Кіріспе

"Үнді тілдерінің транслитерациясы" (ITRANS) – үнді жазуларының, әсіресе деванагари жазуының ASCII транслитерация схемасы. Қарапайым пернетақтадағы бар пернелерді ғана қолданатын қарапайым кодтау схемасының қажеттілігі rec.music.indian.misc (RMIM) Usenet жаңалықтар тобының алғашқы күндерінде сезілді, онда үнді фильмдерінің әндері мен ақпараттары талқыланды. Сол кезде санскрит тіліндегі пошта тізімі де нақты және бірмәнді кодтаудың қажеттілігін тез сезінді. ITRANS 1994 жылы RMIM жаңалықтар тобында пайда болды. Бұл бастамаға Авинаш Чопде жетекшілік етті және ол транслитерация пакетін жасады. Оның соңғы нұсқасы v5.34. Бұл пакет рим жазуын үнді жазуына автоматты түрде түрлендіруге де мүмкіндік береді. ITRANS үнді мәтіндерін кодтау үшін қолданылды. Ол деванагари транслитерациясы үшін Гарвард-Киото схемасынан кеңірек, бірақ толыққанды сәйкес емес. 1990 жылдардың басындағы санскрит тіліндегі пошта тізімі, RMIM-мен шамалас уақытта, толыққанды Санскрит құжаттары жобасына айналды және қазір ITRANS-ты мыңдаған кодталған мәтінмен кеңінен қолданады. Юникодтың кеңінен таралуымен, дәстүрлі IAST электронды мәтіндер үшін де жиі қолданылады. Гарвард-Киото схемасы сияқты, ITRANS романдауы тек қана ағылшын тіліндегі компьютерлік пернетақтада кездесетін диакритикалық белгілерді қолданады, сондықтан оны оқу және үйрену өте оңай.

ITRANS транслитерация жүйесі

ITRANS транслитерация схемасы төмендегі кестелерде келтірілген. ITRANS әдісі, басқа транслитерация әдістеріне қарағанда, диакритикалық белгілерді қолданбайды. ITRANS қолданғанда, есімдерде әріптің бірінші әрпін үлкен әріппен жазуға болмайды, себебі ITRANS әріптеме жүйесінде үлкен және кіші әріптерді біріктіре пайдаланады.

Әуелі дауыстылар

+Кесте: Дауысты әріптерDevanagariGurmukhiTeluguKannadaTamilMalayalamBanglaSinhalaITRANSअਅఅಅஅഅঅඅaआਆఆಆஆആআආA/aaइਇఇಇஇഇইඉiईਈఈಈஈഈঈඊI/ii/eeउਉఉಉஉഉউඋuऊਊఊಊஊഊঊඌU/uuऋఋಋഋঋඍRRi/R^iॠౠೠൠৠඎRRI/R^IऌఌಌഌঌඏLLi/L^iॡౡೡൡৡඐLLI/L^Iऎ ^eएਏఎಎஎഎএඑeఏಏஏഏඒEऍඇaeඈaEऐਐఐಐIIഐঐඓaiऒ ^oओ ਓ ఒಒஒഒওඔoఓಓஓഓඕOऔਔఔಔஔഔঔඖauअं ਂ/ ੰఅంಅಂംঅংංM/. m/. nअः ਃಅಃಅಃഃঅঃඃHअँਂ/ ੰఅఁঅঁඁ. N् ੍్್்്্්. h ऽ ఽಽഽঽ. aॐ ఓంௐOM, AUM

Қосындылар

Деванагаридің дауыссыз әріптерінде жасырын 'а' дыбысы болады. Барлық транслитерация жүйелерінде осы 'а' дыбысы нақты көрсетілуі тиіс.

Нұқтадағы ымсыздар

ДеванагариТрансқаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққаққақ Да/Раढ़. Дха/Рхава

Шектеулер

ITRANS негізінен санскрит (және басқа да қазіргі индо-арий тілдері) үшін жасалғандықтан, ол басқа тілдердің индик әрпін толық қамтымайды. Атап айтқанда, дравид тілдеріндегі қысқа дауыстылар 'e' және 'o' қолдауы күмәнді деп есептеледі (өйткені индо-арий фонетикасы оларды ұзын дауыстылар 'E' және 'O' -дан ажыратпайды). Сонымен қатар, бенгал ([ɔ]) және ассам ([ɒ]) тілдерінде қолданылатын шва дауысы, басқа тілдердегі ([ə]) швадан өзгеше болып келеді, бұл осы тілдерді теру кезінде ұялмау сезімін тудырады. Бұған қоса, бенгал және ассам тілдерінің екеуі де Шығыс Нагари әрпін қолданса да, ассам тілінің фонетикасы бенгал тілінен айтарлықтай өзгеше, сондықтан ассам тілінде теру кезінде қиындықтар туындайды. Дравид, хиндустани нуқталары, сингал және т.б. сияқты басқа тілдердің көптеген дыбыстарын қолдау фрагментті және стандарттаудың болмауына байланысты түрлі нұсқаларда біркелкі емес деп саналады. Сонымен қатар, ITRANS-тің ешбір нұсқасы қашмир, синдхи және т.б. тілдерді толыққанды қолдамайды.