Кіріспе

Ламерика — 1994 жылы Джанни Амелио режиссерлік еткен итальяндық драмалық фильм. Ол 51-ші Венеция халықаралық кинофестивалінің бағдарламасына ілігіп, Амелио «Үздік режиссер» номинациясы бойынша «Алтын Оселла» сыйлығын жеңіп алды. Бұл фильм 67-ші «Оскар» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» санатында Италиядан ұсынылған, бірақ номинацияға ілікпеді.

Сюжет

Бұл Албанияда алаяқтық аяқ киім компаниясын құруға қатысқан екі адамның оқиғасы. Басты кейіпкерлер Джино мен Спиро (кейін Мишель екені анықталды), бақытсыздыққа толы саяхатқа шығады. Джино – Сицилиядан келген жас жігіт, ол "әр албанға жақсы аяқ киім сыйлауға" тырысатын компанияда жұмыс істейді, бірақ шын мәнінде бұл алаяқтық. Фиоре (Джиноның бастығы) мен Джино компанияны басқаруға тағайындалған адамдарға көңіл бөлмеді. Албандық делдалдың көмегімен, олар өздерінің айтқанын орындайтын, яғни "қуыршақ адам" болатын кандидатты табуға шешім қабылдады. Спиро, немесе Мишель, компанияның албандық "төрағасы" қызметіне жалдаған қарт кісі еді. Кейін Спироның Мишель есімді сицилиялық екені және осыдан проблемалар туындағаны белгілі болды. Бұл фильм екі адам ретінде көрінетін қарт итальяндық пен жас итальяндықтың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын салыстырады. Екеуінің арасындағы басты айырмашылық – олардың туған елі емес, қай заманда өмір сүргендері. Спиро – фашизм мен қиын өмірді білген "ескі" Италиядан, ал Джино – ақша мен материалдық иеліктерге басымдық берілген "жаңа" өркендеу дәуірінен. Бұл айырмашылық фильмде айқын көрінеді. Бұл оқиға Спироның трагикалық өмір тарихын ашады және Джиноға албандық кедейліктің толық ауқымын білуге мүмкіндік береді. Албандық кедейлік Спиро заманында Италияның қандай болғанын көрсетеді. Джиноның машинасынан дөңгелектері ұрланады, ал ол Спироға сыйлаған қымбат аяқ киімдері балалармен ұрланады. Джино мен Спиро Италияға жақсы өмір іздеп бара жатқан албандықтардың тобын қуып жетеді, біріншіде жүк көлігімен, кейін кемемен. Албандықтардың көшіп кетуі итальяндықтардың АҚШ-қа көшіп кетуімен саяхаттасады, Спиро олардың сонда бара жатқанына сенеді.

1-ші көрініс мысалы

Джина мен Фиоре Спиродан алғашқы сұрақтарының бірі – "Сенің жасың қанша?" Қарт адам екі рет 10 саусағын көрсетіп, 20 жаста екенін білдіреді. Осы сахнада қарттың өзінің кім екенін табуға тырысып жатқанын көреміз. Ол өзінің жасын білмейді, бұл көрерменді ойша алаңдатады. Спиро өзін өзгере қоймаған, әлі де 20 жаста деп ойлайтындықтан, ол өткен буынға тікелей байланысты екенін көреміз. Фильмде Спиро "Ескі" Италияның символы екенін білеміз. Джинно Спиромен ауруханада болғанда медбике оның құжаттары туралы айтады, сонда Джинно: "Бәлкім, ол бұрын италиян болған шығар, бірақ қазір ол албан" дейді. Джинно бұл сөздерді Спироның құжаттарына қатысты айтса да, шын мәнінде ол Спирода Италиян екенін көрмейтінін білдіреді. Джинно тек "Жаңа" Италияны біледі, ол материалдық құштарлықтармен және қоғамдағы мәртебе көрсетумен толы. Спиро "Ескі" Италияның символы, ол Джинноға мүлдем белгісіз. Спиро әлі де сол өткен "Ескі" Италияда қалып қойған. Джинно Спиро Италиян екенін ұмытып қалғанын шешті, себебі итальяндықтар уақыт өте келе өзгеріп, Спиро өзгермеген.

2-ші көрініс мысалы

Албанияның ауылдық жеріндегі сахнада Джино өзінің итальяндық ұлттық ерекшеліктерін жоғалтып алуы мүмкін екенін білдіретін алғашқы белгілердің бірімен кездеседі. Дүкенге кірген соң, ол шыққанда біреу машинасының дөңгелектерін алып қойғанын көреді. Албандар әрқашан осы материалдық нәрсеге қызығушылық танытқан. «Жаңа» тұтынушылық Италияның символы ретінде, ол әркімнің машинасы бар деуге дағдыланған және кедей албандар оның мүлкін қиратуына таңырқады. Джино айналасындағы адамдарға шағымданып, қорқытады, бірақ ешкім оны түсінбейді, себебі олар итальян тілінде сөйлей алмайды немесе оларға мүлдем қызық емес. Ол полицияны шақыруға тырысады, ал албан еркегі оны түсінбегенде, ешкім өзінің тілін білмейтініне қатты ашуланады. Бұл жерде ешкім итальян тілінде сөйлей алмайды, оның туған тілі. Джино оның сөзі албандарға жетпейтінін түсінеді. Джино өзінің кім екенін жоғалта бастайды, өйткені өзінің ана тілінде сөйлегенде, ешкім оны түсінбейтінін және оның қаулыларының ешқандай әсері болмайтынын сезінеді.

3-ші көрініс

Келесі сахнада Джино өзінің итальяндық екенін дәлелдеуге мәжбүр болады, ал Спиро да өзін растайды. Автобустан түскен кезде полиция оларды ұстап, алып кетуге тырысады, бірақ Джино "Босатыңыз, біз итальяндықпыз!" деп айғайлайды, және полиция оларды жібереді. Джино бұл сөздерді олардың итальяндық екенін растау үшін ғана емес, сонымен қатар өзін албандардан ерекшелеу үшін қолданады. Джино, ақыры Спироның итальяндық екенін мойындайды және Спироның итальяндық екенін растауға көмектеседі. Екінші жағынан, Джино өзінің итальяндық екенін айту арқылы өзінің кім екенін, қарапайым албан емес, итальян екенін қайтадан растайды. Содан кейін Спиро Джиноға өзінің кім екенін ашып айтады. Осы сахнада ол өзінің жеке басын қайта қалыпқа келтіргенін көреміз. Бір сәтте Спиро: "Паиза, мен Сицилияданмын. Менің атым Микеле" дейді. Өзінің кім екенін толық растаған Микеле, итальяндық ретінде өзінің жеке басын қайта табуда және де сицилиялық Джиномен байланыс орнатуға тырысады.

4-ші көрініс

Джинно қонақ үйге қайтуға тырысқанда, полиция Джинноны ұстап алады және ол тағы да "Маған жол беріңіз, мен итальянмын" деп айқайлайды, бірақ бұл жолы олар оны жібермейді. Джинно итальян екенін ұмытып кетті ме? Италиялық болудің маңызы бар ма? Олар Джинноны өз еліне қайтарудың орнына, оны Албания түрмесіне алып кетеді. Джинно босатылу үшін аяқ киім алаясындағы рөлін мойындауға мәжбүр болады. Офицер оған дереу Албаниядан кету керектігін айтады. Джинно паспортына жетеді, бірақ ол оған беруден бас тартады. Джинно "Паспортсыз қалай үйге қайтамын?" деп сұрайды, бірақ ол шын мәнінде "Мені итальян екенімді қалай біледі?" дегенді айтқысы келеді. Джинно енді итальяндық екенін растай алмайды және көңілі түсіп кетеді.

Қорытынды

Джинно Италияға қайту үшін тығыз толған қайыққа жол табады. Сол қайықта Мишельді күлімсіреп, шатты күйде көреміз, ал Джино мұңды да көңілсіз. Мінеки, Мишель өзінің кім екенін тапқан – мақтан тұтатын, жомарт итальяндық. Көрініс Джиноға бұрылады, ол өмірінде білгеннің бәрін жоғалтқан, соның ішінде өзінің жеке басын да. Бір-біріне сүйеніп тұрғаны олардың бір-біріне тәуелді екенін көрсетеді. "Жаңа" Италияның гүлденуі мен табысқа жетуі үшін "Ескі" Италияға сүйенуі керек. Мишель "Ескі" Италия ретінде, Джино – "Жаңа" Италия үшін оқу тәжірибесі мен негіз болады. Осы соңғы көрініс "Ескі" Италиядағы дәстүрлердің араласуы экономикалық дамыған "Жаңа" Италияны қалай теңдестіретінін көрсетеді.

Сыншыл және ғылыми пікірлер

Ламерика Rotten Tomatoes веб-сайтында 11 рецензияға негізделген 91% мақұлдау рейтингісіне ие, ал орташа бағасы 8/10. TV Guide фильмге төрт жұлдыз беріп, оны "Италиялық Джанни Амелионың (STOLEN CHILDREN) құмарлықпен және ерекше шеберлікпен режиссерлік еткен, коммунистік Еуропадан кейінгі моральдық құлдыраудағы суыққан бейне" деп сипаттады. The New York Times газеті үшін жазған Джанет Маслин фильмдегі факт пен ойқөшпендіктің үйлесімі шеберлікпен жасалғанын айтады және 1995 жылғы Нью-Йорк кинофестивалінде "Ламерика" көрсетілгеннен кейін Амелионың "әлдеқайда кең танылатынына" үміттенді. Фильмнің толыққанды талдауын осы жерден таба аласыз.