Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гвинея-Бисауда мемлекеттік қызметтерге саяси сайлаулар көп партиялық демократия және жартылай президенттік жүйе аясында өтеді. Президент және Ұлттық халық жиналысы сайлаушылармен тікелей сайланады.
Political elections for public offices in Guinea Bissau
Elections in Guinea Bissau take place within the framework of a multi party democracy and a semi presidential system. Both the President and the National People's Assembly are directly elected by voters.
Сайлау тарихы
Португалиялық колониялар Ұлттық Ассамблеяға мүшелерді сайлағанмен, Португалия Гвинеясының аумағын көрсететін сайланған орган 1960-шы жылдарда ғана құрылды. 1963 жылы 15 орындық Заң шығарушы Кеңес құрылды, алайда мүшелердің аз бөлігі ғана сауаттылық және салық төлеу талаптарымен шектелген сайлау құқығы арқылы сайланды. Жалпыға бірдей сайлау құқығы негізінде өткен алғашқы сайлауларды Гвинея және Кабо-Верде тәуелсіздігі үшін Африка партиясы (PAIGC) ұйымдастырды. Бұл тәуелсіздікке қарсы күрескен топ 1970-ші жылдардың басында аумақтың көп бөлігін басып алды. PAIGC өзі бақылаған 11 аймақтағы аймақтық кеңестерге сайлаулар өткізді, ал олардың мүшелері Ұлттық Ассамблеяны сайлады. Дауыс беру 17 жастан асқан барлық тұрғындарға ашық болғанымен, сайлаушыларға PAIGC кандидаттарының тізімі ұсынылды, оны мақұлдау немесе қарсы дауыс беру мүмкіндігі болды. Тізімдердің 97% дауыспен мақұлданғаны байқалды. 1974 жылы ресми тәуелсіздік алғаннан кейін, парламент сайлауы 1976 жылдың желтоқсаны мен 1977 жылдың қаңтары аралығында өтті. Бұл сайлау 1972 жылғы сайлаудағы жүйемен ұйымдастырылды, бірақ елдің кейбір аймақтарындағы сайлаушылар ресми емес кандидаттарға дауыс берді, нәтижесінде PAIGC-тің дауыс үлесі 80%-ға дейін төмендеді. 1984 және 1989 жылдары сайлаулар осы форматта өткізілді, ал 1989 жылы сайлаушылардың 96%-ы PAIGC тізімдерін мақұлдады. 1991 жылдың мамырында көппартиялық демократия енгізіліп, 1994 жылы бірнеше рет кейінге жылжытылғаннан кейін жалпы сайлаулар өтті. Президент алғаш рет екі кезеңді сайлау жүйесі бойынша сайланды. PAIGC-дан Жоао Бернардо Виейра Әлеуметтік Жаңарту Партиясынан (PRS) Кумба Иаладан екінші турда 52%-48% есебімен жеңіске жетті. PAIGC Ұлттық Халық Ассамблеясы сайлауында 46% дауыс алып, көпшілік орындарды жеңіп алды. Виейраның биліктен құлатылуына әкеп соққан азаматтық соғыстан кейін 1999 жылдың соңында екінші рет жалпы сайлау өтті, ал 2000 жылдың қаңтарында президенттік сайлаудың екінші турында Иала PAIGC кандидаты және міндетін атқарушы президент Малам Бакай Санханы жеңді. PRS Ұлттық Халық Ассамблеясындағы ең ірі партия атанды, бірақ 102 орынның 38-ін ғана иеленді. PAIGC Гвинея-Бисау қарсыласы Бафата қозғалысынан кейін үшінші орынды иеленді. 2003 жылдың қыркүйегінде Иала төңкеріс салдарынан құлатылды, ал бірнеше рет кейінге жылжытылғаннан кейін 2004 жылдың наурызында парламенттік сайлау өтті. PAIGC ең үлкен партия ретінде қайта пайда болды, бірақ көпшілік орындарды жеңіп ала алмады және PRS-пен бірлесіп үкімет құрды. Келесі жылы президенттік сайлау өтті, онда PAIGC-дан Малам Бакай Санха бірінші турда ең көп дауыс жинаса да, екінші турда тәуелсіз кандидат Жао Бернардо Виейрадан жеңілді. Келесі парламенттік сайлау 2008 жылы өтті, нәтижесінде PAIGC 100 орынның 67-ін жеңіп алып, үлкен жеңіске жетті. Виейра 2009 жылдың наурыз айында қаза тапты, ал президенттік сайлау үшінші рет Санханың жеңісімен аяқталды. Санха 2012 жылдың қаңтарында қайтыс болды, оның орнын толтыру үшін мерзімінен бұрын сайлаулар қажет болды. Бірінші тур наурыз айында өтті, бірақ PAIGC-дан Карлос Гомес Жуниор мен Иала арасындағы екінші тур 12 сәуірдегі әскери төңкерістен кейін тоқтатылды. 2014 жылы өткен жалпы сайлауда Жозе Марио Ваз тәуелсіз кандидат Нуньо Гомес Набиамды жеңіп, президент болды, ал PAIGC парламенттік көпшілігін сақтап, кеңейтілген Ұлттық Халық Ассамблеясындағы 102 орынның 57-ін жеңіп алды, осылайша азаматтық билікке көшу аяқталды.
Although Portuguese colonies elected members to the National Assembly, it was not until the 1960s that an elected body was created to represent the territory of Portuguese Guinea. A 15 seat Legislative Council was created in 1963, although only a minority of members were elected by a franchise restricted by literacy and tax paying requirements. Arguably the first elections to take place under universal suffrage were those organised by the African Party for the Independence of Guinea and Cape Verde (PAIGC), a pro independence rebel group that occupied most of the territory by the early 1970s. The PAIGC organised a series of elections to regional councils in the 11 regions that they controlled, whose members then elected a National Assembly. Although the vote was open to all residents over the age of 17, voters were presented with a single list of PAIGC candidates to approve or vote against. The lists were approved by 97% of voters. Following formal independence in 1974, parliamentary elections were held between December 1976 and January 1977. These were held using the same system as the 1972 elections, although voters in some parts of the country voted for unofficial candidates, leading to the PAIGC's vote share dropping to 80%. Elections were held under the same format in 1984 and 1989, with the PAIGC lists being approved by 96% of voters in 1989. Multi party democracy was introduced in May 1991, and general elections were held after several delays in 1994. The President was elected by public vote for the first time using a two round system; João Bernardo Vieira of the PAIGC narrowly defeated Kumba Ialá of the Party for Social Renewal (PRS) by 52%–48% in the second round of voting. The PAIGC received 46% of the vote in the National People's Assembly elections, winning a majority of the seats. Following a civil war that resulted in the overthrow of Vieira, general elections were held for a second time in late 1999, with a presidential runoff in January 2000. This time Ialá defeated the PAIGC candidate and acting President Malam Bacai Sanhá. The PRS emerged as the largest party in the National People's Assembly, but held only 38 of the 102 seats; the PAIGC finished third behind the Resistance of Guinea Bissau Bafatá Movement. Ialá was overthrown in a coup in September 2003, and after several delays, parliamentary elections were held in March 2004. The PAIGC re emerged as the largest party, but failed to win a majority of seats and formed a government together with the PRS. Presidential elections were held the following year, and although Malam Bacai Sanhá of the PAIGC received the most votes in the first round, he was defeated by the now independent candidate João Bernardo Vieira in the second. The next parliamentary elections were held in 2008 and resulted in a landslide victory for the PAIGC, which won 67 of the 100 seats. Vieira was assassinated in March 2009, and presidential elections resulted in a victory for Sanhá at the third attempt. Sanhá died in January 2012, and early elections were required to elect a successor. A first round was held in March, but the run off between Carlos Gomes Júnior of the PAIGC and Ialá was cancelled after a military coup on 12 April. A transition to civilian rule was completed in 2014 after general elections saw José Mário Vaz become President after defeating independent candidate Nuno Gomes Nabiam in the runoff, whilst the PAIGC retained its parliamentary majority, winning 57 of the 102 seats in the expanded National People's Assembly.
Төраға
Президент екі кезеңдік жүйе бойынша сайланады.
The President is elected using the two round system.
Ұлттық халық жиналысы
1972-1989 жылдар аралығында қолданылған сайлау жүйесінде сайлаушылар аймақтық кеңестерді сайлап, олар өз кезегінде Ұлттық халық жиналысының мүшелерін сайлады. Сайлаушыларға PAIGC кандидаттарының жалғыз тізімі ұсынылып, оны мақұлдауға не жоққа шығаруға мүмкіндік берілді. Дегенмен, кейбір сайлауларда халық ресми емес кандидаттарға да дауыс берді. Әрбір округте сайлаудың жарамды деп танылуы үшін сайлаушылардың кем дегенде 50% қатысуы міндетті болды.
The electoral system used between 1972 and 1989 involved voters electing regional councils, which in turn elected the members of the National People's Assembly. Voters were presented with a single list of PAIGC candidates to approve or vote against, although in some elections people voted for unofficial candidates. A voter turnout of at least 50% was required to validate the election in each sector.