Кіріспе

Австриялық ботаникалық суретші Фердинанд Лукас Бауэр (20 қаңтар 1760 – 17 наурыз 1826) – Матью Флиндерстің Австралияға жасаған экспедициясына қатысқан австриялық ботаникалық иллюстратор.

Ерте өмір және мансап

Бауэр 1760 жылы Фельдсбергте дүниеге келді, ол Люка Бауэрдің (?–1761) кенже ұлы – Лихтенштейн князінің сарай суретшісі. Бірақ ол өмірінің алғашқы жылында әкесіз қалды. Ұлы ұлы әкесінің орнын басатын болды. Ол екі бауыры, Жозеф Антон және Франц Андреаспен бірге Фельдсберг монастырының приоры болған дәрігер және ботаник Норберт Боччиусқа (1729–1806) тәрбиеге берілді. Боччиустың жетекшілігімен Бауэр табиғатты жақсы байқайтын болатын және ол Боччиустың коллекциясына миниатюралық суреттерді қоса бастағанда 15 жаста еді. 1780 жылы Франц пен Фердинандты Шёнбрунн сарайындағы патшалық ботаникалық бақтың директоры әрі белгілі ботаник Николаус фон Жаквиннің басшылығымен жұмыс істеуге Венаға жіберді. Ол жерде Бауэр Линеан таксономиялық жүйесімен, микроскопия саласымен танысты және пейзаж суреті сабақтарын алды. 1786 жылдың ортасында Жаквиннің ұсынысымен Бауэр Оксфорд профессоры Джон Сибторппен бірге Грекия мен Кіші Азияға саяхатқа шықты. Олар 1787 жылдың желтоқсанында Англияға 1500-ден астам өсімдіктердің, жануарлардың, құстардың және ландшафттардың эскиздерімен оралды, олардың кейбіреулері "Грекия флорасында" жарияланды. Бұл еңбектің латын тіліндегі кіріспесінде: "Сибторп өзімен бірге өте жақсы суретші Фердинанд Бауэрді алып кетті, оның қабілеттерін біздің суреттеріміз көрсетеді" делінген. Жозеф Хукер 966 керемет қолмен боялған суреттері бар "Грека флорасын" "ешқашан пайда болмаған ең ұлы ботаникалық еңбек" деп атады (Австралия флорасы туралы, Лондон, 1859).

Австралия

Кейін Бауэр Мэтью Флиндерспен бірге Австралияға ботаникалық суретші ретінде саяхат жасады. Ол сэр Джозеф Бэнкстің Флиндерспен бірге Австралияны айналып өту үшін таңдаған алты ғалымның бірі болды. Ол ботаник Роберт Браунның басшылығымен жұмыс істеді, және ботаникадан басқа Бауэр зоологиялық нысандарды суретке түсіруге міндеттелді. Оның жоғары сапалы жұмысы Мэтью Флиндерс пен Роберт Браунның құрметіне бөенді. 1802 жылғы 20 мамырда Порт-Джексоннан Бэнкске жазған хатында Флиндерс былай деді: «Браун және Бауэр сияқты екі адамның таңдалуы ғылым үшін үлкен жетістік, олардың жандануы мен бұрынғы тәжірибемде көргеннен асып түседі». Он күннен кейін Бэнкске жазған хатында Браун Бауэрдің 350 өсімдік және 100 жануардың эскизін жасағанын, сондай-ақ «әрине, тынбай жұмыс істеп, өсімдіктердің жеміс беретін бөліктерін кесуде зор еңбекті жұмсады» деп хабарлады.

Бауэр өз үлгілерінің тон мен көлеңкесін дәл түсіруге ниеттенген, бірақ қажетті түстердің барлық спектрін өзімен алып жүре алмады, сондықтан алдын ала эскиздерін түс нөмірлерімен белгіледі. Бэнкс Бауэрдің дәлдігіне қызығушылық танытты және 1806 жылғы қаңтарда олар «түстер кестесіне сілтеме жасай отырып, оларды толыққанды дәлдікпен аяқтауға мүмкіндік беретіндей етіп дайындалды» деп жазды. 2017 жылы жарық көрген кітапта Еуропа, Ұлыбритания және Австралиядағы бұрын жарияланбаған коллекциялардың көшірмелері бар, және Бауэрдің инновациялық түс кодтау техникасы алғаш рет ашылды. 1803 жылғы маусым айында Флиндерс тергеушінің орнын алмастыру үшін Англияға оралғанда, Бауэр Австралияда қалды. Ол сегіз ай бойы Норфолк аралына барды, сондай-ақ Ньюкаслға, Көк Тауларға және Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауына саяхаттар жасады. Бауэр «Investigator» кемесімен Англияға оралды, ол өзімен 1542 австралиялық өсімдік, 180 Норфолк аралы өсімдігі және 300-ден астам жануар суреттері салынған 11 қорапты алып келді.

Еуропаға оралу

Бауэр 1805 жылғы 13 қазанда Англияға оралғаннан кейін, Адмиралтейство оның саяхаттары туралы есеп жариялауға мүмкіндік беру үшін оны жұмысқа алып жалдауды жалғастырды. Бауэр бес жыл бойы Illustrationes Florae Novae Hollandiae еңбегін жасады, барлық гравюраларды өзі орындады. Ол сондай-ақ Флиндерстің Terra Australis сапарына он сурет қосты. 1806 жылдан 1813 жылға дейін Бауэрдің "Иллюстрацияларының" 50 жинағы үш бөлімде жарық көрді. Өкінішке орай, баспа жобасы сәтсіз аяқталды, ал 1814 жылдың тамызында Бауэр Венаға оралды, бірақ Ламберттің "Pinus" және Линдлидің "Digitalis" сияқты ағылшын басылымдары үшін көп жұмыс істеді. Ол Шёнбрунн ботаникалық бағының жанындағы Хайцингте шағын үй сатып алып, 1826 жылдың 17 наурызында сусыраудан қайтыс болғанға дейін уақытын сурет салуға және Австрия Альпісіне саяхаттауға арнады. Бауэрдің аяқталған суреттерінің көп бөлігін британдық Адмиралтейство сатып алды. 1843 жылы олар Роберт Браун Франц Бауэрден сатып алған қосымша суреттермен бірге Британ мұражайына берілді. Эскиздердің көпшілігі, сондай-ақ гербарийі мен терілер жинағы Австрия императорлық мұражайына қосылды және қазір Венадағы Табиғат тарихы мұражайында сақталуда. Бауэрдің інісі Франц Кьюдегі портрет және ескерткіш арқылы еске алынса, Фердинанд Бауэрдің өзі Кьюдегі Сент-Анн шіркеуіндегі Францтың ескерткіш жазуында айтылғаннан басқа, оны еске алу үшін портреті мен тасы жоқ: «Өсімдіктерді бейнелеуде ол [Франц] терең білімді натуралисттің дәлдігін шебер суретшінің өнерімен біріктірді, бұл дәрежесімен оның інісі Фердинандқа тең келді».

Мұра

Бауэрдің өмірбаясын жазушы Джон Лотский, Бауэрдің өмірбаянын жазу мақсатының оның есімін және еңбегін қайта жаңғырту болғанын айтты. 1843 жылы Лотский Бауэрдің суреттері, оның құрметіне аталған Bauera туысы және Флиндерстің атымен аталаған Оңтүстік Австралиядағы Бауэр мүйісінің арқасында оның есімінің "келер ұрпақтың естелігінде ұзақ сақталатынын" болжады. Бірақ, оның өлімінен кейін көп ұзамай, замандастары оны ботаникалық суретшілердің ең ұлысы деп мойындағанмен, Бауэрдің есімі жақындап кетті. Ол өте жабық мінезді және жұмысына толыққанды берілген адам болды, өзін өзі танытуға ниеті де, қабілеті де болмады, бұл оның тарихта ұзақ уақытқа ұмытылуына себеп болуы мүмкін. Лотский Бауэрдің есімін қайта жаңғыртты, бірақ оның қысқаша өмірбаяны келесі 100 жыл бойы натуралист-суретші туралы ақпараттың жалғыз көзі болып қалды. Бауэрдің есімі 1970-ші жылдары докторлар Уилфрид Блант және Уильям Стерннің "Фердинанд Бауэрдің австралиялық гүл суреттері" (Basilisk Press, 1976) атты еңбегі арқасында қайта даңққа ие болды. 1988 жылғы екі жүз жылдық мерекеде Бауэрдің түпнұсқа суреттері алғаш рет Австралияға әкелінді, онда олар үш көрмеде көрсетілді, соның ішінде Австралия мұражайындағы "Бірінші әсерлер" көрмесі де бар болды. 1989 жылдың сәуір айында Фердинанд Бауэрдің Австралия сапары туралы алғашқы монографиясы жарық көрді – "Фердинанд Бауэр: Австралияның табиғи тарих суреттері". Ол ағылшын және австриялық жинақтарға сүйене отырып, Бауэрдің барлық белгілі хаттарын аудармада жариялады. 1985 жылы Венада Бауэрдің 100 тізімделмеген жануарлар эскизі табылды, олардың бір бөлігі монографияға енгізілді. Бауэр Австралия жағалауы мен Норфолк аралының флорасы мен фаунасын суреттеді және бізге керемет бейнелік мұра қалдырды. 1817 жылы жазылған гүл суреті туралы эссесінде Иоганн Гете Бауэрдің суреттерінің бірін талдауға екі бет арнады: «…біз осы жапырақтарды көргенде таңғаламыз: табиғат ашылады, өнер жасырылады, орындалуымен нәзік, дәлдігімен ұлы, көрінісімен шешуші және қанағаттандырарлық». Оның еңбектері шеберлігі, эстетикалық сезімі және ғылыми дәлдігінің арқасында мәңгілік маңызға ие. Бауэрдің көптеген суреттері Оксфорд университетінің Шерардиан өсімдіктер таксономиясы кітапханасында сақталады, сондай-ақ оның ботаникалық еңбегі "Flora Graeca" да цифрлық форматқа көшірілген. Бұл ботаниктер оның ботаникалық атауларын келтіргенде F. L. Bauer деп белгіленеді.