Кіріспе

20 ғасырдағы американдық философ Сидни Хук (20 желтоқсан 1902 – 12 шілде 1989) – тарих философиясы, білім философиясы, саяси теория және этика салаларына қосқан үлесімен танымал прагматизмнің американдық философы. Жастық шағында коммунизмді қабылдаған Хук, кейін тоталитаризмді, соның ішінде фашизм мен марксизм-ленинизмді сынағандығымен белгілі болды. Социал-демократ Хук кейде консерваторлармен, әсіресе марксизм-ленинизмке қарсы күресте ынтымақтастық жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол АҚШ Коммунистік партиясы және демократиялық орталықшылдық сияқты лениншіл топтардың мүшелеріне мемлекеттік қызметке этикалық тұрғыдан тыйым салуға болатынын айтты, себебі олар демократиялық үкіметтерді күшпен құлатуға шақырып отырды.

Өмірбаян

Сидни Хук 1902 жылғы 20 желтоқсанда Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында, австриялық еврей иммигранттары Джени мен Айзек Хуктың отбасында дүниеге келді. Ол орта мектепте оқып жүрген кезінде Дебс кезеңінде Америка Социалистік партиясын қолдады. 1923 жылы Нью-Йорк қалалық колледжінде бакалавр, ал 1927 жылы Колумбия университетінде философия ғылымдарының докторы дәрежесін алды, онда ол прагматик философ Джон Дьюидің басшылығымен оқыды.

Мансап

1926 жылы Хук Нью-Йорк университетінде философия профессоры болды және 1948 жылдан 1969 жылға дейін философия кафедрасын басқарды. Ол 1972 жылы университететтен зейнетке шықты. 1931 жылы Хук 1936 жылға дейін Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінде оқытуды бастады, одан кейін 1960 жылдарға дейін онда түнгі сабақтар берді. 1933 жылға қарай Хук пен Жаңа мектептегі әріптесі Хорас М. Каллен ACLU-дың академиялық еркіндік комитетінде де қызмет етіп жүрді.

Марксистік

Карьерасының басында Хук Карл Маркс философиясының көрнекті сарапшысы және өзі марксист болды. 1928 жылы Берлинде Карл Корштың лекцияларына қатысып, 1929 жылғы жазда Мәскеудегі Маркс-Энгельс институтында зерттеулер жүргізді. Бастапқыда ол Кеңес Одағы туралы ынтамен жазды және 1932 жылы АҚШ президенті лауазымына кандидат болған Коммунистік партияның өкілі Уильям З. Фостерді қолдады. Алайда, 1933 жылы Хук Коминтернмен толыққандай байланысты үзді, оның саясатын Германияда нацизмнің жеңіске жетуіне кінәлі деп санады. Ол Иосиф Сталинды халықаралық революцияның қажеттіліктерін қарастырмай, "Ресей мемлекетінің мүдделерін" басымдыққа қойды деп айыптады. Дегенмен, Хук Ұлы депрессия кезеңінде марксистік солшылдардың бірқатар мақсаттары үшін белсенді болып қала берді. 1933 жылы Джеймс Бернхаммен бірге Хук голландиялық туған бейбітшіл пастор А. Дж. Муст басқарған Америка жұмысшы партиясын ұйымдастырушылардың бірі болды. Хук сонымен қатар радикал Макс Истменмен Марксизмнің мәнін бірнеше қоғамдық пікір алмасуларда талқылады. Истмен, Хук сияқты, Колумбия университетінде Джон Дьюидің шәкірті болған. 1930 жылдардың соңында Хук Леон Троцкийге оның атын ақтауға көмектесті, Дьюи басқарған арнайы тергеу комиссиясы Мәскеу процесінде Троцкийге тағылған айыптауларды зерттеді.

Коммунистікке қарсы

Ұлы тазалау Хуктің марксизмге деген көзқарасын күмәндете түсті. 1939 жылы Хук қысқа ғұмырлы Мәдени бостандық комитетін құрды, ол сол және оң жақтағы «тоталитаризмге» қарсы тұрып, соғыстан кейінгі саясатының негізін қалады. Соғыс салдарынан Хук өзін өмір бойы демократиялық социалист және секулярлы гуманист деп санады. Сондықтан ол коммунизмге қарсы социалист болды. 1973 жылы ол «Хуманистік манифест II»-ге қол қойғандардың бірі болды. 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдардың басында Хук Ақыл-ой бостандығы үшін американдықтар, Мәдени бостандық конгресі (CCF) және Мәдени бостандық американдық комитетін құруға көмектесті. Бұл ұйымдардың ішінде CCF ең маңыздысы болды және олар әртүрлі арналар арқылы Орталық барлау агенттігінен қаржыландырылды. Олардың мақсаты – американдық солшылдарды бұрынғыдай Кеңес Одағымен ынтымақтастыққа шақырудан бас тартуға көндіру болды. Кейін Хук өзінің естеліктерінде «баршасы сияқты» ол да «ЦРУ Конгреске қаржы жұмсап отырғанын» естігенін жазды. 1953 жылдың 6 ақпанында Хук Виктор Ризель және басқалармен WEVD радиосында (СПА негізін қалаушы Юджин В. Дебстің есімін алған социалистік радиостанция) «Академиялық бостандыққа қауіп» тақырыбында кешкі эфирде сөйлесті. 1953 жылдың мамыр айында Джон Дей компаниясы 1952 жылғы памфлеттен кеңейтілген 283 беттік «Heresy, Yes–Conspiracy, No» кітабын жариялады (Heresy, Yes–Conspiracy, No!), ал ол 1950 жылғы «New York Times» газетінде жарық көрген «Ерлік – иә, бірақ заговор – жоқ» мақаласынан алынған. 1960-шы жылдары Хук Жаңа солшылдықты жиі сынады. Ол Вьетнам соғысынан АҚШ әскерлерін бір жақты түрде шығаруға қарсы болды және Калифорния губернаторы Рональд Рейганның АҚШ Коммунистік партиясындағы жетекші рөліне байланысты Анжела Дэвисті UCLA-дағы профессорлық қызметінен шеттетуін қорғады. Хук 1965 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды және 1970-ші және 1980-ші жылдары Калифорния штатының Стэнфорд қаласындағы консервативті Гувер институтының мүшесі ретінде мансабын аяқтады.

Кейінгі жылдар

Ұлттық гуманитарлық қор 1984 жылы Гуктың гуманитарлық салаға қосқан үлкен еңбегі үшін АҚШ үкіметінің ең жоғары наградасы – Джефферсон лекциясын оқуға шақырды. Гуктың лекциясы «Еркін қоғамды қорғау мақсатында білім беру» деп аталды.

Мұра

Хуктың "Аут оф Степ" атты естелік кітабында оның өмірі, бірнеше білім беру мәселелері бойынша белсенді қызметі, Ноам Чомский сияқты басқа да зиялылармен даулары және Мортимер Дж. Адлер, Бертольт Брехт, Морис Коэн, Джон Дьюи, Макс Истман, Альберт Эйнштейн және Бертран Рассел туралы естеліктері жазылған. 2002 жылдың қазан айында Мэттью Коттер мен Роберт Талисс Хуктың туғанына 100 жыл толуына арналған конференция ұйымдастырып, Манхэттендегі Нью-Йорк қалалық университетінің аспирантура орталығында өткізді. 2011 жылдың сәуір айында Скептикалық зерттеу комитеті (CSI) (бұрын CSICOP деп аталған) Хукты қайтадан құрметтеді. Колорадо штатының Денвер қаласында өткен атқару кеңесінің мәжілісінде оны скептиктер пантеонына енгізуге таңдады. Скептиктер пантеонын CSI өз комитетінің қайтыс болған мүшелерінің есімін сақтау және ғылыми күмәнділікке олардың қосқан үлесін еске алу үшін құрды.

Тарихтағы батыр

Сидни Хуктың "Тарихтағы батыр" атты кітабы, батырдың, Ұлы адамның тарихтағы рөліне және маңызды жетістіктерге жеткен адамдардың ықпалына арналған зерттеулерде елеулі оқиға болды. Хук детерминизмнің барлық түрлеріне қарсы шығып, Уильям Джеймс сияқты, адамдардың әлеуметтік әлемді құруда және табиғи ортаны өзгертуде шығармашылық рөл атқаратынын айтты. Адамзат та, оның ғаламы да белгілі бір жағдайға түсіп қалған жоқ. Осы көзқарас Хук үшін өте маңызды болды. Ол, қоғам даму бағытын таңдау қиылысында тұрғанда, жеке адам маңызды рөл атқара алады, тіпті тарихи жолды таңдау оған байланысты болатын тәуелсіз күшке айнала алады деп мәлімдеді. Кітабында Хук ұлы адамдардың ықпалына қатысты көптеген мысалдар келтірді, бұл мысалдар көбінесе революциялар мен дағдарыстар сияқты тарихтың маңызды сәттерімен байланысты. Кейбір ғалымдар бұған сынды түрде жауап берді, олардың бірі айтқандай, "ол адамның ең үлкен ықпалы ескі режим құлаған кезде емес, жаңа режим қалыптасқан кезде көрінетінін ескермеген". [ ] Сонымен қатар, ол дағдарыс болмаса, немесе Ұлы адамның жоспары мен ниетінен туындаған баламалы жағдайлардағы жағдайды нақты түсіндірмеді. Хук тарихи тұлғаларды, әсіресе көшбасшыларды, тарихи процеске тигізген әсеріне қарай, оқиғаға себепкер адам және оқиға жасаған адам деп теориялық тұрғыдан бөліп қарастырды. Мысалы, ол Ленинді оқиға жасаған адам деп санайды, өйткені ол маңызды жағдайда әрекет етіп, ХХ ғасырда Ресейдің ғана емес, бүкіл әлемнің даму бағытын өзгертті. Хук тарихтағы кездейсоқтықтар мен жағдайларға үлкен мән берді, осылайша, тарихты төтенше жағдайлардың "толқындары" ретінде көрсетуге тырысқан Герберт Фишер сияқтыларға қарсы шықты.

"Кәсіпоздақ этикасы"

1954 жылы Хук "Дау-жанжалдың этикасы" атты эссе жариялады, онда демократиялық қоғамдағы пікірсайыс үшін он негізгі қағиданы белгіледі.

Кейбір қағаздар

Сидни Хуктың "Азаттық, детерминизм және сезімталдық" тақырыбындағы лекциясы (жылдық Хорас М. Каллен оқуы) (21 қараша, 1957 ж.)