Грекияның Викос-Аоос Ұлттық паркі

Кіріспе

Викос-Аоос ұлттық паркі, Грекия

Викос-Аоос ұлттық паркі (Εθνικός Δρυμός Βίκου–Αώου Ethnikós Drymós Víkou–Aóou) – Грекияның солтүстік-батысындағы Эпир аймағында орналасқан ұлттық парк. 1973 жылы құрылған бұл парк, материктік Грекиядағы он ұлттық парктің бірі. Парк аймақтың екі ірі шатқалының атымен аталып, көптеген өзендер, көлдер, үңгірлер, терең каньондар, тығыз қылқан және жапырақты орманды таулы жерді қамтиды. Парк Natura 2000 экологиялық желісінің және ЮНЕСКО Геопарктерінің құрамына кіреді, ал биіктігі Викос-Аоос ұлттық паркіне дейін жетеді. Викос-Аоос ұлттық паркі фаунаның алуан түрлілігімен ерекшеленеді, мұнда қоңыр аю сияқты ірі сүтқоректілер көптеп кездеседі, және парк Еуропада олардың соңғы бекініштерінің бірі болып табылады. Сондай-ақ, парк Грецияда табиғатты қорғау үшін ең құнды парктердің қатарындағы әртүрлі табиғи орталар мен эко жүйелерге ие. Аймақта адамның алғашқы қоныстану белгілері 17 000 – 10 000 жыл бұрынғы кезеңге жатсады. Тарихи тұрғыдан алғанда, парк аумағы сиреп қоныстанған, бірақ 17-19 ғасырларда Загори жергілікті қауымдастықтары автономия мәртебесіне ие болып, сауданың өркендеуіне байланысты экономикалық жағдайлары жақсарды және халық медицинасының маңызды орталығына айналды. Парк оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатыр, әртүрлі рельефке ие және биіктіктегі күрт өзгерістермен сипатталады. Шатқалдың кейбір жерлері шетінен шетіне дейін тереңдігі мен ені бойынша өлшенгенде, Гиннес рекордтар кітабында еніне шаққандағы ең терең каньон ретінде тіркелген, бірақ кейбір шатқал жақтастары бұл мәлімдемеге қарсылық білдіреді. Орта және жоғары аймақтарда тік беткейлер мен тік жартастар басым. Көптеген шатқалдар шатқалдың екі жағынан да өтеді, ал судың әсерінен қабырғаларындағы ауа райының ыдырауынан ұзын сағалар пайда болады. Табиғатына байланысты, шатқал аумағы жылдың көп бөлігінде қиын және өтпес болып табылады. Викос шатқалы таудың терең тілімі болғандықтан, оның беткейлері әртүрлі жастағы тас құрылымдарын көрсетеді. Жоғарғы қабаттар (0 тереңдікте) салыстырмалы түрде жас эоценді әктастан тұрады, ал одан төмен ( тереңдікте) – Кампан дәуірінен қалған қабаттар, ал одан да төменде юра және креда әктастары орналасқан. Ең терең қабаттарда сұр юралық доломит басым. Воидоматис алабында үш негізгі мұз басу кезеңінің дәлелдері бар, олардың ең үлкені және ең ертесі Орта плейстоценде болған. Мұз басудың соңғы кезеңі 22 000 – 20 000 жыл бұрынғы Соңғы мұздық максимум кезінде болды. Орта плейстоцендегі ірі мұз басу кезеңдерінде, мұздықтардың еруінен пайда болған жер бетіндегі сулар тікелей өзен арналарының желісіне құйылатын болды, өйткені таулы әктас жердің көп бөлігі мұзбен жабылған, ал карсттың көптеген арналары шөгінділермен бітелген немесе тоңған. Нәтижесінде, мұздықтардың ұштары қазіргі аңғарлардың түбіне жақын келді. Керісінше, мұз аралық және стадиалдық кезеңдерде жер бетіндегі су ағыны желісі мен ішкі карсттық су ағыны жүйесі арасында тиімдірек байланыс орнады. Әктас судың тесіктерінен еруына байланысты кең ауқымды жер асты су ағыны жүйесі пайда болды, үңгірлер мен арналар уақыт өте келе кеңейді, шатырлары құлап, тастық жартастар мен тік беткейлер пайда болды. Бұл судың аз болуының да себебі. Су тек өткірмейтін қабатқа жеткенде ғана бетке шығады. Аймақ көптеген екінші реңктер мен ағымдармен сипатталады. Шатқалдың түбіндегі тығыз доломиттер ерте юра кезеңіне жатады және парктегі ең көне тау жыныстары болып табылады. Олардың жасы олардың ішінде табылған теңіз қазбалары арқылы анықталды.

The Vikos–Aoös National Park (Εθνικός Δρυμός Βίκου–Αώου Ethnikós Drymós Víkou–Aóou) is a national park in the region of Epirus in northwestern Greece. The park, founded in 1973, is one of ten national parks in mainland Greece and is located north of the city of Ioannina in the northern part of the Pindus mountain range. It is named after the two major gorges of the area and encompasses of mountainous terrain, with numerous rivers, lakes, caves, deep canyons, dense coniferous and deciduous forest. The park is part of the Natura 2000 ecological network and one of UNESCO Geoparks and spans an elevation range from Vikos–Aoös National Park supports a wide diversity of fauna, with a plethora of large mammals such as the brown bear, for which the park is one of the last European strongholds, and a variety of natural habitats and ecosystems that rank it among the most valuable parks for nature conservation in Greece. The first evidence of human presence in the area is dated between 17,000 and 10,000 years ago. The area of the park has been sparsely populated throughout historical times, however from the 17th to the 19th century the local communities of Zagori acquired an autonomous status, flourished economically due to increased trade, and became a major center of folk medicine. with a southeast–northwest direction. presents a diverse relief and is characterized by abrupt changes in altitude. At one point the gorge measures deep and wide from rim to rim, and as a result is listed by the Guinness Book of Records as the deepest canyon in the world in proportion to its width, though some gorge lobbyists contest that claim. Steep slopes and precipitous rocky cliffs dominate in the middle and higher zones respectively. Numerous gullies dissect both sides of the gorge and the weathering action of water down its walls creates extended screes. Due to its nature, the area of the gorge is precipitous and impassable most of the year. As the Vikos Gorge is a deep cross section of the mountain, its slopes expose a series of rock formations of various ages. The upper layers, at a depth of 0–, consist of relatively young Eocene limestone, at a depth of – they consist of a stratum from the Campanian era, while below they consist of Jurassic and Cretaceous limestone. In the deepest layers, grey Jurassic dolomite is dominant. The Voidomatis basin contains evidence for three major phases of glaciation, with the two largest and earliest taking place during the Middle Pleistocene. The final phase of glacial activity probably occurred during the Last Glacial Maximum, between 22,000 and 20,000 ago. During the large Middle Pleistocene glaciations, surface runoff from glacial meltwaters would have fed directly into the river channel network because much of the upland limestone terrain was covered by ice, and many conduits in the karst would have been choked with sediment or permanently frozen. As a result, the glacier snouts came close to the modern valley bottoms. In contrast, during interglacial and interstadial periods, more effective coupling occurred between the surface drainage network and the internal karst drainage system. Since limestone dissolves as the water percolates through its pores, an extended underground drainage system has developed, with caves and channels that enlarge with time when their roofs collapse, producing rocky exposures and perpendicular slopes, which is also the reason why the water is scarce. Only when an impenetrable stratum is met, does water appear on the surface. It is characterized by the great number of secondary gullies and currents, The compact dolomites that lie on the bottom of the gorge date to the Early Jurassic period and are the oldest rock formations in the Park. Their age has been determined by means of sea fossils found inside them.

Тимфе тауы

Екі шатқалдың арасында Тымфе таулары орналасқан. Оның ең биік шыңдары – Гамила, Астрака, Плоскос, ал Лапатос Тымфе тауының биіктігінде жатыр. Оның ең тереңдігі – 5 км, ал беті 5 км-ді құрайды. Гамила мен Астрака шыңдарының жанындағы Папинго ауылы маңында көптеген тік үңгірлер мен жартастар кездеседі. Олардың кейбіреулерінің аттары мифологиядан алынған, мысалы, Одиссей ойығы және Эпос алқабы. Бұл жерлер үңгірлерді зерттеушілер тарапынан зерттеледі және танылады. "Проватина" ("Қой үңгірі") үңгірі, тереңдігі 1 км, әлемдегі ең терең үңгірлердің бірі болып саналады және 1965 жылы Кембридж университетінің үңгір клубының британдық спелеологтарымен алғаш рет табылды, содан бері көптеген экспедициялармен зерттелді. Жақын орналасқан Эпос алқабының тереңдігі 4 км, ол айналасындағы платолардан келген суды жинайды. Тымфе тауы – көтерілген жарықтар блогынан және жарыққан тік беткейлерден тұрады, негізінен палеоцен-эоцен әктасынан құралған, ал солтүстік беткейінде кампан-юр доломиті мен әктасының көріністері бар. Төменгі беткейлерде жас флищ тау жыныстары басым, олар жұмсақ, қабатталған балшық тастармен араласқан, сұрыпталған құмтастардан тұратын жұқа қабаттардан тұрады. Тымфе тауының жоғары жатқан жерлерінде кейінгі төрттік кезеңде, шамамен 28 000 жыл бұрын, кең мұздық жағдайлар басым болды. Теңіз деңгейінен жоғары созылатын мұздық шөгінділерінің қосымша түрлеріне тау мұздықтары және әктас плиткалары кіреді.

Елді мекендер

Викос-Аоос ұлттық паркі ішінде төрт ауыл бар, ал сыртқы аймақтың шекарасына жақын жерде тағы тоғыз ауыл орналасқан. Загори аймағының батыс бөлігіндегі барлық осы елді мекендер сиреп орналасқан, олардың жалпы саны 1515 адамды құрайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Загори аймағының барлық ауылдары жолдар немесе кішкентай жолдар желісі арқылы байланысты болды және олар жеке қауымдастықтар емес, біртұтас жүйе ретінде жұмыс істеді. Загоридің өткен шақтағы экономикалық өркендеуі әлі де ауылдардың архитектурасында көрініс береді. Аймақтағы он алты тас көпір және жеті шіркеу қорғалатын тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілген.

Флора

Орман әртүрлі жапырақты және қылқан жапырақты ағаштардан, сондай-ақ түрлі жабайы гүлдерден тұрады. Өсімдік түрлерінің бай әртүрлілігінен басқа, аймақтың флорасының маңызды элементі – Балқан (23%) және Грекия түрлерінің (5.8%) жоғары деңгейдегі эндемизм. Ұлттық саябақтың флорасы туралы соңғы зерттеулерде 873 тамырлы өсімдік, оның ішінде 250-ден астам дәрілік, хош иісті және улы таксондар табылды. Саябақтың орманды аймақтарында суық жергілікті климатқа тән түрлер көптеп кездеседі, мысалы, Wych Elm, Nettle leaved Bellflower, Horse chestnut және Large leaved Linden. Викос шатқалының аңғарында Platanus orientalis Воидоматис өзенінің жағалауында аймақтық галереялық орманды құрайды. Папинго ауылының төңірегіндегі таулы аймақтағы орман әртүрлі жусан түрлерінің басымдығымен сипатталады, мысалы Juniperus communis, foetidissima, oxycedrus және excelsa. Жоғарғы төбелерде ерекше биік (мыңнан астам) ағаштармен Juniperus foetidissima басым. Биіктеп орналасқан жерлерде қарағай немесе шыршадан тұратын таза қылқан жапырақты орманды кездестіруге болады. Ұлттық саябақтың аумағындағы тамырсыз флора бойынша жүргізілген зерттеулерде 150-ге жуық мүк түрлері, оның ішінде жаңадан сипатталған бір таксон табылды. Бұл шөп емшілер ежелгі гректердің Гиппократ немесе Диоскорид рецепттерінің көшірмелері болған арнайы рецепттерді қолданды және Грекия шекарасынан тыс жерлерде танымал болды. Бұл рецепттерде қолданылатын өсімдіктерге лимон бальзамы Melissa officinalis, Tilia tomentosa, мылтық Mentha spicata, газ өсімдігі Dictamnus albus, St John's Wort Hypericum perforatum, абсинт Artemisia absinthium, өте танымал Sideritis raeseri, Грекияда кеңінен белгілі "тау шайы" және қара жиде Sambucus nigra кіреді. Осы жергілікті өсімдік түрлерінің химиялық скринингі көрсеткендей, олардың көпшілігі биологиялық белсенді заттармен сипатталатынын көрсетті.

Фауна

Викос-Аоос ұлттық паркі Грециядағы жануарлар дүниесінің әртүрлілігі тұрғысынан ең бай тау және ормандық экожүйелердің бірі болып табылады. Парктің ерекше тартымдылықтарының бірі – адам қызметінен алыс, жоғары биіктікте, әсіресе шатқалдардың тік жартастарында тіршілік ететін сирек кездесетін шамыстың (Rupicapra rupicapra) болуы. Паркте барлығы 121 түр құс байқалған, олардың жиырма алтысы ерекше қорғауға алынуға тиіс деп саналады. Аймақта Грецияда таралуы шектеулі құстардың он бес түрлі жыртқыш және популяциясы қоныстанған, мысалы, құрғақ шөп, Тенгмальм сұлуқұсы, қабырғаға жабысатын құс және сарықөз. Субальпілік және ормандық экожүйелерде мекендейтін екі құс қауымдастығы Грециядағы ең толыққанды болып есептеледі.

The Vikos–Aoös National Park preserves one of the richest mountain and forest ecosystems in terms of wildlife diversity in Greece. One of the park's special attractions is the existence of the chamois (Rupicapra rupicapra), a rare species that lives at higher altitudes far from human activity, especially on the rocky cliffsides of the gorges,

A total of 121 bird species have been observed in the park, with twenty six of them being considered of conservation priority. The area hosts fifteen raptor species and populations of bird species with limited distribution in Greece, such as the hazel grouse, Tengmalm's owl, wallcreeper and willow tit. Two bird communities that inhabit the subalpine and forest ecosystems are considered among the most complete in Greece:

The Vikos Aoös area also contains a variety of suitable habitats that support dense populations of amphibians and reptiles. Vipera ursinii lives in the subalpine meadows and is considered a threatened taxon. Yellow bellied toads (Bombina variegata) are also common in that same area.|alt=A three arched stone bridge stands over a small torrent.]] The first evidence of human presence in the area is dated to between 17,000 and 10,000 years ago. During this period, favorable
climatic conditions prevailed that permitted the hunting of the ibex and the chamois on a seasonal basis. During the 9th–4th centuries B. C., a small Molossian settlement existed between Monodendri and Vitsa, including stone houses and two cemeteries that have yielded important findings. However, for most of the historical period the local population was sparse. The land was mainly used for pastoralism and supplying firewood. In the era of Ottoman rule, and especially from the 17th to the 19th century, the local Greek Orthodox communities were granted special privileges by the Ottoman authorities. At that time the area of Zagori acquired an autonomous status inside the Ottoman Empire, whereby the locals were exempt from the heavy taxation that affected the lowland communities. During this period large groups of villagers emigrated to metropolitan centers. Many among them became members of successful professional classes before finally returning to their home villages, endowing the region with wealth and building luxurious mansions. In such an environment, the art of herbal healing by the so called Vikos doctors developed and flourished. This was accompanied by an impressive cultural and intellectual life that produced many renowned scholars and benefactors of Greece. The area is nowadays sparsely populated as the result of urbanization after World War II. Many of the dwellings now remain shut, while abandonment of the traditional rural economy has affected the cultural landscape. The administration and management of the Vikos–Aoös National Park belongs to two district forest offices, supervised by a forest directorate at the prefecture level. Moreover, the office of World Wide Fund for Nature (WWF) in the village of Papingo plays an essential role in management issues. Apart from government efforts, incentives have been given to local management organizations and the local population to participate in the protection of the park. Forestry activities, grazing, hunting, and fishing are prohibited by law in the park's core. There are no such restrictions in the peripheral zone but the Forest Service can take any necessary measure for the realization of the aims of the park. Apart from the above mentioned activities, dangers to the park include land erosion, landslides, and wildfires which threaten the local flora and fauna. Another issue is the impact of tourism in recent decades. On the other hand, extreme geophysical conditions make the construction and maintenance of the necessary infrastructure network, mainly access routes and telecommunications, difficult. The objective of the present state and regional policy is to carefully combine tourism development in the area with the preservation of its natural and cultural heritage. Ecotourism poses an ideal solution, since it has the potential of bringing about the desired balance between socio economic development and environmental protection. as well as establishing a network of communities of chamois biotopes.

Викос-Аоос аймағында амфибиялар мен бауырымен жорғалаушылардың тығыз популяциясын қолдайтын әртүрлі қолайлы орталар бар. Vipera ursinii субальпілік шалғындарда тіршілік етеді және қорғауға алынған түр саналады. Сол аймақта сары ішті бақалар (Bombina variegata) да көптеп кездеседі. Адамның бұл аймақта болғандығының алғашқы дәлелдері 17 000 – 10 000 жыл бұрынғы кезеңге жатады. Осы кезеңде қошқар мен шамысты маусымдық түрде аулауға мүмкіндік берген қолайлы климаттық жағдайлар басталды. Б.з.д. 9–4 ғасырларда Монодендри мен Вица арасында шағын Молоссиан елді мекені болған, онда маңызды археологиялық жағдайлар табылды, оның ішінде тастан салынған үйлер мен екі зират бар. Дегенмен, тарихи кезеңнің көп бөлігінде жергілікті халықтың саны сирек болды. Жер көбінесе мал өсіру және отынмен қамтамасыз ету үшін пайдаланылды. Осман империясының кезінде, әсіресе 17-19 ғасырларда, жергілікті грек православ қауымдарына Осман билігінен арнайы жеңілдіктер берілді. Осы кезде Загори аймағы Осман империясының құрамында автономия мәртебесіне ие болды, бұл жергілікті тұрғындарды төменгі жазықтардағы қауымдастықтарға әсер еткен ауыр салықтардан босатты. Осы кезеңде көптеген ауыл тұрғындары ірі қалаларға көшіп кетті. Олардың көптегені өздерінің туған ауылдарына оралғанға дейін сәтті кәсіби мамандықтардың өкілдері болды, аймақты байлыққа бөледі және сәнді үйлер салды. Осындай ортада Викос дәрігерлері деп аталатын шөптерді пайдаланып емдеу өнері дамыды және гүлденді. Бұл Грецияның танымал ғалымдары мен меценаттарын тәрбиелеген мәдени және рухани өмірдің дамуымен бірге жүрді. Бүгінгі күні аймақтағы халық тығыздығы төмендеді, себебі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін урбанизация процесі жүрді. Көптеген үйлер жабық, ал дәстүрлі ауыл шаруашылығының тоқтатылуы мәдени ландшафтқа әсер етті. Викос-Аоос ұлттық паркін басқару және әкімшілік жұмыстары екі аудандық орман шаруашылығы кеңсесіне жүктелген, олар облыстық деңгейдегі орман дирекциясының бақылауында. Сонымен қатар, Папинго ауылындағы Дүниежүзілік табиғат қоры (WWF) кеңсесі басқару мәселелерінде маңызды рөл атқарады. Үкімет тарапынан жергілікті басқару ұйымдары мен халықты паркті қорғауға қатысуға ынталандыру шаралары қолданылуда. Парктің орталық бөлігінде орман шаруашылығы, мал жаю, аң аулау және балық аулау заңмен тыйым салынған. Шекаралық аймақта мұндай шектеулер жоқ, бірақ Орман шаруашылығы қызметі парктің мақсаттарына жету үшін қажетті шараларды қабылдауға құқылы. Жоғарыда аталған әрекеттерден басқа, жер эрозиясы, көшкін және жергілікті флора мен фаунаға қауіп төндіретін орман өрттері парктің қауіптеріне жатады. Соңғы онжылдықтардағы туризмнің әсері де маңызды мәселе болып табылады. Екінші жағынан, аймақтың экстремалды геофизикалық жағдайлары қажетті инфрақұрылымдық желілерді, әсіресе жолдар мен телекоммуникацияларды салуды және күтіп ұстауды қиындатады. Қазіргі мемлекеттік және аймақтық саясаттың мақсаты – аймақта туризмді дамытуды оның табиғи және мәдени мұрасын сақтаумен үйлестіру. Экотуризм бұл мәселенің идеалды шешімі болып табылады, өйткені ол әлеуметтік-экономикалық даму мен қоршаған ортаны қорғау арасындағы қажетті тепе-теңдікті қамтамасыз етуге және шамыстың мекендейтін орындарының желісін құруға мүмкіндік береді.

Демалыс

Викос-Аоос ұлттық паркі – жоғары экологиялық туризм және агротуризм әлеуетіне ие табиғи туристік орын. Жергілікті туризм саласы ұлттық және еуропалық қаражаттардың қолдауын алып, жергілікті дәстүр мен мәдениетке құрметпен қараған қарапайым жайлы орналасу және туристік қызметтер ұсынады. Еуропаның Табиғат және Ұлттық Парктер Федерациясы (FNNPE) «аудандағы туризмнің тұрақты түріне деген қажеттілік бұрынғыдан да артып отыр» деген мәлімдеме жасады. Викос шатқалының панорамалық көрінісін ұсынатын Оксия және Белоу сияқты бірнеше қарау тұрақтары мен 15 ғасырдағы Әулие Параскеви монастырына тек жаяу арқылы ғана жетуге болады.