Шабуылдық әскерлер тарихы

Кіріспе

Шабуылға жетекшілік ету үшін жаяу әскердің түрі. 1967 жылғы фильм.

Шоқ әскерлер немесе шабуыл жасаушы әскерлер – шабуылға жетекшілік ету үшін құрылған бөлімшелер. Олар көбінесе басқа жаяу әскерлерге қарағанда жақсы жаттығудан өткен және жабдықталған, тіпті сәтті операцияларда да ауыр шығынға ұшырауы мүмкін. "Шоқ әскер" термині – неміс тіліндегі "Stoßtrupp" (сөзбе-сөз "итеру отряды") сөзінің шамамен аудармасы. Шабуыл жасаушы әскерлер, әдетте, жаудың қорғанысын бұзып, оның осал артқы жақтарына шабуыл жасау мақсатымен жылдам қимылдау үшін ұйымдастырылады. Кез келген арнайы, элиталық бөлімше, егер басым шабуыл арқылы ұрысқа түсетін болса (әдетте), "арнайы күштер" немесе коммандо стиліндегі бөлімшелерге (көбінесе жасырын операцияларға арналған) қарағанда шоқ әскерлер деп есептеледі. Дегенмен, екі типтегі бөлімшелер де қажет болған жағдайда, жаудың тылында, күтпеген жерден соғыса алады. "Шоқ әскерлер" термині 20 ғасырда кең таралғанмен, бұл концепция жаңа емес, ал өткен ғасырлардағы Батыс Еуропа армиялары оларды "соңғы үміт" деп атаған. Қазіргі уақытта бұл термин сирек қолданылады, себебі оның негізіндегі стратегиялық принциптер қазіргі заманғы әскери ойлаудың стандартына айналды.

1914 жылға дейін

375 жылы жас Пелопида басшылығымен Тебаның қасиетті жасағы бір шабуыл жасағы ретінде біріктірілді. Олардың басты міндеті – жаудың ең мыкты сарбаздары мен басшыларын соғыста жою арқылы оның күшін әлсірету болды. Ұлы Александрдың (356-326 ж.б.з.) серіктес атты әскері Еуропада қолданылған алғашқы шок атты әскерінің мысалы ретінде танылады. Көптеген дереккөздерде викингтердің ұйымдасқан соғыста Берсеркерлерді шабуыл жасағы ретінде пайдаланғаны айтылады. Крест жорықтары кезінде, госпитальерлер, тамплиерлер және тевтон ордендері сияқты католик әскери ордендері шок жасақтары саналды. Шорн-онс – ацтек империясының ең беделді жауынгерлік қоғамы, ол оның шабуыл жасағы ретінде қызмет етті. Кейінгі орта ғасырлық Еуропада неміс пен швейцариялық ландскнехттер пика құрамаларын бұзу үшін үлкен цвайхендер қылыштарын қолданды. Польша-Литва одағының элиталық ауыр атты әскері – қанатты гусарлар да шок жасақтары ретінде сипатталды. Осман әскері де делиді шок жасағы ретінде пайдаланды. Гренадерлер – қоршау операциялары үшін арнайы дайындалған шабуыл жасақтары ретінде пайда болды. 17 ғасырдың ортасы мен соңында ерекше рөл алған гренадерлік бөлімшелер гранаталар лақтырып, бұзылған қамалдарға шабуыл жасап, алға ұмтылыстың басында тұрды. Тіпті бастапқы қара ұнтақ гранатасын қолдануды тоқтатқаннан кейін де, әскерлер гренадерлік роталар мен полктарды арнайы шабуыл жасақтары ретінде сақтап қалды. АҚШ Азамат соғысында Одақ пен Конфедерация армияларының әрқайсысы шок жасақтары ретінде қолданылған бірнеше мыкты жаяу әскер бөлімдерін құрды. Одақ армиясы Потомак темір бригадасын және ирланд бригадасын (Одақ армиясы) пайдаланды, ал Солтүстік Вирджиния армиясы Техас бригадасы мен Стоунволл бригадасын ұқсас мақсатта қолданды. Жоғарыда аталған барлық бөлімшелердің көп шығынға ұшырауына олардың батылдығы және қауіпті тапсырмаларға жіберуі себеп болды. Парагвай соғысы (1864-1870) кезінде Парагвай Бразилия, Аргентина және Уругвайға қарсы күресті. Парагвайлықтар шабуыл жасағын (аттан түскен атты әскер мен жүзуге және қайық жүргізуге білгір, дене шынықтырылған сарбаздардан құралған) қылыштар, кескіштер, пышақтар, штыктар, тапаншалар және қол гранаталарымен қаруландырды. Олар кішкентай бекіністерге шабуыл жасап, бразилиялық өзен кемелеріне шабуылдады.

In 375 BC, under the command of the younger Pelopidas, the Theban Sacred Band was united as a single unit of shock troops. Their main function was to cripple the enemy by engaging and killing the enemy's best men and leaders in battle. The Companion cavalry of Alexander the Great (356 326 BC) are described as being the first example of shock cavalry being used in Europe. Several sources describe how the Vikings used Berserkers as shock troops in organized warfare. During the Crusader period, the various Catholic military orders such as the Knights Hospitaller, Knights Templar and the Teutonic Order were considered shock troops. The Shorn Ones were the most prestigious warrior society in the Aztec Empire, serving as its shock troops. In late medieval Europe, the German Landsknecht and Swiss mercenaries used large Zweihänder swords to break into pike formations. Polish Winged Hussars, elite heavy cavalry used by the Polish–Lithuanian Commonwealth, have also been described as shock troops. The Ottoman Army used Deli as shock troops as well. Grenadiers originated as specialized assault soldiers for siege operations. First established with a distinct role in the mid to late 17th century, grenadier units would throw grenades and storm breaches, while leading the forefront of a breakthrough. Even after abandoning the use of the original black powder grenade, armies retained the grenadier companies and regiments as specialist assault troops. The armies of both the Union and the Confederate States in the U. S. Civil War each fielded several crack infantry units used as shock troops. The Union's Army of the Potomac utilized the Iron Brigade and the Irish Brigade (Union Army) in the role, and the Confederate Army of Northern Virginia used the Texas Brigade and the Stonewall Brigade much the same. All of the above units suffered high casualties because their prowess lead to them being given dangerous assignments. During the Paraguayan War (1864–1870), in which Paraguay fought against Brazil, Argentina, and Uruguay, the Paraguayans deployed shock troops (composed of a mixture of dismounted cavalry and fit men who could row and swim) armed with sabres, cutlasses, knives, bayonets, pistols, and hand grenades. They attacked small fortified positions and boarded Brazilian river steamers.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыста көптеген жауынгерлер қазба соғысының тұйықталуына тап болды. 1915 жылы Батыс майданда немістер шабуыл тактикасын әзірлеу үшін «Рор» батальоны деп аталатын мамандандырылған бөлім құрды. 1916 жылғы Брусилов шабуылы кезінде орыс генералы Алексей Брусилов Австрия шебіндегі әлсіз жерлерге шабуыл жасау үшін соққы әскерлерін ойлап тапты, бұл тұсылымды орыс армиясы одан әрі пайдалана алатын жағдай жасады. Ресей армиясы 1886 жылы аңшы-коммандос бөлімшелерін құрды және оларды Бірінші дүниежүзілік соғыста тыңшылыққа, шабуылдардан қорғануға және ешкімнің жерінде аз қарқынды шайқастар жүргізуге қолданды. Фон Хутьер тактикасы (инфильтрация тактикасы) негізгі желілерден бөлінген, жау шебіне енуге жіберілген арнайы жаяу әскер шабуыл тобын қарастырды. Бұл топтарға, әдеттегі Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарағанда қысқарақ және күштірек артиллериялық оқ ату қолдауы көрсетілді, олар жаудың алғы және артқы қатарларын нысанаға алып, жаудың күшті бекіністерін айналып өтуге тырысты. Мүмкіндігінше, олар жаумен қақтығысқа тек қана қажет болғанда және тиімді болатын жерде түсті, ал айналып өткен бөлімдермен шешуші шайқасты ауыр жаяу әскерге қалдырды. Осы бөлінген топтардың басты мақсаты – жау шебіне еніп, олардың бірлігін барынша бұзу болатын. Бұл құрамалар «Штоструппен» немесе соққы әскерлері деп аталды, ал олардың пионерлік тактикасы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жаяу әскер тактикасының, мысалы, от тобын дамытудың негізі болды. Соғыстан кейін Германиядағы штурм әскерлерінің мәртебесіне қарамастан, осыған ұқсас тактикалық доктрина 1917 және 1918 жылдардың соңында британ және француз әскерлерінде де кеңінен қолданылды, бірақ нәтижелері әртүрлі болды. Британ армиясының взводтық тактикаға арналған стандартты оқулығы SS 143 1917 жылдың ақпанынан бастап қолданылды және неміс соққы әскерлерінің стандарттарының көп бөлігін қамтыды. АҚШ әскерлері француз шаушат жеңіл пулеметтері мен мылтық гранаталарын қолдану бойынша француз кадрларынан тактикалық оқыту алды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 және 1945 жылдар аралығында Кеңес Одағының Қызыл Армиясы бес соққылық армияны (бірлік санда: ударная армия) қолданды. Шығыс майданындағы Сталинград шайқасынан (1942-1943 жж.) Берлин шайқасына дейін (1945 ж.) кеңес шабуылдарын бастаған көптеген бөлімшелер соққы әскерлері болды. Соққы әскерлерінде жаяу әскер, инженерлер және далалық артиллерияның үлесі жоғары болды, бірақ операциялық жылдамдық пен тұрақтылыққа көңіл аз бөлінді. Кеңес соққылық армиялары, әскер деңгейіндегі артиллерия бөлімшелерінің неміс қорғаныс позицияларын отпен бұзуға арналған жоғары бөлінісімен ерекшеленді және көбінесе қосымша тікелей оттық қолдау үшін ауыр танк полктері немесе ауыр өздігінен жүретін артиллерия полктері болды. Соққы әскері жаудың тактикалық позициясын жарып өткеннен кейін, танк және механикаландырылған корпус сияқты жылдам әрекет ететін бөлімшелер жаудың тыл аймағына терең ену міндетімен соққы әскерінің позициялары арқылы еніп өтетін болды. Соғыстың соңында кеңес гвардиялық армиялары әдетте соққы әскерлеріне қарағанда жақсы артиллериялық қолдауға ие болды. Соққы әскерлері терең операцияларды (советтік терең шайқас – Lang ru, глубокая операция) жүзеге асыруда маңызды рөл атқарды. Терең операцияның негізгі құрамы – соққы армиясы болды, олардың әрқайсысы бір-бірімен ынтымақтастықта немесе стратегиялық майдан операциясының бөлігі ретінде дербес әрекет ететін. Бірнеше соққы армиясы стратегиялық майданға бағынышты болар еді. Белгілі соққы армияларына Ленинград аймағында бірнеше шабуылға бастаған 2-ші соққы армиясы және Берлин шайқасында маңызды рөл атқарған 3-ші соққы армиясы жатты. Кеңес әдейі жауынгерлік тобы – шамамен 80 адамнан тұратын, алтыдан сегіз адамнан құралған шабуыл топтарындағы аралас қарулы бөлімше, оларды далалық артиллерия тығыз қолдады. Бұл тактикалық бөлімшелер үй-үйден соғысу тактикасын қолдана алды, оны кеңес әскері Сталинградтан Берлинге дейін кездескен әрбір Festungsstadt (бекініс қаласы) барысында дамытып, жетілдіруге мәжбүр болды. Югослав партизандары да Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылдың ақпан айында "соққы" бөлімшелерін құрды. Бастапқыда олар рота және батальон деңгейіндегі бөлімшелер ретінде құрылды, кейін бригадаларға дейін өсті. Неміс қарулы күштерінде Вафен-СС сияқты ірі армиялар ең жақсы жабдықтармен және қару-жарақпен оқытылды, олар негізінен әлсіз жерлерге шабуылдау үшін қолданылды. Вафен-СС де ауыр бөлімше болды. Шығыс майданында жақсы қаруланған және жабдықталған армияларды талқандау үшін қолданылған Вафен-СС Курсктан кейін (1943) тиімділігін жоғалтты, бірақ соған қарамастан кейін көптеген майдандарда соғысып, Арденн шайқасында (1944-1945 жж.) рөл атқарды. 1943 жылдан кейін (әсіресе Италияға шабуыл кезінде және одан кейін) британдық мамандандырылған бөлімшелер, мысалы, командостар және Арнайы әуе күштерінің (SAS) кейбір бөлімшелері, жақсы бекінілген немесе элиталық неміс күштеріне қарсы соққы жасақтары ретінде қолданылды. Екі күш те одақтастар Рейнді кесіп өткеннен кейін британдық күштердің алғы шебі ретінде қолданылатын.

During the Second World War, the Red Army of the Soviet Union deployed five shock armies (lang ru – singular: ударная армия) between 1941 and 1945. Many of the units, which spearheaded the Soviet offensives on the Eastern Front from the Battle of Stalingrad (1942–1943) to the Battle of Berlin (1945), were shock armies. Shock armies had high proportions of infantry, engineers, and field artillery, but with less emphasis on operational mobility and sustainability. Soviet shock armies were characterized by a higher allocation of army level artillery units to break German defense positions by weight of fire, and often had heavy tank regiments or heavy self propelled gun regiments to add additional direct fire support. Once a shock army had made a breach in an enemy tactical position, more mobile units such as tank and mechanized corps would insert themselves through the shock army's positions with the mission of penetrating deep into the enemy rear area. By the end of the war, though, Soviet guards armies typically enjoyed superior artillery support to that of the shock armies. Shock armies were instrumental in the execution of deep operation (also known as Soviet deep battle – Lang ru, glubokaya operatsiya). The central composition of the deep operation was the shock army, each acting either in cooperation with each other or independently as part of a strategic front operation. Several shock armies would be subordinated to a strategic front. Well known shock armies include the 2nd Shock Army, which spearheaded several offensives in the Leningrad area, and the 3rd Shock Army, which played a key role in the Battle of Berlin. A Soviet ad hoc combat group was a mixed arms unit of about 80 men in assault groups of six to eight men, closely supported by field artillery. These tactical units were able to apply the tactics of house to house fighting that the Soviets had been forced to develop and refine at each Festungsstadt (fortress city) they had encountered from Stalingrad to Berlin. The Yugoslav Partisans also established "shock" units during World War II, commencing in February 1942. These initially formed as company and battalion sized units, and later grew into brigades. In or amongst the German armed forces, large armies such as the Waffen SS received training with the best gear and weapons, primarily used to hit weak points. The Waffen SS also served as a heavy unit. Used to smash well armed and equipped armies on the Eastern Front, the Waffen SS lost its efficacy after Kursk (1943), but nevertheless later fought in many theaters and played a role in the Battle of the Bulge (1944–1945). After 1943 (particularly during and after the invasion of Italy), specialist British units, such as the Commandos and certain detachments of the Special Air Service were used as shock troops against well dug in or elite German forces. Again, both forces would be used in similar roles after the Allies crossed the Rhine, serving as a vanguard for British forces.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Екінші дүниежүзілік соғыстағы жаяу әскер шайқасының қажеттіліктері соққы жасағының бұрынғы беделін жойды, әсіресе жақсы жаттығудан өткен кез келген жаяу әскер сол тактиканы қолдана алғандықтан, әсіресе мықты қорғалған нысанаға жүргізілген ресми шабуыл кезінде. Кеңес әскері "соққы" терминін (оны "шабуыл" деп те аударуға болады) қарсыластың операциялық тереңдігіне шабуыл жасауға қатысқан армияларды атау үшін сақтап қалды, бұл кеңестік терең шайқас доктринасының бір бөлігі болды.