Кіріспе

Эксетер қаласындағы I дәрежелі тізімдегі қамал, Девон, Ұлыбритания. Ружемонт қамалы, сондай-ақ Эксетер қамалы деп белгілі, Англияның Девон графтығындағы Эксетер қаласының тарихи қамалы. Ол 1068 жылы немесе одан кейін, Эксетердің Вильгельм Жеңімпазға қарсы көтерілісінен кейін, римдік қала қабырғасының солтүстік бұрышында салынды. 1136 жылы король Степан үш ай бойы оны қоршауға алды. 12 ғасырда сыртқы қамалды ғимарат қосылды, қазір оның аз бөлігі ғана қалды. Шекспирдің "Ричард III" пьесасында 1483 жылы корольдің Эксетерге сапары туралы айтылады. Девон округтік соты кемінде 1607 жылдан бері осы жерде орналасқан, ал үш девондық сиқыршы – Англияда сиқыршылық үшін өлім жазасына кесілген соңғы адамдар – 1682 жылы Эксетерде сотталып, айыпталды. 1770 жылдары қабырғалар ішіндегі барлық ғимараттар жаңа сот үйіне орын ашу үшін бұзылды, ол 1895 және 1905 жылдары қанаттармен кеңейтілді. Сот функциясын атқарғандықтан, қамалдың ішкі бөлігі 2004 жылы сот жаңа орынға көшкенге дейін көпшілікке ашық болған жоқ. Кейіннен барлық учаске "Оңтүстік-Батыс Ковент-Гарденіне" айналдыруды мақсат еткен дамытушыға сатылды. Эксетер азаматтары қала қабырғасының арқасында Вильгельмнің қоршауына қарсы тұра алды, оны алғаш римдіктер салған және 928 жылы король Ательстан толыққанды жөндеуден өткізген. Қамау қаланың тапсыруымен аяқталса да, Вильгельм өзінің позициясын сақтау үшін қабырғаның ішінде қамал салуды бұйырды. Таңдалған орын қабырғаның солтүстік бұрышының ішіндегі ең биік нүкте болды. Құрылыс жұмысын Балдуин ФицГилбертке тапсырды, ол кастелян болып тағайындалды және басқа да құрметтерге ие болды. Солтүстік-батыс және солтүстік-шығыс қала қабырғалары арасында терең ор және ішкі қорған салынды, бұл шамамен 600 фут (183 м) қабырғалары бар төртбұрышты қоршау құрады. 1086 жылғы "Домсдей кітабында" король Англияға келгеннен бері Эксетерде 48 үй қиратылғаны туралы жазылған. Тарихшылар бұл үйлердің көпшілігі қамал үшін тазаланған жерде болған деп түсіндіреді. Қоршаудың оңтүстік жағында сақталған үлкен тас қақпа үйі салынған. Онда англосаксондық архитектураның анық элементтері бар, мысалы, ұзын және қысқа бұрыштар және қос үшбұрышты терезелер, бұл оның нормандардың бұйрығымен ағылшын тас шеберлерімен өте ертеде салынғанын көрсетеді. Бұл алғашқы кезеңде қамалдың үстінде қоршау болған, бірақ екі бұрыштық мұнаралар көп ұзамай қала қабырғаларымен кездескен жерде салынды, оның батыс бөлігі ("Ательстан мұнарасы" деп қате аталады) әлі де бар. Көп ұзамай қоршаудың орнына қабырғалы қабырғалар орнатылды. Бұл қабырғаның қалдықтары оның жөнделген қала қабырғаларымен біріктірілгенін, бірақ қақпа үйімен емес, бұл оның бұрынғысынан екіншісіне қарай салынғанын көрсетеді. Қамал аяқталмай тұрып шабуылға ұшырағаны туралы дәлелдер бар. Бұл дәлел физикалық, Ательстан мұнарасын жөндеу түрінде; және 1069 жылы Эксетерге жасалған шабуыл туралы Orderic Vitalis жасаған құжаттамалық баяндамада. 12 ғасырдың басында қамал қабырғасының ішінде Әулие Марияға арналған шағын шіркеу салынды. Оның төрт пребендариі болды және қамал салушы Балдуин ФицГилберттің ұлы Уильям де Авенелл құрған деп айтылады; де Авенелл жақын маңдағы Ковик монастырына да негіз салды.

1136 жылғы қоршау және одан кейінгі кезең

1136 жылы Балдуин де Редверс патша Стефанға қарсы көтерілісінің бөлігі ретінде қамалға ие болды. Стефанның әскері қамалға шабуыл жасау үшін жылдам әрекет етсе де, Редверс үш ай бойы қарсы тұра алды, себебі сумен жабдықтау – құдықтан және, мүмкін, жаңбыр суын жинау ыдысынан – тоқтатылды. Ательстан мұнарасына сәйкес шығыс мұнарасының жоқтығы осы қамалға шабуыл кезінде қирауынан болуы мүмкін, ал 1930 жыл шамасында қабырғаның осы бөлігіне қарай салынған, дұрыс емес құрылған туннельдің қысқа бөлігі осы оқиғамен байланысты деп есептеледі. Сондай-ақ, барбикан да сол кезде басылып алынып, қиратылған болуы мүмкін. Стефанның шабуылынан кейін қамалға шабуыл жасау машиналарының жетілуі 12 ғасырдың соңында сыртқы қамалдың салынуына себеп болды. Ол Бэйли көшесінің солтүстік жағындағы шығыс қала қабырғасынан – оның қабырғасының жалғыз қалған бөлігі осы күнгі сақталған – қазіргі қалалық мұражайға жақын батыс қала қабырғасына дейін созылған сыртқы ормен қабырғадан тұрды. 2009 жылы жаңарту жұмыстары кезінде тоңылған ордың бөліктері табылған. Қамал 14 ғасырдың басына дейін мерзімімен жөндеуден өтіп келді, қорғаныстың соңғы жөнделуі 1352 жылы тіркелген. 1500 жылға қарай бастапқы қақпа қолданыстан шығып, кіреберісі жақын арканың пайдасына жабылды. Қамалдың солтүстік бұрышында үлкен мұнараның астында сақшы порт және қабырға сыртындағы ор үстінде көтерме көпір болды. Бұл нысандар 1774 жылы қиратылып, олардан ешқандай із қалмады. Ресми түрде "Эксетер қамалы" деп аталғанымен, "Ругеммонт қамалы" деген атау алғаш рет 1250 жылға тартатын жергілікті жазбаларда пайда болды. Бұл таудың жартасының қызыл түсіне және осы жартастардан салынған қабырғалардың түсіне сілтеме жасайды. Патша Ричард III 1483 жылы Эксетерге келді, ал Шекспирдің "Ричард III" пьесасында ақын кейінірек қамалды көрсеткенде, оның өлімі туралы болжамын еске алады және Ругеммонтты Ричмондпен шатастырады. 1497 жылғы екінші Корнуолл көтерілісі кезінде Перкин Уорбек пен 6000 корнуолдық қалаға кірген кезде қамал көп зақымданды, ал 1600 жылға қарай ол "көп жарықтар мен қарт жүзбен" сипатталды.

21 ғасыр

2003 жылға дейін қамалдың сақталған грузин ғимараттары графтықтағы патшалық биліктің ордасы болып қала берді және Эксетердің Корольдік және графтық соттарына үйі ретінде қызметін жалғастырды. Осының салдарынан, қамал қаланың ең аз танылған және кіруге қиын жерлерінің бірі болды, және азаматтардың көпшілігі оның қақпасынан тысқары жерге баспады; ол ешқашан туристерге ашылмаған. Алайда, тік қамал аумағында мүгедектерге арналған қолжетімділікпен байланысты қиындықтар маңызды мәселеге айналды, және 2004 жылы Эксетердің құқықтық ауданында жаңа сот үйлері салынып аяқталды. Эксетер қалалық кеңесінің осы жерді сатып алу жоспары сәтсіз аяқталды, содан кейін 2007 жылдың басында оны Англия Корольдік соттарының қызметі GL50 Properties компаниясына сатты. Оның басқарушы директоры: «Ружемонт қамалы – тамаша ғимарат, біз оны Англияның оңтүстік-батысындағы Ковент-Гарденге айналдырамыз» деді. Бүгінде қамал жоғары деңгейдегі құқықтық қорғаумен қамтамасыз етілген, ол ескерткіш ретінде тіркелген, ал оның негізгі құрылыстары I немесе II* санаттағы мәдени ескерткіштер болып табылады. 1863 жылы Е. Б. Стивенс салған 1-ші граф Фортескьюдің мүсіні аулада орналасқан, ол II санаттағы мәдени ескерткіш. 2011 жылы бұрынғы 1-ші сот залы Бал залы ретінде қайта ашылды, оның аркалық терезелері еден деңгейіне дейін төмендетілді; бұрынғы тұтқындарды ұстау камераларына әбдүрахман орнатылды. 2-ші сот залы 150 шаршы метрлік Галерея ретінде қайта ашылды. Сонымен қатар, қамал қабырғаларында 12 жаңа пәтер салынды.