Кіріспе

Жұмсақ жаңалықтардың түрі Журналистикада адам қызығушылығын тудыратын оқиға – адамдар немесе үй жануарлары туралы эмоционалдық тұрғыдан баяндайтын материал. Ол адамдарды, олардың қиындықтарын, алаңдауларын немесе жетістіктерін оқырманның немесе көрерменнің қызығушылығын, сондай-ақ көңіл жағдайы мен ынтасын ояту арқылы көрсетеді. Адам қызығушылығын тудыратын оқиғалар – жұмсақ жаңалықтардың бір түрі. Мұндай оқиғалар, мысалы, соғыс кезіндегі жауынгердің өмірі, табиғи апаттан аман қалған адаммен сұхбат, күтпеген мейірімділік немесе мансабымен танымал болған адам туралы мәлімет сияқты, қандай да бір оқиғаның, ұйымның немесе тарихи құбылыстың «артындағы оқиғаны» жануарта алады. Американдық мінез-құлық ғылымында жарияланған зерттеуде, мұндай оқиғалар көбінесе заңсыз көші-қон туралы хабарлауда қолданылатыны, бірақ жиілігі елдер бойынша өзгеше болатыны көрсетілген. Адам қызығушылығын тудыратын материалдар көбінесе мәңгілік контент болып табылады, оларды оңай алдын ала дайындауға және мерекелерде немесе жаңалықтардың баяу күндерінде қайта көрсетуге болады. Адам қызығушылығын тудыратын форматтың танымалдылығы оның оқиғаның мазмұнын көрерменге жақын ету арқылы, оны ағымдағы оқиғаның немесе жеке өмірдің ортасына қою қабілетімен байланысты. Адам қызығушылығын тудыратын оқиғалар сондай-ақ тұтынушыларды «қатаң жаңалықтардан» ауыртпау үшін де қолданылады, өйткені олар көңіл көтеруге және оқырманды жеңіл әңгімемен қалдыруға көмектеседі. Мұндай оқиғалар кейде «жұмсақ» жаңалықтар немесе манипулятивті деп сынға ұшырайды.

Батыс медиасында адам қызығушылығын тудыратын оқиғалар 1925 жылы жариялана бастаған американдық «The New Yorker» журналындағы бейінді мақалалар арқылы кеңінен танымал болды. Журналистиканы зерттеушілер бұл оқиғалардың тарихы одан да ертерекке барып жететінін айтады, өйткені 1791 жылғы Сэмюэл Джонсонның өмірбаянында автор Джеймс Босвелл зерттеулер, сұхбаттар және жеке тәжірибесін пайдаланып жұмысын жасаған, бұл қазіргі журналистер үшін стандартты тәжірибе құралы болып табылады. Бұқаралық ақпарат құралдары адам қызығушылығын тудыратын оқиғаларды үміт пен шабыт беру үшін пайдаланған. Кейбір жеке тұлғалар мен топтар туралы мақалалар «батыр» туралы қоғамның түсінігін өзгертуге ықпал етті. Ғалымдар Винфилд пен Юм адам қызығушылығын тудыратын оқиғалардың баяндалуы арқылы Авраам Линкольн сияқты мәдени тұлғалардан қарапайым адамдарға қалай айналғандығын зерттейді. Мысалы, «Esquire» журналының 11 қыркүйекте аман қалған Майкл Райтпен сұхбаты американдық батырды шабыттандыратын оқиғасы немесе зор жетістігі бар қарапайым адам ретінде бейнелейді. Адам қызығушылығын тудыратын оқиғалардың форматы теледидардағы жаңалықтар бағдарламаларымен немесе газеттегі мақалалармен ғана шектелмейді. Адам қызығушылығының шеңбері уақыт бойынша шектеусіз көптеген әртүрлі форматтарда қолданылады. Адам қызығушылығын тудыратын оқиғалар жаңалықтармен ғана байланысты емес, сонымен қатар деректі фильмдер мен толық метражды фильмдер де осы шеңберді ұстанады.

Түрлері

Адамдарға қызығушылық тудыратын оқиғалар бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылады және түрлі форматтарда ұсынылады: телебағдарламалар, радио, кино, цифрлық медиа, интернет-коммуникация, веб-сайттар, әлеуметтік желілер, сондай-ақ баспа құралдары – газеттер, журналдар мен кітаптар. Осындай оқиғалардың көптеп танылуы бұқаралық ақпарат құралдарында олар туралы жиі хабарлауға алып келді. Олардың мазмұны әртүрлі медиада әртүрлі болып келеді, бірақ негізгі мақсаты – аудиториядан эмоционалдық реакция алу болып табылады.

Теледидарлық репортаждар

Телевизиялық хабарлау – жаңалықтардың ең көп таралған түрі, ал адамдарға қызығушылық тудыратын оқиғалар жаңалықтар бағдарламаларында жиі кездеседі. Мұндай оқиғалар көбінесе "қатты жаңалықтардан" кейін хабарды жеңілдету үшін қолданылады. Телевизияда көрсетілетін адамдарға қызығушылық тудыратын оқиғалар көбінесе сұхбаттардан және жағдайды түсінуге, оның мазмұнымен байланыс орнатуға көмектесетін ақпараттардан тұрады. Телевизиялық хабарлауда адамдарға қызығушылық тудыратын оқиғалардың түрлері көп. Олар жаңалықтар бюллетенінің соңындағы қысқаша бөлім, ағымдағы оқиғаға адамдық көзқараспен жасалған шолу немесе бір ғана оқиғаға толық арналған хабарлама болуы мүмкін. "60 минут" – Австралия және Жаңа Зеландия сияқты елдерде де бейімделген, кеңінен танымал американдық жаңалықтар бағдарламасы. Бұл бағдарлама көбінесе зерттеуші журналистиканы пайдаланады және адамдарға қызығушылық тудыратын оқиғаларды жариялайды. Бағдарламада белгілі спортшылар, мәшһүр тұлғалар, даулы азаматтар және Оклахома қаласын жарған Тимоти Маквей сияқты қылмыскерлер туралы оқиғалар жиі көрсетіледі.

Баспа құралдары

Баспа медиасында адамдарға қызығушылық тудыратын оқиғалар мен олардың мазмұны әртүрлі баспа түрінде әртүрлі болады. Олар көбінесе газет мақалалары түрінде кездеседі, онда автор сұхбат, фотосуреттер және ақпарат арқылы назар аударатын тұлғаның немесе тақырыптың тарихын толық баяндайды. Автордың осы тақырыпқа қатысты пікірі, оқырманның да сондай сезімдерге ие болуы үшін жиі қосылады. Адамдарға қызығушылық тудыратын оқиғалар газеттердегі пікірлер айтуға арналған бағандар немесе редакциялық мақалалар түрінде де болуы мүмкін. Мұндай оқиғалар журналдар мен таблоидтарда да жарияланады, бірақ олар газеттердегідей толыққанды болмайды және көбінесе журналистік манипуляцияларға ұшырайды. The New York Times сияқты белгілі газеттер өз туындыларында адамдарға қызығушылық тудыратын форматты пайдаланады. Пулитцер сыйлығының иегері Андреа Эллиотт жазған "Көрінбейтін бала" атты мақала Нью-Йорк қаласында тұратын 11 жасар үйсіз қыз туралы айтады және ол New York Times газетінің ең жақсы 50 мақаласының тізіміне енген. Оқиға Дасанидің күресіне баса назар береді және оның күнделікті өміріндегі қиындықтарды, мысалы, шіріген қабырғаның қасында ұйықтауы немесе дәретхана ретінде шүберек қолдануы сияқты егжей-тегжейлі сипаттайды. Мақала адамдарға қызығушылық тудыратын форматты қолданып, оқырманның қайғыруын және сонымен қатар, кейбір адамдар үшін өмірдің қаншалықты қиын болуын түсінуге көмектесуге тырысады.

Басқа медиа

Адам қызығушылығын туғызатын оқиғалар басқа да медиа түрлерінде, мысалы, цифрлық медиада – веб-сайттар мен әлеуметтік желілерде ұсынылады / жарияланады. Facebook, Instagram және Twitter сияқты танымал әлеуметтік желілер тұтынушылардың қызығушылық тудыратын жаңалықтар алатын цифрлық медиа форматтары ретінде күннен-күнге танымал болып келеді. Әлеуметтік желілерде адамдардың қызығушылығын оятатын оқиғалардың кең таралғанын "Humans of New York" фотоблогының танымалдылығы көрсетеді. Бұл блог Нью-Йорк тұрғындарының суреттерін олардың өмір тарихтарымен бірге жариялайды. Блогтың авторы Брендон Стэнтон фотоблогтың мақсатын "өз алдымда тұрған адамның әңгімесін айту" деп түсіндіреді. Мұндай әңгімелер көбінесе оқырманның эмоцияларын оятады, оларды қызықтырады, көңіл жағдырады немесе айтылып жатқан оқиғамен байланыстырады. Адам қызығушылығын тудыратын оқиғалардың танымалдылығы "эмоционалдық қозғалыс" деп аталатын құбылысқа байланысты, себебі мұндай оқиғаларды қабылдағанда оқырман мен көрерменнің эмоциялары күшейеді, бұл оқиғаның мақсаты мен мазмұнымен байланысты. Голландиялық медиа зерттеулері адам қызығушылығын көрсететін стиль оқиғаның таралуына әсер ететінін көрсетті. Нәтижелерге сәйкес, адам қызығушылығын көрсететін стильді пайдаланған мақалалар Facebook-та бөлісу көрсеткішін адам қызығушылығына назар аудармай жазылған мақалаларға қарағанда 33%-ға арттырды.

Реакция

Адам қызығушылығын тудыратын оқиғаның көрермендерден алатын эмоционалдық жауабы мен қызығушылығы – осы оқиғалардың жаңалықтар құралдарында кеңінен қолданылуының себебі. Адам қызығушылығын тудыратын оқиғаларға қатысты пікірлер көрермендер мен ғалымдар арасында әртүрлі. Ғалымдардың зерттеулері көрсеткендей, мұндай оқиғаларды тым көп пайдаланса немесе оларға артық мән берілсе, көрермендердің қызығушылығы төмендеуі мүмкін. Бірақ журналистика профессоры Перри Паркс сияқты ғалымдар, адам қызығушылығын тудыратын оқиғаларды маңызды жаңалықтардан бөлу эмоциясыз "қатты" жаңалықтар мен эмоционалдық әсерге толы "жұмсақ" жаңалықтар арасындағы дендеуші жағдайға алып келгенін айтады. Маңызды жаңалықтар өзектілігін сақтауы үшін журналистер маңызды оқиғаларға эмоционалдық элементтерді қайта енгізуі керек. Австралияның «Сидней Морнинг Геральд» газетінің бір мақаласында бұл пікір қолдау тапқан, себебі мақала авторы Хлоя Сметхерст, адам қызығушылығын тудыратын оқиғалардың көптеп таралуы нақты жаңалықтарға деген қызығушылықты төмендетіп, оларды жеңілдеуге әкелуі мүмкін екенін түсіндіреді. Дегенмен, «Сидней Морнинг Геральд» жаңалықтардағы оңтайлы сәттер көрерменнің жалпы тәжірибесін айтарлықтай жағымды әрі қызықты ететінін де айтады. Бұл адам қызығушылығын тудыратын жаңалықтарға көпшіліктің қызығушылығы артып, тақырыпты одан әрі танымал етуіне немесе вирусқа айналуына себеп болғанда болады. Мұндай жағдайда оқиғаның кейіпкері, тобы немесе мақсаты кең қолдау табады, бұл тақырыптың кімге бағытталғандығына байланысты компанияның немесе үкіметтің назарына ілігіп, шаралар қабылдануына әкелуі мүмкін. Бұрынғы австралиялық футболшы және қазіргі кездегі арнайы хабар тарату қызметінің сарапшысы Крейг Фостер Бахрейн футболшысы Хаким әл Арайбиді қолдау үшін адам қызығушылығын тудыратын оқиғаларды пайдаланды. Хаким әл Арайби 2018 жылы Интерполдың қызыл хабарламасы бойынша Таиландта ұсталған австралиялық саяси босқын еді. Фостер, басқалардың қолдауымен, әл Арайбидің оқиғасын жақтады және жаңалықтар мен әлеуметтік желілер, әсіресе Twitter арқылы оның бостандығы үшін науқан жүргізді. Әл Арайбидің жағдайы туралы ақпарат көпшіліктің көңіліне тиді және олардың ашуын туғызды, ал Amnesty International ұйымы бастаған "#SaveHakeem" атты петицияға 60 мыңнан астам адам қол қойды. Әл Арайби 2019 жылдың ақпан айында босатылды.