Кіріспе

1977 жылы Вернер Герцогтың түсірген фильмі.
"Строжек" тобы — 1977 жылы Батыс Германияда түсірілген трагедиялық комедиялық фильм, режиссері Вернер Герцог, басты рөлдерде Бруно С., Ева Маттес және Клеменс Шейц. Бруно С. үшін арнайы жазылған бұл фильм Плейнфилд, Висконсин және Солтүстік Каролинада түсірілді. Басты рөлдердің көпшілігін тәжірибесіз актерлер сомдады.

Сюжет

Бруно Строшек – Берлиннің көше суретшісі. Түрмеден босатылғаннан кейін, ол бірден таныс барға барады, онда Евамен танысады, ол қиын жағдайдағы әйел, және оған үй иесі өзіне сақтаған пәтерде тұруға рұқсат береді. Содан кейін оларды Еваның бұрынғы қарақшылары мазалайды, Бруноның аккордеонды бұзады, оны артына қоңыраулар ілген пианинода тізе бүгіп, қорлайды. Бруно мен Ева Германиядан кетіп, Бруноның егде жастағы көршісі Шейцке еріп кетуге шешім қабылдайды. Шейц Америкалық жүрек туысы Клейтонмен бірге тұру үшін Висконсин штатына баруды жоспарлап отырған. Нью-Йорктегі көрікті жерлерді аралап шыққаннан кейін, олар қолданылған машина сатып алып, «Railroad Flats» деп аталатын ойдан шығарылған қаланың жанындағы қысқы, шөл далаға жетеді. Бруно Клейтон мен оның көмекшісіне механик болып жұмыс істейді. Ева жүк көлігі тоқтайтын жерде официант болады, ал Шейц жануарлар магнетизміне деген қызығушылығын жалғастырады. Ева мен Бруно Клейтонның жеріне жылжымалы үй сатып алады; төлемдер көбейген сайын, банк оны қайтарып алумен қорқытады. Ева жалақысын толықтыру үшін қайтадан жезөкшелікке оралады, бірақ бұл төлемдерді өтеуге жеткіліксіз болады. Бруноның уайымдауынан шаршап, ол оны тастап, Ванкуверге баратын жүк көліктерінің жүргізушілерімен бірге кетеді. Үйді қайтарып алуға келген адам, қазір ішімдікке салынып кеткен Брунодан үйді босатуды талап етеді. Үй аукционға қойылады, ол және әлем оған қарсы сөз байласып отыр деп сенетін Шейц «құмсараға» қарсы күресу үшін жолға шығады. Олар тонауға ниеттенген банкті жабық деп тауып, оның астындағы шаштаразды тонап, 32 доллар алып қашады да, көшенің арғы жағындағы кішкентай дүкенге барып сауда жасайды. Полиция келіп, Бруноны байқамай, қарулы тонау үшін Шейцті тұтқындайды. Бруно дүкеннен үлкен тоңазытылған түйеқұсты алып, мылтығымен бірге жұмыс істейтін гаражына қайта оралады, жүк көлігіне сыра толтырып, тауларға қарай тас жолмен жүреді. Солтүстік Каролина штатының Чероки деген шағын қаласына кіргенде жүк көлігі бұзылып, Бруно тамақханаға тоқтап, неміс тілінде сөйлейтін бизнесменге өз оқиғасын айтады. Ол машинаны іске қосқаннан кейін, оны қозғалтқыш бөліміне от жанып, тұраққа айналып кетеді. Ол көшеден өтіп бара жатқан жол жиегіндегі ойын-сауық орталығына кіреді де, монетамен жұмыс істейтін жануарлар экспонаттарын іске қосады, содан кейін креслолы лифтті қосып, мұздатылған түйеқұспен бірге саяхаттайды. Таудың үстіне көтеріліп, төмен түсіп, көзден таса болғаннан кейін, бір рет оқ атылғандай естіледі. Полиция оқиға орнына келіп, көліктің өртеніп жатқанын, Бруноның денесінің әлі де лифтте жатқанын, жануарлардың тоқтамай ойнап жатқанын көреді. Фильмнің соңында би билеп тұрған тауық пен басқа да жануарлар көрсетіледі.

Өндіріс

Строшек «Войцек» фильмінің түсірілімі барысында туындаған идея еді, онда Герцог бастапқыда басты рөлге Бруно Шлейнштейнді қарастырған. Клаус Кинскинің бұл рөлге көбірек сай екеніне көз жеткізген соң, Герцог Шлейнштейннің «Войцек» рөлінен айырылғанына өкінішін өтеу мақсатында «Строшектегі» басты рөлді оған арнап жазды. Фильм төрт күннің ішінде жазылып бітірілді және Шлейнштейннің өмірінен алынған көптеген деректер пайдаланылды. Фильмнің бір бөлігі Висконсин штатының Некоса қаласында және Мэдисон қаласындағы жүк машиналары тоқтайтын жерлерде түсірілді. Фильмнің тағы бір бөлігі Висконсин штатының Плейнфилд қаласында түсірілді. Герцог Плейнфилдте белгілі кісі өлтіруші және дене ұрлаушы Эд Гейннің анасының қабірін қазу үшін деректі фильм режиссері Эррол Морриспен кездесуді жоспарлаған, бірақ Моррис келмеді. Фильмнің соңғы сахналары Солтүстік Каролина штатының Чероки қаласында түсірілді.

Қабылдау

Фильмді шолу агрегаторы Rotten Tomatoes 19 шолу негізінде 95% мақұлдау көрсетіп, "Жаңа" (Fresh) деген баға берді және орташа балл 8.2/10 құрады. The New York Times газетінің Винсент Канби фильмге жағымды баға беріп, "Бұл "жол" туралы фильм. Ол мені шалқасынан "Easy Rider" фильміне еске салады, бірақ ол сентиментализм мен саяси паранойядан мүлдем құрылған. Ол керемет, спонтанды түрде күлкілі және дәл солай спонтанды түрде күтпеген қайғыға толы" деді. Chicago Tribune газетінің Джин Сискелі фильмге ең жоғары баға – төрт жұлдыз берді және оны 1978 жылғы ең жақсы фильмдер тізімінде 10-орынға қойды, оны "ерекше, күлкілі, жүректі ауырлататын фильм" деп сипаттады. Variety журналы оны "көңіл күйге толы, тым ұзақ фильм, ол нақты финалға жеткенше кем дегенде үш рет мәнді аяқталуға ұмтылады" деп атады. Los Angeles Times газетінің Чарльз Шамплин оны "ерекше және жаңаша туынды" деп мәлімдеді, "егер оның соңғы үштен бір бөлігінде өзінің символизміне басылып, көңілін қалдырса да, алғашқы жартысында қорқынышты күш пен шындыққа жақындыққа толы эпизодтар бар". The New Yorker журналының Пенилопа Джиллиат былай деп жазды: "Бұл қиын өмірге жабысу туралы керемет, поэтикалық фильм". The Washington Post газетінің Гари Арнольдтың сөзінде фильм "талапкерлікке ұмтылатын, жақтырмас, үмітсіз мысал" және "сымбаттануға шақырулармен толы" делінген. The Monthly Film Bulletin журналының Ричард Комбс да біршама сынға алды, "Мұндай таныс жерде Герцог өзінен немесе басқалардан айтарлықтай жаңа нәрсе айта алмайды, тек ол тез таныс емес аймақтарға қайта оралады деп үміттенуге болады" деді. Time Out журналының Джефф Эндрю былай деді: "Герцог үшін салыстырмалы түрде кеңдік болғанымен, фильмнің комедиясы жақсы жұмыс істейді, өйткені Герцогтың ерекше қиялы кедей ақ Американың көңілсіз жазықтарында өте қолайлы қарсылық табады. Оның осы елге деген көзқарасы Монте Хеллман фильмдерінен бері ең күдікті". Барлық жеңілдігіне қарамастан, фильмнің өзегі – үмітсіздік, ол соңында бәрін жұтады. 2002 жылы Chicago Sun-Times газетінің Роджер Эберт оны "Ұлы фильмдердің" бірі ретінде атап, "бұрын-соңды жасалған ең ерекше фильмдердің бірі" деп сипаттады.