партиясымен бәсекелесе алмады. 1963 жылы, Кингс-Бей оқиғасынан кейін, консерватор Джон Линг басқа социалистік емес топтардың қолдауымен билікті алғаш рет қолға алды. Еңбек партиясының біртіндеп әлсіреуімен, 20-шы ғасырдың екінші жартысында Пер Бортен (Центрист), Ларс Корвальд (Христиан-демократ) және Каре Виллох сияқты оппозициялық саяхаткерлер түрлі уақыттарда премьер-министрлер болды. 1973 жылы Андерс Ланге партиясы және Социалистік сайлау лигасы сияқты қалыпты жағдайға қарсы партиялар пайда болды, олар кейіннен тиісінше оңшыл Прогресс партиясы мен Социалистік солшыл партиясына айналды. Бұл екі топ та келесі онжылдықтар бойы саяси аренада салыстырмалы түрде оқшауланған күйде қалды; Социалистік солшыл 2005 жылға дейін үкіметке кірмеді, ал Прогресс партиясы 2013 жылға дейін оңшыл-орталық коалицияға қосылмады.
2001 жылдан бүгінгі күнге дейін
2001 жылғы парламенттік сайлауда Лейбористік партияның социалистік емес партияларға қарағанда дәстүрлі түрде үлкен артықшылығы жойылды, олар дауыстардың 24% ғана алды – Ян Петерсеннің консерваторларына қарсы 11 ұпай жоғалтты, консерваторлар 21% дауыс алды. 2000 жылдан бері үкіметте болған қысқа мерзімді Столтенберг I кабинеті либералдар, консерваторлар және христиан демократтарының оң орталық коалициясының пайдасына, соңғысының басшысы Кьелл Магне Бондевик басшылығымен орнынан бас тартты. 2005 жылғы сайлаудан кейін солшыл орталық «Қызыл-жасыл» коалициясы парламентте көпшілікке ие болды, Йенс Столтенберг премьер-министр болып қайта келді және 2013 жылға дейін қызмет етті. 2013 жылғы сайлау консервативті Эрна Сольберг блогына парламенттегі 169 орынның 96-сын алып, нақты парламенттік көпшілікті қамтамасыз етті. Ол Сив Дженсеннің «Прогресс» партиясымен үкімет құрды, бұл партияның басқа оң орталық партиялардан ұзақ жылдар бойы ажырап тұруына нүке салды. Төрт жылдан кейін оңшыл партиялар парламенттегі көпшілікті сақтап қалды, 169 орынның 88-ін иеленді. Сольберг премьер-министр қызметін жалғастырды, үкіметтік коалиция серіктестерінің әртүрлі комбинацияларымен, барлық төрт партия да бір кезде Сольберг кабинетінің құрамына кірді. 2021 жылғы соңғы сайлауда нәтижелер орталық солшыл партиялардың пайдасына күрт өзгерді, олар Стортингтегі 169 орынның 100-ін жинады. Бұл нәтижеде Йонас Гар Стёре премьер-министр болған Лейбористік партия мен Орталық партиясынан құралған жаңа үкімет құрылды.
Қазіргі парламенттегі партиялар
Партия негізі қаланған Идеология Бағыты Көшбасшы Қатыстығы 2021 жылғы парламент сайлауы 2019 жылғы Норвегия жергілікті сайлауы Халықаралық Еуропалық депутаттар '21 сайлау дауыс үлесі Әкімшілік кеңестері Аудандық кеңестері '19 сайлау дауыс үлесі Ap Еңбек партияArbeiderpartiet 1887 Әлеуметтік демократия Орталық-сол Жанар Гар Стёре PA PES 26.3%24.8% H Консервативтік партияHøyre 1884 Либералды консерватизм [[Орталық-оң саясат Эрна Сольберг IDU EPP 20.4%20.1% Sp Орталық партияSenterpartiet 1920 Скандинавиялық аграризм Орталық Трюгве Слагсвольд Ведум Ешқайсысы да емес Ешқайсысы да емес 13.5%14.4% Frp Прогресс партиясыFremskrittspartiet 1973 Оңшыл популизм Оңшылдан асып кеткен оңға дейін Сильви Листауг Ешқайсысы да емес Ешқайсысы да емес 11.6%8.2% SV Социалистік сол партияSosialistisk Venstreparti 1975 Демократиялық социализм Сол қанат Кирсти Бергстё Ешқайсысы да емес NGLA 7.6%6.1% R Қызыл партияRødt 2007 Социализм Сол қанаттан асып кеткен солға дейін Мари Сневе Мартинуссен Ешқайсысы да емес Ешқайсысы да емес 4.7%3.8% V Либералды партияVenstre1884 Әлеуметтік либерализм Орталық Гури Мельби LI ALDE 4.6%3.9% MDG Жасыл партияMiljøpartiet De Grønne 1988 Жасыл саясат Орталық-сол Арильд Хермстад GG EGP 3.9%6.8% KrF Христиандық демократиялық партияKristelig Folkeparti1933 Христиандық демократия [[Орталықшылдық Олауг Болластад CDI EPP 3.8%4.0% PF Науқасқа көңіл бөлуPasientfokus 2021 Тікелей демократия Бір мәселе Ирене Ояла Ешқайсысы да емес Ешқайсысы да емес 0.2%қатыспады
Жергілікті деңгейде сайланған парламенттік емес партиялар
Партия құрылды Қатысқан идеология Қазіргі жетекші Халықаралық мүшелігі 2017 сайлауда дауыс үлесі 2021 сайлауда дауыс үлесі 2015 округтік кеңес мүшелері 2019 округтік кеңес мүшелері Халық партиясы FNBФолкеттер партиясы FNB 2014 Бір мәселелі саясат Фроде Мирхол Жоқ 0 0.12% Зейнеткерлер партиясыЗейнеткерлер партиясы 1985 Зейнеткерлердің мүдделері, әлеуметтік консерватизм Эйнар Лонстад Жоқ 0.44% 0.64% Норвегия ДемократтарыНоргесдемократтары 2002 Оңшыл популизм, ұлттық консерватизм Терье Свендсен Жоқ 0.13% 1.14% Нордмёр тізіміНордмёрслиста 2015 Нордмёр жергілікті мүдделері Пер Мартин Кьонне Жоқ 0.1% Сами халқының партиясыСамефолкеттер партиясы 1999 Сами халқының мүдделері Биргер Рандлф Нюмо Жоқ 0 ? Консервативті 2011 Христиандық оңшылдық Эрик Селле Жоқ 0.30% 0.35%
Сайланған өкілдігі жоқ парламенттік емес партиялар
Құрылған партия Саяси идеология Қазіргі басшы Халықаралық байланыс 2017 жылғы сайлаудағы дауыс үлесі Денсаулық партиясыHelsepartiet 2016 Денсаулық саясаты Лисе Асквик Жоқ 0.4% Капиталистік партияLiberalistene 2014 Классикалық либерализм, Бос нарық Арнт Руне Флекстад IALP 0.2% Инновация және технологиялар партиясыInnovasjon og teknologipartiet 2012 Пират саясаты Тале Хаукбьорк Острдал PPI, PPEU 0.1% Жағалау партиясыKystpartiet 1999 Өңірлік саясат, Ұлттық консерватизм Бенгт Стабрун Йохансен Жоқ 0.1% Феминистік бастамаFeministisk Initiativ 2015 Радикалды феминизм Катрине Линн Кристьянсен, Суннива Шультце Флорей Жоқ 0.0% Норвегия Коммунистік партиясыNorges Kommunistiske Parti 1903 Марксизм-Ленинизм Руна Эвенсен IMCWP 0.0% Құндылықтар партиясыVerdipartiet Христиан консерватизмі Магне Херсвик Жоқ 0.0% Солтүстік жиналысыNordting Солтүстік Норвегияның жергілікті мүдделері Амунд Сьоли Свен Жоқ 0.0% Қоғам партиясыSamfunnspartiet 1985 Анархизм Бьорн Даль Жоқ 0.0% Норвегия партиясыNorgespartiet Тікелей демократия Ларс Ронбек Жоқ 0.0% Саами халқының халықтық федерациясыSamenes Folkeforbund 1993 Саами халқының мүдделері Лив О Слеттли Жоқ 0 ÁrjaInnsatsvilje 2008 Әлеуметтік консерватизм, Традиционализм Лайла Сюсанне Варс Жоқ 0 Альянс Альтернатива НорвегияғаAlliansen Alternativ for Norge2016 Норвегиялық национализм, Иммиграцияға қарсы, Еуроскептицизм Ханс Йорген Лисглимт Йохансен Жоқ 0 Орталық партияPartiet Sentrum2020 Орталықшылдық Гейр Липпестад Жоқ 0.3%