Кіріспе
1971 жылы Джордж Лукастың түсірген фильмі
THX 1138 – 1971 жылы шыққан америкалық әлеуметтік ғылыми-фантастикалық фильм. Бұл Джордж Лукастың режиссерлік дебюты, сценарийін ол өзі жазған, ал Франсис Форд Коппола продюсерлік жасаған. Уолтер Мёрчпен бірлесіп жазылған фильмде Роберт Дювалл мен Дональд Плезенс басты рөлдерде ойнаса, Дон Педро Коли, Мэгги МакОми және Иан Вулф екінші пландағы рөлдерді сомдады. Фильм антиутопиялық болашақта өтеді, онда азаматтар андроид полициясының бақылауында және эмоцияларды жойғыш дәрілерді міндетті түрде қолдануда болады. THX 1138 Лукастың 1967 жылы түсірген «Электрондық лабиринт: THX 1138 4EB» атты студенттік фильмінің негізінде жасалған. Толық метражды фильм Warner Bros. және American Zoetrope компанияларының бірлескен жобасы аясында түсірілді. Бен Бованың романы 1971 жылы жарық көрді. Фильм сыншылардан әртүрлі пікірлер алды және алғашқы көрсетілімінде кассада үлкен табыс әкелмеді, бірақ кейіннен сыншылардың жоғары бағасын алды және, әсіресе Лукастың «Жұлдызды соғыстар» (1977) фильмінен кейін, культті фильмге айналды. 2004 жылы Лукас дайындаған режиссерлік нұсқасы жарық көрді.
Сюжет
Дистопиялық болашақта жыныстық қатынас пен ұрпақ алуға тыйым салынады, ал сананы өзгертетін дәрілер азаматтардың арасында сәйкестікті қамтамасыз ету және олардың қауіпті және талапты тапсырмаларды орындау қабілетін қамтамасыз ету үшін міндетті. Сезімдер мен отбасы деген ұғым табуға айналды. Жұмысшылар бірдей ақ форма киіп, біркелкілікті баса көрсету үшін шаштарын қырқып алады, сондай-ақ қара киім киген полиция андроидтары мен шапан киген монахтар. Адамдардың есімдері емес, үш кездейсоқ әріптері бар ("өшірме" деп аталады) және төрт цифрлы белгілері бар, олар әрқашан киілетін жеке белгіде көрсетіледі. Орталық видеобақылау орталықтарында жұмыс істейтін SEN 5241 және LUH 3417 командалары қаладағы жағдайды бақылайды. LUH-ның THX 1138 деген бөлмедесі бар, ол полиция қызметкерлерін шығаратын фабрикада жұмыс істейді. Тарихтың басында THX ауысымды аяқтаған кезде, дыбыс берушілер жұмысшыларды "қауіпсіздікті арттыруға" шақырады және оларды соңғы кезеңде тек 195 жұмысшыдан айырылғандары үшін құттықтады. Үйге бара жатқанда ол көптеген қатарға қосылған мойындау кабинасында тоқтап, өзінің уайымдарын айтады және "ОММ 0000" Иса Мәсіхтің портреті астында "партия" және "масса" туралы дұғалар айтады. THX-ті жылы дауыспен қарсы алады, ал OMM өсиетті сәлемдесумен аяқтайды: "Сіз нағыз сенушісіз, Мемлекеттің батасы, көпшіліктің батасы. Тырысып жұмыс істе, өнімділікті арттыр, апаттың алдын ал, бақытты бол". Үйде ТХХ есірткісін ішіп, мастурбациялық құрылғымен айналысып, холотрансляцияларды көреді. LUH THX дәрілерін жасырын түрде таблеткалармен алмастырады, бұл оған құсу, уайым және жыныстық құмарлық тудырады. LUH және THX романтикалық қарым-қатынас жасап, жыныстық қатынасқа түседі. THX кейіннен THX-тің жаңа бөлмедесі болуын қамтамасыз етуге тырысатын SEN-мен кездеседі, бірақ THX SEN-ге қарсы заңсыз ауысым үлгісін өзгерту туралы шағым жасайды. Жүйесінде есірткі болмаған жағдайда, THX жұмысының маңызды және қауіпті кезеңінде әлсірейді, ал басқару орталығы THX-ге "ой бұғаттауы" жасайды, бұл қауіптілік деңгейін арттырады. Аң-сезім бұғазының босатылуынан кейін THX сол жұмыс кезеңіне қажетті түзетуді жасайды. THX және LUH тұтқындалады, THX дәрілік терапия мен медициналық талдаудан өтеді. Ол ЛУХ-пен қысқа уақытқа қайта қосылады, бірақ ол жүктілігін ашқаннан кейін көп ұзамай бұзылады. THX сынағында THX клиникалық тұрғыдан пайда болды деп айтылды. THX-ті тоқтату тиімсіз болатыны шешіледі, сондықтан THX SEN-пен бірге түрмеге қамалады. Түрме қабырғалары жоқ, ақ төбелі болып көрінеді. Тұтқындардың бірі "қабық тұрғыны" болды, кейіннен "уки" деп аталды. Басқа тұтқындар қашып құтылуға қызығушылық танытпаған сияқты. THX және SEN шығу жолын іздеуге жүреді. Олар тек қана ақ түсті бос орынды ғана көріп, жүре береді. Ақырында оларға голограммалық актердің SRT 5752 қосылады, ол голотрансляцияларда ойнаған. SRT 5752 оларға шығу жолын көрсетеді және олар шеңберде жүріп жүрген болуы мүмкін деп болжайды. Құтылу кезінде THX және SRT SEN-тен бөлініп кетеді. Полиция андроидтары қуып жүрген THX және SRT бақылау орталығында тұтқындалады, одан THX LUH "тұтыну" болғанын біледі және оның есімі өсім камерасындағы 66691 нөмірлі ұрыққа қайта тағайындалды. СЕН ақырында ОММ монахтарына арналған аймаққа қашып кетеді, онда монах СЕН-дің сәйкестендіру белгісі жоқ екенін байқайды. СЕН оған шабуыл жасайды, кейін балаларды тәрбиелеу аймағына барып, балалармен әңгімелеседі және полиция андроидтары оны ұстағанша мақсатсыз отырады. THX және SRT екі машинаны ұрлайды. SRT машинаны қалай жүргізу керектігін білуге тырысады. Ақыры, SRT машинаны қозғалтуға мәжбүр болған кезде, SRT дереу өзінің машинасын бетон бағанаға соқтырады. Апаттан кейін көлік құралында СРТ табылмады. Екі полицейлік андроид мотоциклмен қуып жүрген THX қала шегіне қашады. Андроид офицерлері оны қууда, ол маймылға ұқсайтын, қабыршақ тұрғындары ретінде танылған жаратылыстармен қысқа уақыт күресіп, құтылу сатысы бар тік шахтаға жетеді. Андроид офицерлеріне Орталық командалық қуғын-сүргінді тоқтатуды бұйырады, себебі оны ұстап алудың шығыны THX үшін бөлінген бюджеттен асып түседі. Офицерлер THX-ке "қала қабығының" сыртындағы аймақ өмір сүруге жарамсыз екенін хабарлайды, бірақ ол бас тартуға көндіруге тырысады, бірақ ол қорқынышқа бой алдырмай, сатыдан жоғары көтеріледі. Қаланың толығымен жер астында екені анықталады, ал THX жер бетіне қашып кетеді, онда ол Күннің батуына куә болады.
Өндіріс
THX 1138 – 1969 жылы «Американ Зоотроп» фильмінің түсірілуі бойынша Warner Bros. компаниясы тапсырыс берген жеті фильмнің алғашқысы. Лукас бұрынғы қысқаметражды фильміне негізделіп бастапқы сценарий жобасын жазды, бірақ Коппола мен Лукас оның қанағаттандырмайтынына келісті. Уолтер Мёрч Лукасқа жақсартылған соңғы жобаны жазуға көмектесті. Сценарий бойынша актерлердің көбі шаштарын қырып тастау керек болды – толығымен жалаңаш немесе қысқа қырқып. Жарнамалық мақсатта бірнеше актерлер алғаш рет шаштарын кестірген және қырқып жатқандағы кадрлар ерекше орындарда түсірілді, осы материалдар «Балд: THX 1138-нің жасалуы» атты жарнамалық роликтеріне енгізілді. Көптеген массовка актерлері жақын жердегі Синаноннан шақырылды, ол кейін зорлық-зомбылыққа ұласқан тәуелділіктен құтылу бағдарламасы еді. Фильм түсірілімі 1969 жылдың 22 қыркүйегінде басталды. Түсірілім кестесі 35-40 күнге жоспарланып, 1969 жылдың қараша айында аяқталды. Лукас THX 1138-ді Techniscope форматында түсірді. Түсірілім көптеген орындарда өтті, оның ішінде Сан-Франциско аймағындағы Bay Area Rapid Transit метросының аяқталмаған туннельдері, Лоуренс Ливермор Ұлттық зертханасы, ал студиялық түсірілімдер Лос-Анджелестегі сахналарда жүзеге асты, соның ішінде «ақ лимбо» сахналары үшін арналған ақ сахна. Куып жететін сахналарда Yamaha TA125/250cc екі тактілі, жарыс үлгісіндегі мотоциклдер Сан-Франциско шығанағындағы екі автомобиль туннелінде пайда болды: Окленд пен Оринда арасындағы Калдекотт туннелі және Окленд пен Аламеда арасындағы су астындағы Пози туннелі. Куып жететін сахнада каскадер Рональд «Даффи» Хамблтон (Даффи Гамильтон ретінде көрсетілген) өзінің полиция мотоциклін толық жылдамдықпен құлаған мұражайға, оның талаптарына сәйкес салынған пандусқа тікелей бағыттап жіберді. Ол рульдің үстінен ұшып, мотоциклдің соққысына ұшырады, көшеге арқасымен құлап, Дювалл кейіпкері қашқан көлікке шағылысты. Лукас фильмді күндіз Милл Валлидегі үйінде неміс өндірісіндегі K E M монтаждау станциясында өңдеді, ал Уолтер Мёрч түнде дыбысты өңдеп, әр сессиядан кейін жазбаларды салыстырды.
Саундтрек
Лало Шифрин дирижерлік еткен THX 1138 саундтрегі 1970 жылы шықты. Жазу 1970 жылдың 15 және 16 қазанында Калифорния штатының Бурбанк қаласындағы Бурбанк студиясында жүргізілді.
Қабылдау
THX 1138 1971 жылы 11 наурызда театрларға шығарылды және коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, Warner Bros үшін 945 000 доллар жалдап, студия үшін жалпы шығын болды. Роджер Эберт Chicago Sun Times газетінен фильмге төрт жұлдыздың үшеуімен марапаттады және "THX 1138 өзінің қарапайым сюжетімен біршама зардап шегеді, бірақ визуалды қиялдың жұмысы ретінде ол ерекше және 2001: Ғарыштық Одиссея, Тыныш жүгіру және Андромеда штаммы сияқты қорқынышты". Чикаго трибьюнының Джин Сискел төрт жұлдыздың екеуін марапаттады және былай деді: "Бұл фильмнің басты мәселесі - ол қиялға ие емес, бұл ғылыми фантастика фильмінің негізгі компоненті. Кейбіреулер ТХС 1138 әлемі қазір осында деп ойлайды. Бұл әлемдегі проблемалар қазірдің өзінде біздің басымызға түсіп жатыр деген пікірде болу ақылға қонымды болар еді. Фильмнің уақыты өтіп кетті". The New York Times басылымының Винсент Канби жазғандай, "Бірақ, бұл THX 1138 не қуғын-сүргін драмасы, не әлеуметтік драма ретінде емес, ең қызықты. Оның орнына, бұл өзінің эмоционалды әсерін туғызатын жарық, түстер және дыбыс эффекттерінің таңғажайып монтажы сияқты Лукастың алғашқы көркем фильмдегі жетістігі оның 25 жаста екенін және фильмнің көп бөлігін Сан-Францискода түсіргенін, бұл бюджеті Стэнли Кубриктің 2001-дегі ғарыш кемесінің жартысын жабуға жетпейтінін түсінгенде, одан да ерекше болады. " Variety журналының Артур Д. Мерфи: "Өз уақытында көркемдік немесе коммерциялық жетістікке қол жеткізбеуі мүмкін, американдық Зоотроп (Франсис Форд Коппола тобы) өндірісі уақыт өте келе стильдік, абстрактілі киноның классигіне айналуы мүмкін". Los Angeles Times газетінің журналисі Чарльз Шамплин фильмді "технологияның қатыгездік билеген жаңа әлемді көрсету үшін экрандағы дыбыстық және визуалды ресурстарды таңғажайып түрде қолдану" деп мақтады. Ол "Лукастың кино эффекттерінің шебері екені анық, ол паркинг құрылыстары мен кеңсе дәліздері сияқты қарапайым жерлерде болашақтың көрінісін ашуға ерекше қабілетке ие" деп қосты. Шамплин "THX 1138-тің шынайы қызығы - бұл хабар емес, бірақ құрал - фильмді оқиғаны айту үшін емес, тәжірибе беру үшін, ертеңгі таңғажайып және қорқынышты диктатураның сенімді әсерін беру үшін пайдалану" деп атап өтті. Кеннет Туран The Washington Post газетінде былай деп жазды: "Бақытымызға орай, фильм мүлдем қарапайым емес, керісінше, өте әсерлі болып келеді. Лукас бұл болашақ көрінісіне қатты сенген, фильм өзінің өмірлік күші мен бірлігін оның сеніміне негізделген, және ол кездейсоқ жағдайларға сәйкес емес, бірақ толықтығына жету үшін қажетті еркіндікке жол берген". The Monthly Film Bulletin журналының Penelope Houston басылымы былай деп түсіндірді: "Болашақ қоғамның егжей-тегжейлері басқару панельдері, монитор экрандары, теледидар жарнамаларының тыныштандыратын дауыстары, қозғалмайтын тыныш робот полиция қызметкерлері, адам жануарлары сыртқы келбеті мен қызметі бойынша автоматқа айналды, бірақ үкімді махаббатқа толысып, бәрі де сендіреді, бірақ жалпы алғанда болжамдылықтың үйіндісі. Оруэллдік идеялар деңгейінде Лукастың пассивті жаңа әлемі жеткілікті сенімділік пен, нәтижесінде, жеткілікті қауіп төндіретін айыпты алып жүруге тым белгісіз". Фильм сыншылардың ризашылығына ие болды және 63 шолу негізінде Rotten Tomatoes-та 86% мақұлдау рейтингісі бар, орташа ұпай 6.85/10 . "Джордж Лукастың тұңғыш көркем фильмі бос, қараңғы, антиутопиялық болашақты ұсынады және елеулі минималды декорациялар мен қорқынышты дыбыс эффекттерін ұсынады" деп жазылған. Metacritic сайтында 8 пікірге негізделген 100 баллдан 75 баллдың орташа салмағы бар, бұл "жалпы жағымды пікірлерді" көрсетеді.
Марапаттар
Фильм 1971 жылы Канн кинофестивалінде Халықаралық кино сыншылар федерациясының Режиссерлер онкүндігі бөлімінде көрсетілді және номинацияға ие болды.
1967 жылғы студенттік фильм
Бірінші нұсқасы – USC Кино өнер мектебі үшін түсірілген 15 минуттық студенттік фильм, оның атауы «Электрондық лабиринт: THX 1138 4EB» болды. Ол 2004 жылғы режиссерлік нұсқасымен бірге қосымша материал ретінде жарық көрді.
1971 жылғы студиялық нұсқасы
1971 жылы кинотеатрларға таратылған студиялық нұсқасынан Warner Bros. компаниясы (Лукастың тілегіне қарсы) бес минут қысқартылды. Бұл 81 минуттық нұсқа ешқашан үй жағдайында қолданылатын медиа форматтарында жарық көрген жоқ.
1977 жылғы қалпына келтірілген нұсқа
1977 жылы «Жұлдыздық соғыстар» фильмінің табысынан кейін THX 1138 Warner Bros. компаниясы бұрын өшіріп тастаған түсірілімдері қалпына келтіріліп, қайтадан көрсетілді, бірақ бәрібір кең танымалдыққа ие бола алмады. Бұл нұсқасы кейін VHS (88 минут) және LaserDisc (86 минут) форматтарында жарық көрді.
2004 жылғы режиссерлік нұсқа
2004 жылы фильмнің Джордж Лукастың режиссерлік нұсқасы жарық көрді. Лукастың бақылауымен фильмді Lowry Digital және Industrial Light & Magic (ILM) компаниялары ауқымды қалпына келтіру және цифрлық аралық процеске ұшырады, оның барысында фильмнің түпнұсқа негативтері сканерленді, цифрлық түс түзетуі жасалды және жаңа цифрлық мастер құрылды. Фильмге компьютерлік графика және аудио/видео қалпына келтіру техникалары да қолданылды. Лукастың сұрауымен Skywalker Ranch-тағы алдын ала визуализация тобы 2003 жылдың ортасынан бастап ILM компаниясымен жұмыс істеді. Сондай-ақ, команда жаңа цифрлық визуалды эффекттердің негізін қалыптастыру үшін бір күндік түсірілім жүргізді, негізінен көрермендерді көбейту арқылы көріністерді кеңейту және көптеген сахналардың декорациялары мен фондық детальдарын толықтыру үшін. Бұл өзгерістер фильмнің ұзақтығын 88 минутқа дейін ұзартты. Бұл режиссерлік кескіні 2004 жылдың 10 қыркүйегінде шектеулі сандағы цифрлық кинотеатрларда, ал 2004 жылдың 14 қыркүйегінде DVD форматында шығарылды. Фильм Blu-ray форматында 2010 жылдың 7 қыркүйегінде жарық көрді. Қосымша контенттің арқасында фильмнің MPAA рейтингісі GP (қазір PG деп аталады) -дан R рейтингісіне ("сексуалдық мазмұн/жалаңаштық") өзгертілді. Бұл Лукастың режиссерлік жұмысының арасында "R" рейтингісіне ие болған жалғыз фильмі.
Новелизация
Фильмге негізделген романды Бен Бова 1971 жылы жазды. Ол фильмнің сюжетін тығыз ұстанып, төрт қосымша элементтерді қамтиды:
Бір қосымша кейіпкер – Бақылау, қаланың жоғары деңгейдегі әкімшісі сияқты есепші. Бірнеше бөлімдер оқиғаны оның көзқарасынан көрсетеді. LUH 3417-мен қарым-қатынас жасағаннан кейін THX 1138 психологқа жүгінеді және барлығын мойындайды. Бұл психолог жасырын ақпаратты Бақылауға жеткізеді, нәтижесінде толық бақылау орнатылып, THX 1138 фабрикада тұтқындалады. LUH 3417-нің сот процесі мен өлімі оның және Бақылаудың көзқарастарынан тікелей баяндалады. Күн батуын көру үшін сыртқа шығудың орнына, THX 1138 суперструктураға көтеріліп, түнді онда өткізеді, таңертең сыртта өмір сүретін басқа адамдарды табады.
An additional character, Control, is the accountant like ultimate administrator of the city. Several passages depict the events from his point of view. After having sex with LUH 3417, THX 1138 consults a psychologist and admits everything. This psychologist transfers the confession to Control, leading to the overriding mindlock and arrest in the factory. LUH 3417's trial and death are depicted first hand from her point of view and from that of Control. Instead of climbing outside to witness a sunset, THX 1138 climbs up and spends the night in the superstructure, and exits in the morning to find other humans living outside.
Этимологиясы мен сілтемелері
THX 1138 атауының мәніне қатысты көптеген болжамдар айтылды. Лукас әріптер мен сандарды олардың эстетикалық ерекшеліктері, әсіресе симметриясы үшін таңдады. Лукас колледж оқып жүргендегі телефон нөмірі 849 1138-ге байланысты фильмге осы атты қойды – THX әріптері телефон тегілшесіндегі 8, 4 және 9 сандарымен сәйкес келеді. Дегенмен, Уолтер Мёрч Лукастың THX-ті "секс", LUH-ті "махаббат", ал SEN-ті "күнә" деп ойлағанын айтты. "1138" немесе "THX 1138" туралы көптеген сілтемелер "Жұлдызды соғыстар" және басқа Лукас фильмдерінде кездеседі. THX 138 – Джон Милнердің "Американдық граффити" фильміндегі жылдам машинасының тіркеу нөмірі. Лукас "THX" аудиовизуалды көбейту стандарттарын әзірлейтін THX Ltd. компаниясын құрды.