Кіріспе

"The Navigator: A Medieval Odyssey" – 1988 жылы түсірілген, Австралия мен Жаңа Зеландияның бірлескен толық метражды фильмі, режиссері Винсент Уорд. Ол Жаңа Зеландия мен Австралияда көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде Австралия кино институтының "Үздік фильм" сыйлығы және Еуропалық фантастикалық кинофестивальдерінде бірнеше жүлде алды.

Сюжет

14 ғасырдың ортасында Англияда қара өлім кезінде, Кумбрияның шалғайдағы таулы ауылының тұрғындары әлемді шарпыған қорқынышты оба туралы әңгімелерді үреймен тыңдайды. Жұқпау үшін олар Гриффин есімді баланың болжамдарына сенеді, ол "екінші көру" қабілетімен танымал. Гриффин құрмет тұтатын, ауылдың ең белгілі саяхатшысы Коннордың қолдауымен, бір топ ауыл тұрғындары жақын жердегі үңгірге барады. Олар мыс кенін балқытып, пішіндеу үшін алып келіп, жерді қазып, уақытпен жарысып, келесі толық ай келмей тұрып, "барлық христиан әлемінің ең үлкен шіркеуінің" мұнарасына қасиетті крест орнатып, Құдайдан қорғау тілейді. Толық ай көтерілгенде, ауыл тұрғындары тегіс қабырғалы туннельге жол табады, содан кейін баспалдақ тауып, 20 ғасырдың соңындағы Жаңа Зеландияға көтеріледі. Осы сәт дейін фильм қара-ақ түсте көрсетілді. Енді оқиға түсті түсірілген фильмде жалғасады. Ауыл тұрғындары түрлі технологияларға таңғалады, олар бұл қай жыл екенін ойламайды, мұндай нәрселердің үлкен қалаларда ғана кездесетініне сенеді, бірақ Гриффин ауыл тұрғындары олардың мақсатына жақындаған сайын қараңғы көріністермен мазаланады.

Даму және өндіріс

Фильм идеясы Уордтың неміс автобанын кесіп өтуге тырысқанда туындады және ол ортада қалып қойды. Бұл Уордты (автомобиль жолында қамалып қалғанда) ортағасырлық адамның 20-ғасырғы осындай жағдайға тап болса не болар екенін ойлауға жетеледі. Оған Австралия қаласына қысқа мерзімге келген екі Папуа-Жаңа Гвинея тайпасының мүшелері туралы хабарлама және балалардың жерді қазып, екінші жағынан шығу туралы миф әсер етті. Алғашқы сценарий "көлемді комедия, өте тікелей, қызық және жауынгер гномдарға толы" болды. Фильмнің бір бөлігі – қазіргі өмірді ең алғаш рет көріп отырғандай, таңғажайып және жаңа көзқараспен қарауға тырысу, сондай-ақ қазіргі Жаңа Зеландиялықтардың ата-бабалары оларды және олардың әлемін қалай қабылдайтыны туралы болжамдар. Сондай-ақ, ортағасырлықтардың обадан қорғану әрекеттерін Жаңа Зеландияның ядролық қарусыз саясатымен (ядролық суасты кемесі сахнасында айтылған) және оның салдарымен, әсіресе "Радуга-соғысшы" бомбалауымен салыстырды. Екі жағдайда да кішкентай қауым үлкен күштерге қарсы өз тағдырын анықтауға тырысады. Әр түрлі салыстыруларына қарамастан, Уорд фильмнің қандай да бір нақты хабарды жеткізуге бағытталмағанын айтты: "Негізінен бұл оқиғалық фильм, мен тым ауыр көрінгим келмейді, негізінен ол жерді қазып өтетін адамдар туралы". Бірақ басқа жерде ол фильм "сенім туралы – қандай жағдай болмасын, бір нәрсеге, кез келген нәрсеге сенудің қажеттілігі туралы" деді.

Фильм түсіру және өндіріс дизайны

Уорд және оның түсірілім тобы фильмнің визуальдық стилін орта ғасырларды, әсіресе тау-кен өнеркәсібін жан-жақты зерттеуге негіздеді, бірақ бұл зерттеулер шығармашылықпен өңделді. Фильмнің түстері ортағасырлық өнерге, соның ішінде ортағасырлық және Ренессанс суретшілерінің жұмақ пен тозақ туралы көзқарастарына сүйенеді. Көптеген қазіргі заманғы сахналардағы көк түс Très Riches Heures du Duc de Berry кітабындағы сияның түсіне негізделген, ал автокөлік шамдары мен пеш оттарының қызыл және апельсин түстері Hieronymus Bosch, Pieter Brueghel және Matthias Grünewald еңбектеріндегі тозақ бейнелерін еске түсіреді. Уорд кейін фильмнің тар шегінде қазіргі заманғы көріністердің түсін қалағанындай шығара алмағанын айтты. Орта ғасырлық сахналардағы түс, қара-ақ түске айналғаннан кейін, 20 ғасырғы сахналардан гөрі әлдеқайда жақсы болды. Кейбір тау-кен сахналары неміс тау-кен нұсқаулығынан алынған гравюралардан шабыттандырылды – De re metallica, бірақ бұл гравюралар осы сахналардың өтетін кезінен екі ғасыр кейін жарық көрді. Бір сәтте айдың үстінен ұшып келе жатқан өлім періштесінің бейнесі Париждің Пьер-Лашез зиратындағы ортағасырлық гравюраға негізделген. Фильм Жаңа Зеландияның әртүрлі локацияларында түсірілді, оның ішінде Окленд, Веллингтон, Руапеху тауы және Оңтүстік Альпідегі Харрис көлі бар. Климакс сахнасындағы шпиль – Оклендтегі Әулие Патрик соборы. Фильм қаржыландыру қиындықтарына байланысты тоқтауға жақын болды. 1980 жылдардың ортасына дейін Жаңа Зеландияның салық жүйесі Жаңа Зеландия фильмдеріне инвестиция салғандарға үлкен салық жеңілдіктерін ұсынды. Бірақ төртінші Лейбористік үкіметтің «Роджерномика» реформалары осы жеңілдіктерді жойды, нәтижесінде «Навигатор» 1986 жылы түсірілімге кіріспес бұрын алты апта бұрын қаржыландырудан айырылды. Фильм бір жылға кейінге шегерілді, содан кейін Австралия-Жаңа Зеландияның бірінші бірлескен туындысына айналды, оның қаржыландыруына Австралиялық кино комиссиясы да атсалысты. Австралиялық сыншылар фильмді «көбінесе Жаңа Зеландиялық» деп бағалады, бірақ Уорд оны Жаңа Зеландиямен тығыз байланысты деп санамайды. Ол Уордтың әріптес сценарисінің бірі – Кели Лайонсқа үйленді, ол оны «әрқашан Коннор ретінде көреді» еді. Крис Хейвуд Арно рөлінде: Хейвуд «Навигаторға» кастингтен бұрын австралиялық теледидар мен кинода ондаған рөл ойнаған тәжірибелі актер еді. Хамиш Макфарлейн Гриффин рөлінде: Уорд Макфарлейнді, бұрын экранда ойнамаған, бала Гриффин рөліне таңдаудан бұрын мыңдаған мектеп оқушыларын қарады. Уорд іздеген қасиеттердің ішінде «көзіндегі ерекшелік», актердің «ортағасырлық шахтада он сағат жұмыс істейтін тоғыз жасар бала сияқты көрінуі, сәл сұйық және шыдамды болуы [және] ол сәл әзілге және еріншектікке қабілетті болуы керек» еді. Маршалл Нейпир – Серл рөлінде: Нейпир тағы бір танымал актер, ол Goodbye Pork Pie және Came a Hot Friday сияқты Жаңа Зеландия фильмдерінде ойнаған. Ноэль Эпплби – Ульф рөлінде: Уорд «қалалық кеңесте жұмыс істейтін семіз Ульфті Окленд канализациясында тапқанын» айтты. Ноэль Эпплби кастинг кезінде ұялшақ болды және кино тәжірибесі болмады, бірақ ол табиғи актер болып шықты. Ол рөлі үшін Австралия кино институтының үздік қосалқы актер сыйлығын жеңіп алды және «Сақиналардың иесі» фильмдерінің екеуінің ішінде бірнеше басқа Жаңа Зеландия фильмдерінде ойнады.

Саундтрек

"Навигатор" фильмінің саундтрегі Давуд Табризидің туындысы болды. Ол кельт музыкасы, шотланд әскери музыкасы, григориан әндері және 19 ғасырдағы кеншілер музыкасы сияқты әртүрлі музыкалық стильдерге негізделген, сонымен қатар Ближней Шығыс музыкасының ықпалы да бар. Фильм ешқандай сыйлыққа ие болмаса да, көрермендер бес минут бойы тұрып шапалақтады. Rotten Tomatoes сайтында фильм сегіз сынға негізделген 88% мақұлдау рейтингісіне ие болды, ал орташа бағасы 6.8/10 құрады.

Халықтық мәдениетке әсер ету

Айреонның "Actual Fantasy" альбомындағы "Farside of the World" әні осы фильмнен шабыттанды. "Навигатор: Ортағасырлық саяхат" фильмі 90-шы жылдардың басында BBC One арнасында көрсетілді. Сондай-ақ, ол 1989 жылы Бедфорд қалалық кинофестивалі аясында да көрсетілді.