Кіріспе

Трентино-Альто-Адиджедегі қала
Роверето (; "құрақ жапырақты емен орманы"; жергілікті атауы: Ровередо) – Солтүстік Италиядағы Трентино аймағындағы қала және коммуна, Адиже өзенінің Валлагарина аңғарында орналасқан.

Тарих

Роверето – Тренто епископтығының шекарасында орналасқан ежелгі бекініс қаласы, 1797 жылға дейін тәуелсіз мемлекет болған, Венеция республикасы және кейіннен Австриялық Тироль мен Италия арасындағы шекаралық пункт. Орта ғасырларда қала Rofreit және Rovereith деген неміс атауларымен белгілі болған. Қаланың тарихы тас дәуіріне дейінгі кезеңге дейін жетеді, оның іздері бүгінгі тарихи орталықтың ең көне көшелерінде, Via della Terra маңында табылды. Қала жоспарларының күрделілігі оның дамуының әртүрлі кезеңдерін көрсетеді, 15-ғасырда Сиенаның үлгісінде – тәждің жапырағы және классикалық Афинаға сілтеме жасаған, толыққанды формаға жеткен идеалды дамытуға ұмтылыс болған. Тарихқа дейінгі дәуірден басқа, қалада римдік кезеңге қатысты іздер де табылды, сондай-ақ қазіргі заманда Сент-Томас есігі мен оның атымен аталатын аурухананың жоғалуымен байланысты оқиғалар да бар. Сиенадағы Сент-Мария қаланың бас ауруханасы болса, базилика символикасын алмастырған, ал Кентерберидің Сент-Томас ауруханасы, әлдебір жетімдер үйі болған. Сондықтан қаланың тарихында әртүрлі естеліктер сақталған: қаланың ескі бөлігін құрайтын ланцет пішіндес жапырақ (қаланың гербі «Емен қаласы» деп аталады, ал рим армиясының найзасын еске түсіреді) және археологиялық зерттеулерге байланысты, элементтердің геометриялық құрылымын еске түсіретін, сәулелі сызық түріндегі қабықша тәрізді жоспар. Тауларға қарай жол бойында, жартастарға салынған шіркеу, Сан-Коломбано және қаланың қамалдары орналасқан, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс шекарасына жақын болғандықтан, соғыс тарихының ескерткіш мұражайына айналды. 16- және 17-ғасырларда қалада мәдени және білім беру ошақтары дамыды, Ломбардия сәулетшілерінен (Комаски құрылысшылары, тас шеберлері) стильдік біртүтастық үшін шақырулар жасалды, бұл архитектурада қызықты әзіл-қалжыңдарға орын берді: Ренессанс бөлігіндегі әр бұрышта беттер, маскалар және қабақ шығарғандай көрінетін қылықты мінез-құлқы бар адамдардың бейнелері кездеседі. Білім беру тарихы Декарттың адам туралы идеясымен, анатомия кафедрасының табалдырығымен басталады және дін қызметкері – философ Антонио Росминидің еңбектерінде мәтіндік-көркемдік ресурстардың эстетикалық дәстүрінде жаңарып, философиялық педагогиканы дамытады. Сондықтан жолдар рационалды түрде салынған: қысқалық, содан кейін түсініктілік және ойдың ғылыми дамуы. 16-ғасырда қаланың кеңеюі шағын, бірақ биік ғимараттар салуға және өзенді суарналар құруға мүмкіндік берді. Осылайша, жібек және тоқыма өнеркәсібі Венециядан келген озық тәжірибелердің негізінде дами бастады. 19-ғасыр романдық тарихты қайта ашудың ықпалымен сипатталады, бұл жаңа қала аумағында сот орналасуына және жанында негізгі сыртқы жолдың салынуына әкелді. Корсоның оң жағындағы монастырдың орналасқан жері – бұл Сент-Катеринаның қылышының сабы деуге болады. Шындығында, жол алаңмен және Лицеиге жетелейтін меридиандық Корсоға (Жаңа Корсо – Corso Nuovo) бұрылыспен аяқталады. Үшбұрышты құрылымды аймақтарды бөлу жүйесі ретінде қарастыру оңай: қаланың ең көне бөлігіндегі тривиум, бастапқы қонысында, бірақ қазіргі заманғы рационалды Евклидтік шаршы бұрыш; Рим жанрларының кейбір стильдерін дамытатын және жинайтын үшбұрышты аумақтың кеңейтілуі (Фортунато Деперо ашқандай, 19-ғасыр және постмодерн) Тренто провинциясына қарайтын басты жолдың негізінде орналасқан. 20-ғасырда (Новеченто) қала Куртуа шығу тегі және «Ұлы соғыс» құрбандарына арналған колоссальді қоңырауы үшін Бейбітшілік қаласы ретінде танылды. Университет, бұл тақырып төңірегінде ұйымдастырылған, куәгердің жай ғана бейнесі емес. Бұл қаланың құрылымы конституциялық деформациялық тепе-теңдікке ие, бұл қарсылық ретінде күштердің прагматикалық стратегиясы, олар өздері қақтығыстарды азайту әдісі емес. Лучано Анческидің сөздерін келтіре отырып, біздің барокколық аударма идеяларын қайта ашудың тілдерді байытатын бұрмалаулары итальяндық лексиканы өзінің стилі мен қала құрылысында ойландыратын және ашықтықты көрсететін салмақ. Осы аяда, Иво Модена сияқты біздің ең танымал физиктеріміз оқыды.

География

Бұл қала Рива-дель-Гарданың шығысында, Гарда көлінің солтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Роверето – Валлагарина ауданының бас қаласы. Қала Италия Альпының оңтүстік жиегінде, Доломит тауларына жақын жерде жатыр. Шығысынан Монте-Кенгиалто тауымен (теңіз деңгейінен биіктігі) шектеседі.

Негізгі көрікті жерлер

13-14 ғасырларда Кастельбарко графтары салған, кейіннен Роверето билігі кезінде венециандықтар кеңейткен қамал. Италияның соғыс мұражайы (Museo Storico Italiano della Guerra) қамал ішінде орналасқан. Италияның соғыс мұражайы 1921 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысты еске алу үшін құрылды. Онда 16-дан 20-ға дейінгі ғасырлардағы соғыстарға қатысты қару-жарақ пен құжаттар сақталған. Мария Доленс есімді құдіретті қоңырау, Ресей мен Шығыс Азиядан тыс жерлердегі ең үлкен қоңыраулардың бірі және Кёльн соборындағы Киелі Петір қоңырауынан кейін әлемдегі екінші ең үлкен тербелістейтін қоңырау. Мария Доленс ("қасіретті Мария") 1918 және 1925 жылдар аралығында жергілікті діни қызметкердің шабыттандыруымен барлық соғыстарда қаза тапқандарды еске алу үшін салынды және осы күнге дейін ол өлгендерге күн сайын үн қосады. Бастапқыда патриоттық, бейбітшілдік емес идея болған, бүгінде ол бейбітшілік қасиетті орны ретінде қарастырылады. МАРТ, Тренто мен Роверетоның қазіргі және заманауи өнер мұражайы уақытша көрмелер мен білім беру шараларын ұсынады және ерекше тұрақты коллекцияға ие. Casa d'Arte Futurista Depero, Италияның футуристік қозғалысқа арналған жалғыз мұражайы, 3000 нысанды қамтиды. Casa d'Arte Futurista Depero MART-тың бірі. Көп жылдар бойы кең ауқымды жөндеуден өткеннен кейін, ол 2009 жылы қайта ашылды. Лавини ди Марко аймағында динозаврлардың іздері табылды. Бұл түрлер шөп жейтін Камптозавр және ет жейтін Дилофозавр деп анықталды. Маркода сондай-ақ Данте Алигьери өзінің "Құдайлық комедиясында" айтқан үлкен жер сілкінісі орналасқан: "Qual è quella ruina che nel fianco di qua da Trento l'Adice percosse, o per tremoto o per sostegno manco" (Inferto, canto XII).

Экономика

Бұрын Роверето жібек маталарын өндірудің маңызды орталығы болған. Қазіргі уақытта шарап, резеңке, шоколад, шыны және кофе қаланың басты өндіріс салалары болып табылады. Роверето – Sferoflex көзілдірігінің туған жері (1941), қазір оны Luxottica компаниясы иеленді. Роверетода орналасқан тағы да бір маңызды компаниялар – Marangoni Pneumatici, Sandoz Industrial Products S.p.A., Cioccolato Cisa және Metalsistem. Сонымен қатар, Роверето Pama S. p. A. станок жасаушы компаниясына да үй иесі.

Көлік

Роверето темір жол станциясы 1859 жылы ашылды және Веронаны Инсбрукпен байланыстыратын Бреннер темір жолының бөлігі болып табылады.