Кіріспе
Болгарияның аралық соғыс кезеңіндегі Македониядағы болгар революционері Иван Михайлов Гаврилов (;; 26 тамыз 1896 – 5 қыркүйек 1990), көбінесе Ванчо Михайлов (;) деп танымал, болгар революционері болды. Михайлов басшылығымен ІМРО коммунизмге қарсы күреске шығып, болгар ұлтшылдығымен тығыз байланыс орнатты. Осы арқылы Македониядағы болгар ұлттық идеясының жауларын ғана емес, сонымен қатар македониялық азаттық қозғалысының солшыл оппозициясын да жойды. Ол ұйымның тактикасын партизандық науқандардан жеке терроризмге ауыстырды. Оның басшылығымен ІМРО Югославияның шенеуніктеріне қарсы көптеген терроризм актілерін жасады, олардың ең танымалдарының бірі – Хорватияның Усташе ұйымымен бірлесіп Югославия корольі Александр I-ді өлтіру болды. Сондай-ақ ол Муссолинидің фашистік Италиясы, адмирал Хортидің Венгриясы және Гитлердің нацистік Германиясы сияқты реваншисттік күштермен де белсенді ынтымақтастық жасады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ІМРО Македонияның болгар бөлігін де-факто толық бақылауға алды және оны Югославия мен Грекияға қарсы шабуылдар жасау үшін база ретінде пайдаланды. Соғыстың соңғы кезеңінде Михайлов ІМРО-ның тәуелсіз Македония құру жоспарын іске асыруға тырысты. Бірақ неміс әскери қолдауының жетіспеуіне және азаматтық соғысқа алып келуі мүмкін екендігіне байланысты ол осы жоспардан бас тартты. Суық соғыс кезеңінде Михайлов Италияда тұрды, ал АҚШ және Канададағы Македония патриоттық ұйымы оның басшылығымен тәуелсіз Македония құру мақсатында жұмыс істеді. 1953 жылғы ЦРУ сарапшысының баяндамасында бұл ұйым "ІМРО-ның АҚШ-тағы филиалы" деп аталды және оның Михайловтың қызметін қаржыландыру үшін ақша жинағаны айтылды. Коммунизм құлағанда және Югославия ыдырағанда, 1990 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше ай бұрын ол: "Мен Македониядан келген болгармын" және "Македониядағы жастарға мың жылдан бері болгар екенімізді есте сақтауды ұсынамын" деп үнемі айтатын. Коммунистік Югославияда Михайлов болгарофил сатқын және фашист деп есептелді. Бүгінгі Солтүстік Македонияда да оны осылай қарастырады, ал ол басқарған ұйымды болгар ұйымы деп санайды, себебі оның идеялары югославиялық македониялық тарихи көзқараспен қақтығысады. Болгария тарихшысы Чавдар Мариновтың сөзіне сүйенсек, коммунистік Болгарияда ол нацистік қызметтес ретінде қарастырылды. Кейіннен ол жартылай ақталып, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін македониялық ұлттық ерекшеліктің кең таралғанын жоққа шығаратын болгарлық көзқарасты қолдады және толыққанды ақталуға ие болды. Михайлов 4 томдық естеліктердің авторы, сонымен қатар "Балқандағы Македония – Швейцария", "Сталин және Македония мәселесі" және македониялықтардың азаттық күресін сипаттайтын көптеген мақалалар мен памфлеттер жазды.
Ivan Mihaylov Gavrilov (; ; 26 August 1896 – 5 September 1990), known also by his short name as Vancho Mihaylov (; ), was a Bulgarian revolutionary in interwar Macedonia, and the last leader of the Internal Macedonian Revolutionary Organization (IMRO). Under Mihaylov, the IMRO became notoriously anti communist and identified itself closely with Bulgarian nationalism, thus eliminating not only the enemies of the
Bulgarian national idea in Macedonia but also its left wing opponents within the Macedonian liberation movement. He changed also the organization's tactics from guerrilla campaigns to individual terrorist acts. Numerous terrorist attacks were carried out by IMRO against Yugoslav officials under his leadership, the most spectacular of which was the assassination of Alexander I of Yugoslavia, in collaboration with Croatian Ustaše. He cooperated also actively with
revanchist powers, such as Mussolini's Fascist Italy, Admiral Horthy's Hungary and Hitler's Nazi Germany. During World War II, IMRO had de facto full control of Bulgarian part of Macedonia, which it used as a base for hit and run attacks against Yugoslavia and Greece. During the last stage of the Second World War he tried to realize the IMRO's plan to create an Independent Macedonia. However Mihaylov rejected then its realization, due to the lack of real German military support, along with his reluctance to take a course that would lead to a civil war. During the Cold War, Mihaylov lived in Italy, while the emigrant Macedonian Patriotic Organization in the USA and Canada, worked under his guidance, on the old IMRO's goal of an independent Macedonia. This was acknowledged by a CIA analyst report from 1953, which dubbed the MPO as "the US branch of the IMRO", and asserted that it acted as a money raising organ to support Mihaylov's activity. At the beginning of the fall of communism and the breakup of Yugoslavia, only a months before his death in 1990, he kept insisting: "I am Bulgarian from Macedonia" and "I would recommend to the young people in Macedonia to hold on to the fact that we have been Bulgarians for thousand years." Mihaylov was considered a Bulgarophile traitor and fascist in Communist Yugoslavia. He is still regarded as such in what is today North Macedonia, while the organization he led is seen as a controversial Bulgarian organization, because its ideas clash with the Yugoslav Macedonian historical narrative. According to Bulgarian historian Chavdar Marinov, he was regarded as a Nazi collaborator in Communist Bulgaria. Mihaylov has been partially rehabilitated later there, supporting Bulgarian narrative that negates the existence of a widespread Macedonian national identity before the end of World War II, and he has been fully rehabilitated today. Mihaylov is the author of 4 volumes of Memoirs and a number of articles and pamphlets such as "Macedonia Switzerland in the Balkans", "Stalin and the Macedonian Question", as well as other materials describing the Macedonian struggle for freedom.
Алғашқы жылдар
Иван Михайлов 1896 жылғы 26 тамызда Осман империясының Косово вилаятындағы Ново-Село ауылында (қазіргі Штип, Солтүстік Македония) дүниеге келген. Михайлов 1913 жылғы Екінші Балқан соғысына дейін Салоникадағы болгар ерлер гимназиясында оқыды, сол кезде мектепті жаңа грек әкімшілігі жапты. Кейін ол Сербия Корольдігіндегі Скопьедегі серб мектебінде оқуын жалғастырды. Сербия Білім министрлігі оған Еуропаның бір университетінде оқу үшін стипендия ұсынды, бірақ ол бас тартты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол аймақты басып алған болгар армиясына қатысты. Соғыс аяқталғаннан кейін Михайлов Болгарияға эмиграциялап, Софияда қоныстанды. Мұнда ол София университетінде құқық білімін алуға кірісті. Осы кезде оған IMRO-ның сол кездегі жетекшісі Тодор Александровтың жеке хатшысы болып жұмыс істеу ұсынылды.
IMRO басшысы
1924 жылғы 31 тамызда Тодор Александровтің жағдайы белгісіз күйде өлтірілуіне байланысты IMRO көп ұзамай болгар саясатындағы ықпалды тұлғаға айналған Михайловтың бақылауына көшті. IMRO жетекшілері Александровтың өліміне коммунистерді айыптады, бірақ Михайловтың осы құрылысқа тікелей қатысы болуы мүмкін екенін де мәлімдеді. Бұл жағдай ұйым ішіндегі фракциялар арасында шиеленіс тудырып, Петар Шаулевтің (1913 жылы Охрид көтерілісін басқарған) Миландағы және басқа да жоғары деңгейдегі бірнеше кісі өлтірулерге әкелді. Соғыс аралық кезеңде IMRO, IMRO-ның санданист (солшыл) фракциясының бұрынғы бірнеше мүшелеріне қарсы шаралар қолданды. Гьорче Петров 1922 жылы Софияда қаза тапты, ал Тодор Паница (бұрын оңшыл Борис Сарафов пен Иван Гарвановты өлтірген) 1924 жылы Венада Михайловтың болашақ әйелі Менча Карничумен бірге өлтірілді. Димо Хаджидимов, Георгий Скрижовский, Александр Буйнов, Чудомир Кантарджиев және тағы да басқалары 1925 жылы тізбектеп орын алған қазалардың құрбаны болды. Михайловтың жас IMRO кадрларының тобы ұйымның ескі буынымен қақтығысқа түсті. Ескі буын Югославия мен Грекияға қарулы шабуылдар жасау тәсілін жақтады, ал жастардың тобы қоғамдық тұлғаларды таңдап өлтіруді жүзеге асыратын, кішкентай террористік топтарды пайдалануды ұсынды. Конфликт жетекшілік үшін күреске ұласты, соның салдарынан Михайлов 1928 жылы ескі буынның бәсекелес көшбасшысы генерал Александр Протогеровты өлтіруге бұйрық берді, бұл «Михайловшылар» мен «Протогеровшылар» арасында бауырластық соғысқа себеп болды. Аз санды және нашар жабдықталған Протогеровшылар Югославиямен және Югославиямен жақындасуды жақтаған «Звено» сияқты болгар әскери топтарымен одақтасты. Бұл кезеңде ұйымның Егей теңізінде, әсіресе Вардар Македониясындағы қарулы күресі күшейді. 1922 мен 1930 жылдар аралығында 63 террористік акт және көпірлерге, қоймаларға, серб полиция бекеттеріне және әскери нысандарға жасалған шабуылдар орын алды, нәтижесінде мыңдаған серб шенеуніктері мен олардың серіктестері қаза тапты. IMRO Пирин Македониясын де-факто бақылап, «мемлекет ішіндегі мемлекет» ретінде әрекет етті, Болгарияның және кейіннен фашистік Италияның бейресми қолдауымен Югославияға қарсы шабуылдар жасау үшін база ретінде пайдаланды, сонымен қатар хорват Ustaše қозғалысымен тығыз байланыс орнатты. IMRO белсенділері көптеген елдерде көптеген кісі өлтірулерді жасады, олардың көпшілігі Югославияда болды. Олардың ең танымалдарының бірі – 1934 жылы Марсельде Югославия королі Александр I және француз сыртқы істер министрі Луи Бартоуды өлтіру, оған Анте Павелич қатысты. IMRO-ның тұрақты бауырластық кісі өлтірулері және шетелдегі қастандықтары болгар әскерінің ішіндегі кейбір адамдарды 1934 жылғы болгар төңкерісінен кейін ұйымды бақылауға алып, оны таратуға итермеледі. 1934 жылы Михайлов Түркияға қашып, өзінің жақтастарына болгар армиясына қарсылық көрсетпеуді және азаматтық соғыс немесе шетелдік басқыншылықтан аулақ болу үшін қарусыздануға бейбіт түрде келісуді бұйырды. Пирин Македониясының көптеген тұрғындары бұл тарапқа ризашылық білдірді, себебі бұл заңсыз және көбінесе қатыгез параллель биліктен құтылу ретінде қабылданды. Михайлов Болгарияда тоғыз өмір бойына және үш өлім жазасына кесілді. IMRO-ның басты мақсаты әрқашан тәуелсіз Македония мемлекетін құру болғанымен, кейбір бұрынғы болгар үкіметтері оны болгар жері деп есептеген Грекия және Югославияның Македонияны оккупациялауынан азат ету мақсатымен қабылдады. Осының нәтижесінде IMRO Пирин Македониясында және Болгария аумағының басқа бөліктерінде ұйымды қаржыландыруға және Югославия мен Грекияға шабуылдар жүргізуге пайдаланылған кең желі құрды. Көшпенділікте IMRO әлемнің әртүрлі елдеріндегі мүшелерінің арқасында тірі қалды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қысқа мерзімнен басқа Македонияда белсенді күш болып танылмады.
IMRO had de facto control of Pirin Macedonia and acted as a "state within a state", which it used as a base for hit and run attacks against Yugoslavia with the unofficial support of Bulgaria and later Fascist Italy, also establishing close links with the Croatian Ustaše movement. Numerous assassinations were carried out by IMRO activists in many countries, the majority of which occurred in Yugoslavia. The most spectacular of these was the assassination of King Alexander I of Yugoslavia and the French Foreign Minister Louis Barthou in Marseille in 1934, in collaboration with Ante Pavelić. IMRO's constant fratricidal killings and assassinations abroad provoked some within the Bulgarian military to take control and attempt to crush the organization after the Bulgarian coup d'état of 1934. In 1934, Mihaylov fled to Turkey and ordered his supporters not to resist the Bulgarian army and to accept the disarmament peacefully, potentially avoiding a civil war or foreign invasion. Many inhabitants of Pirin Macedonia met this disbandment with satisfaction because it was perceived as relief from an unlawful and quite often brutal parallel authority. Mihaylov had nine life sentences and three death sentences in Bulgaria. Although IMRO's main goal had always been the creation of an independent Macedonian state, some previous Bulgarian governments tolerated it as its goal was the liberation of Macedonia from Greek and Yugoslav occupation which they considered Bulgarian land. As a result of this, IMRO had built an extensive network in Pirin Macedonia and in the other parts of Bulgarian territory, which was used to provide financing for the organization and an operational base from which the offensives into Yugoslavia and Greece were conducted. While in exile, IMRO was kept alive by members in various countries worldwide, but ceased to be an active force in Macedonia except for brief moments during the Second World War.
1934 1944 жылдар
1934 жылдан кейін Михайлов Түркияда, Польшада және Венгрияда тұрды, соңында Хорватияның астанасы Загребке қоныстанды, ол сол кезде Хорватия Тәуелсіз Мемлекетінің, фашистік марионеттік мемлекеттің құрамына кірді. 1941 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, Вардар Македониясының көп бөлігі және Грекия Македониясының жартысы Болгарияға қосылып, басқа да аймақтармен бірге Ұлы Болгарияның бөлігіне айналды. Михайлов болгарлар басып алған Македонияға оралудан бас тартты және соғыс аяқталғанға дейін Хорватияда қалды. 1943 жылы оның көмегімен итальяндық және неміс әскерлері басып алған Грекия Македониясында болгар тілінде сөйлейтін адамдардан құралған «Охрана» деген бірнеше қарулы топтар құрылды. Михайловтың неміс бақылауындағы Македония мемлекетін құруды көздеген кең ауқымды жоспарлары бар екені анық болды. Сондай-ақ, ИМРО еріктілері Флорина, Кастория және Эдесса округтерінде әкімшілік және білім беру салаларын басқарумен қатар, болашақ тәуелсіз Македонияның қарулы күштерінің ядросын құрайды деп күтілді.
Нацистік марионеткалық мемлекет құрудан бас тарту
1943 жылдың тамызында Иван Михайлов Загребтен Германияға жасырын түрде кетіп, Гитлердің бас штабына және Sicherheitsdienst штабына барды, онда Гитлермен, Гиммлермен және басқа да жоғары неміс басшыларымен сөйлесті. Германияның қолда бар аз ғана мәліметтеріне сүйенсек, Михайлов неміс қару-жарағы мен оқ-дәрісімен қаруланған еріктілерден тұратын үш батальон құруға келісім алған. Бұл батальондар оперативті басқару және СС рейхсфюрері Генрих Гиммлердің тікелей қарамағында болуы тиіс еді. Софияда СС-тің жоғары лауазымды шенеуніктері мен ИМРО Орталық Комитетінің мүшелері арасында келіссөздер өтті. Михайлов пен Sicherheitsdienst арасындағы келіссөздердің құпия сипатына қарамастан, Болгария үкіметі олар туралы белгілі бір ақпарат алды. 1944 жылдың 2 қыркүйегінде Болгария Македониядан әскерлерін шығаруға бұйрық берді. Егжей-тегжейлі неміс телеграммалары 1944 жылдың 3 қыркүйегінде Михайловтың Загребтен Софияға ұшырылғанын көрсетеді. 5 қыркүйек күні таңғы сағат 1:07-де келген неміс телеграммасында Гитлер Македонияда марионеттік мемлекет құру туралы жаңа бұйрық бергені айтылды. Михайлов 5 қыркүйек күні кешке "не құтқаруға болатынын көру үшін" Скопьеге жеткізілді. Скопьедегі неміс дипломаттары Берлинге марионеттік мемлекет құру әрекеті сәтсіз аяқталғанын хабарлады. 1944 жылдың 8 қыркүйегінде Германия Скопьедегі консулдығын жапты, Михайлов әйелімен және неміс консулдығының қызметкерлерімен бірге Скопьеден кетті. Бірақ сол күні оңшыл ИМРО ұлтшылдары тәуелсіздік жариялады.
Салқын соғыс кезінде
1944 жылы ол тағы да қашуға мәжбүр болды, бұл жолы Италияға. Болгарияның коммунистік басшысы Георгий Димитров Михайловты өлтіруге бұйрық берді. Болгария, Югославия және Грекияның жаңа үкіметтері оның ізбасарларын фашистер мен сатқындар деп қуғынға салды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін биліктегі болгар коммунистері болгарлық Пирин Македониясының халқын этникалық македондар деп жариялады және жаңадан жасалған македон тілінде оқыту үшін Югославиядан мұғалімдер әкелінді. Болгариядағы ІМРО ұйымдары толығымен жойылды. ІМРО-ның бұрынғы мүшелерін коммунистік милиция аңдыды, олардың көпшілігі түрмеге қамалды, қуғынға ұшырады, жер аударылды немесе өлтірілді. Екінші жағынан, бұрынғы Михайловшылар да Белград бақылауындағы билік органдарымен болгар оккупациясымен ынтымақтастық, болгар ұлтшылдығы, антикоммунистік және антиюгославтық қызметтері деген айыптармен қуғынға ұшырады. Йосип Броз Тито мен Георгий Димитров Болгария мен Югославияны Балқан коммунистік федерациясының бақылауындағы Балқан федеративтік Республикасына біріктіру жобасын жасады. Бұл саясат 1948 жылғы маусымда Тито-Сталин жарылысынан кейін өзгерді, ол кезде Болгария Кеңес Одағының мүдделеріне бағынышты болғандықтан Югославияға қарсы позиция алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген бұрынғы "Охраншылар" әскери қылмыстар жасағаны үшін сотталды. Сонымен қатар, Грекиядағы Азамат соғысынан кейін осы адамдардың көпшілігі Грекиядан қуылды және болгарлар ретінде азапталды. Иван Михайлов біртіндеп Македониядағы болгар ұлттық азаттық қозғалысының идеологиясының авторы және заңды саяси тұлға ретінде бекітілді. Бұл факт 1940 жылдардың соңында Иван Михайлов пен АҚШ, Канада және Австралиядағы Македония патриоттық ұйымы арасындағы тығыз саяси одаққа мүмкіндік берді. Михайлов эмигранттардың идеологиялық жетекшісі болды, ал МПО саяси күрес үшін адамдар мен қаржымен қамтамасыз етті. Біріккен Ұлттар Ұйымы мен түрлі гуманитарлық ұйымдардың көмегімен Титоның Югославияда қуғынға ұшыратқан болгарлардың адам құқықтары қорғалды. Болгария эмигранттық қозғалысына негіз салу және тарихи жазба жасау үшін Иван Михайлов 1950-1970 жылдар аралығында өзінің естеліктерін жазуға кірісті, оларды МПО Орталық Комитеті төрт үлкен томда жариялады. Бұл еңбектер 50-70 жылдардағы болгар ұлттық мүдделерінің маңызды дәлелі болып табылады. Болгарияның Македония мәселесіне қатысты саясаты 1950 жылдардың соңында өзгергеннен кейін Михайлов ұмытылды, ал кейбір деректерге сәйкес, 1970 және 1980 жылдары Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті оның болгарларға жақтас және македондықтарға қарсы саяси қызметін қолдады. Алайда, 1989 жылдың қыркүйегінде Скопьедегі журналист Борис Вишинский Михайловпен сұхбат алуға шешім қабылдады. Ол Ватикан радиосында мұндай сұхбатқа үміттенетінін білдірді, ол сол радиостанцияның журналисі Антон Поповпен байланысқа түсті. Попов Иван Михайловқа шетелде ең сенген адамдарының бірі болды. Югославияның күйреуінің алдынан сезіне отырып, ол мұндай сұхбатқа келісті, бірақ тек жазбаша жауаптар берді. 1990 жылы суық соғыстың соңында Болгарияда танымал тележүргізуші Кеворк Кеворкян көптен бері қайтыс болған деп есептелген Михайловпен байланысып, онымен ұзақ сұхбатты жаздырғаны көпшілікті қатты таңқалдырды. Ұзақ жылдар бойы ресми үгіттен кейін де ол көпшілік тарапынан "халық жауы" деп саналды. Бұл Михайловтың соңғы сұхбаты болды. Ол 1990 жылдың 5 қыркүйегінде Римде қайтыс болды.
Мұра
Ішкі Македониялық революциялық ұйымы (IMRO) енді белсенді болмаса да, Михайлов Македония азаттық қозғалысының жетекшісі болып қалды және оны АҚШ пен Канаданың Македониялық патриоттық ұйымы, сондай-ақ Индиана штатының Форт-Уэйн қаласы қолдады. Ол төрт томдық естелік кітап жазды және ең көне, үздіксіз жарық көретін македониялық эмигрант газеті – «Македониялық трибуна» газетіне тұрақты түрде мақалалар жазды. Өмірінің соңына дейін Михайлов македониялықтардың тағдырына (оларды этникалық болгарлар деп есептеген) қызығушылық танытты және автономиялы немесе тәуелсіз Македония мемлекетіне ұмтылды. Болгарияда Михайлов Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Македонияның көп бөлігі Сербия мен Грекия арасында бөліскеннен кейін, Македонияның болгар халқы шоғырланған аймақтарында саяси автономия немесе тәуелсіздік үшін күресті жалғастырған бостандық күрескерлерінің үшінші буынының маңызды революционері ретінде қарастырылады. Оның есімі Болгарияның барлық аймақтарындағы көшелер мен мектептерге берілді және құрметпен еске алынады. Солтүстік Македонияда Иван Михайлов болгарлық бағытталған революционер ретінде қарастырылады. Македония Республикасының Конституциялық соты Иван Михайловтың атын алып жүрген болгарлық бағытталған Radko Association ұйымын сепаратистік деп танып, қызметін тоқтатты. Антарктидадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Радко Кнолл Айланы Иван "Радко" Михайловтың құрметіне аталды. Македония Үкіметі, Премьер-министр Никола Груевский мен Мәдениет министрі Элизабета Канческа Милевская басшылығымен, 2014 жылдың 20 желтоқсанында Ново-Селода (Штип) тарихи ВМРО басшыларының ескерткіш үйін, соның ішінде Иван Михайловқа арналған мұражайын ашты.
Михайловтың Македония мәселесіне деген көзқарасы
Михайловтың Болгариядағы қызметі жөнінде түрлі саяси пікірлер бар, бірақ ғалымдар оның Македония аймағындағы славян тілінде сөйлейтін халықтың мықты болгарлық сипаты туралы мәлімдемені қорғағанын мойындайды. Ол болгар этникалық элементі басымдығы бар, тәуелсіз Біріккен Македониялық көпұлтты мемлекет идеясын қолдады, оны "Балқандағы Швейцария" деп сипаттады. Жеке хатшысы Вида Боеваның сөзіне қарағанда, ол үнемі петициялар, наразылық хаттары, естеліктер арқылы, сондай-ақ БҰҰ-ға жолдаған үндеулермен жұмыс істеді. Ол Македония Республикасының Сербияның тағы бір атаумен жасырылған отарлауы екенін, ал македониялықтар – жеке ұлт емес екенін атап көрсеткен Македония патриоттық ұйымы атынан сөйледі. Ол Македонияның болгар екенін және Македониядағы славяндардың болгарлар екенін жариялады. Македонияда билікте болғандардың барлығы сербшілдер немесе грекшілдер болды. Ол македониялықтардың болгар ұлтының бір бөлігі екеніне және ИМРО-ның негізін қалаушылардың Сан-Стефано Болгариясын қабылдаған адамдар екеніне сенді. Македониялық тарихшы Иван Катарджиевтің айтуынша, Михайлов "македониялық" терминін болгарлар, аромандар, албандар сияқты түрлі этностарды қамтитын, жалпылама аймақтық атау деп қарастырды, бірақ этникалық македониялықтарды емес. Ол өзінің ИМРО-сын "таза болгар ісі" деп, ал өзін "террорист және болгар реваншизмінің өкілі" деп санады. Суық соғыс кезінде Михайлов тәуелсіз Македонияға қатысты көзқарасын қайта қарастырған болуы мүмкін. 1979 жылы Римде ол Македонияның Югославияның қарапайым серігі екенін, тіпті толық тәуелсіздік алған жағдайда да Болгарияға зиян келтіретінін мәлімдеді. Осылайша, оның табиғи орны Болгариямен бірігуде.