Кіріспе

Мұз туралы естеліктер – канадалық жазушы Стивен Эриксонның эпикалық фантастикалық романы, оның "Жиілгендердің малазандық кітабы" сериясының үшінші томы. "Мұз туралы естеліктер" оқиғасы бірінші кітаптан кейін, "Ай бақтары", және екінші кітаппен, "Өлі үйдің қақпалары" шамалас уақытта басталады. "Мұз туралы естеліктер" Малазанның көтерілісші 2-ші армиясының және олардың Геннабакистегі жаңа одақтастарының, континенттің оңтүстігінен пайда болған жаңа күш – Паннион Доминимен болған шайқасын баяндайды. Бұл роман құдайлар, аса қадірлілер және Имас, К'Чейн Че'Малле, сондай-ақ Тисте тайпаларының тарихы туралы көптеген жаңа мәліметтерді ашады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Мұз естеліктері" оқиғасы "Ай бақшалары" оқиғасынан кейін шамамен төрт ай өткен соң "Өлі үй қақпалары" оқиғасымен бірдей уақытта өтеді. Дюжектың 2-ші армиясы, Уискиджек бас қолбасшы ретінде, анамандр Рэйк пен Каладан Бродқа қосылып, Джагут Паннион Көргішінің басшылығымен каннибалистік және ойсыз құртушылыққа ұмтылған Паннион Доминіне шабуыл жасау үшін көтеріліс көтереді. Ақ жүзді Баргаст та, Тротт өзінің батырлығын басты бастықтың ұлына қарсы жекпе-жекте дәлелдегеннен кейін оларға қосылады. Басшының қалған балалары Баргасттардың Теллан Имастарынан тарағанын біледі, олар Телланның рәсімдеріне бағынбай, өз құдайларын Капустаннан босатып алған. Бірінші ірі шайқас Капустан қаласында болады, онда Фенерге табынған Сұр қылыштар Дужек пен оның серіктері келгенше шабуылдың күшін тоқтатып тұрады. Сұр қылыштардың қалқаны – Итковиан ондаған мың қаза болғандардың азабын өзіне алады, тіпті Фенердің көмегі жоқ болса да (бұл "Өлі үй қақпалары" оқиғасынан кейін болды), және Сұр қылыштар жаңа қолдау үшін басқа соғыс құдайларына – Тогг пен Фандерейге – жүгінеді. Караван күзетшісі Грантл, Капустан қаласындағы Стониге жасалған зорлық-зомбылықтан кейін, сатқындықтың қылышына айналып, Паннионға қарсы науқанға қосылады. "Ай бақшалары" кезінде жоғалып кеткен Ток Жасы, Морн маңындағы жарық арқылы хаос уорренінен шығады, ішінде ақсақал құдай Тогг болады және кейде оны Онос Т'Уланмен кездесуге ие етеді; Драконус қызы, Леди Энви; оның үй жануарлары, олардың бірінде ақсақал құдай және Тоггтың ұзақ уақыттан бері жоғалған сүйіктісі Фандерей болады; және оның Сегулех қылышкерлері – құлдары. Леди Энвидің тобы Паннионға басқа бұрыштан шабуыл жасап, Көргішті Коралға қарай ығыстырады, бірақ Ток Паннионға кіріп, Көргіш тарапынан тұтқынға алынып, азапталады. Бриджбернерлер бірінші болып Коралға жетеді және Моранттың көмегімен қалаға жол жасайды, ал Квик Бен, Баргаст Шаманы Таламандасты (ол рух тұзағынан құтқарылған) және Худтың қолдауымен, Паннионның уоррендерді улауынан қашып, Көргішті тұтқынға алуға тырысады. Вискиджек шайқаста жоғалады, ондаған мың жыл бұрын император ретінде континент халқын көтеріліске жібермеу үшін өлтірген Каллор (олардың денелері қазір императорлық уорренды құрайды), Ақсақ Құдайдың жаңа тізбектер үйінде патшалық лауазымына уәде бергеннен кейін шабуылды сатқындап береді. Аномандр Рэйк Айдың ұрығын Коралдың жағалауына батырып, Паннионның бекінісіне жақындап, оны құртады. Мхибэ – Таттерсейл, Беллурдан және Найтчиллдің қожайыны – Сильверфокстың анасы тез қартаяды және Сильверфокстың оны сүймейтінін сезінеді, бірақ Круппе оларды ақырында татуластыруға көндіреді. Сильверфокс Круппе көмегімен Теланн уорренін дайындағаннан кейін, Итковианның Тлан Имастардың азабын еске түсіретін естеліктерімен оны өркендеуге дайындап, Тогг пен Фандерейді Аңдардың бекінісінің иелері ретінде қабылдауға жиналады. Паннион Көргішінің ақылы бұзылып, өшігуге ұшырауының себебі, оның және әпкесінің Пран Чольдің жүздеген мың жыл бұрын Джагуттарды геноцидтен қорғау үшін Морндағы жарықта жасырылған кездегі тұтқындық екені белгілі болады. Ол Токты азаптау және К'Чейн сарбаздарын жасау үшін, олармен бірге тұтқынға алынған К'Чейн Ше'Малле Матронасын пайдаланады. Паран палуба шебері ретінде мейірімділікті таңдағанда, Квик Бен Көргіштің әпкесін жарықтан босатуға көмектеседі. Көргіш кейін өзінің Омтоз Феллак уорренінің мұзын пайдаланып, Бёрннің Ақсақ Құдайдан улануын баяулатады. Фандерейді қайтару үшін Тогг Токтың жанын Анистердің жансыз денесіне салып, Құралдың өмірлік күшін және денесін қалпына келтіреді. Айдың ұрығы Паннионға шабуыл кезінде қатты зақымдалды, ал құлаған Бриджбернерлер мен Қара Моранттың басшысы оның ішінде тынығады. Қалған Бриджбернерлер (Дюджек көмегімен қаза болғандардың қатарында тізілген Паранды қоса алғанда) Даруджистанға барады, онда эпилогта Император тарихшысы Дюкердің Иттер тізбегі туралы айтқанын тыңдап отырғаны көрсетіледі. Қосалқы сюжеттерде Мотт Иррегулярлар, Баучелен мен Корбал Броучтың некромантиясы және Квик Бен мен Бриджбернерлердің оларға қайта-қайта соққылары, Вискиджек пен Тисте Анди Корлат арасындағы махаббат, Сегуле мен Құралды Леди Энви бір-біріне қарсы күш-жігерін сынауға қайта-қайта көндіреді.

Сыни қабылдау

"Мұз естеліктері" сыншылардың жоғары бағасына ие болды. SF Site сайты берген шолуда "Мұз естеліктері" – "Шынымен де жылдың ең жақсы кітаптарының бірі. Стивен Эриксон көркем әдебиеттің ең көне дәстүрлеріне жаңа тыныс берді, және бұл грек және скандинавия сагаларының рухын шынайы түсініп, жаңаша бейнелеу арқылы жасады" делінген. Fantasy Book Reviews сайты "Мұз естеліктері" – әртүрлі, мұқият ойластырылған нәсілдерден шыққан керемет кейіпкерлерге толы кітап" деп атады. Pat's Fantasy Hotlist сайтындағы Пэт кітапқа өте жағымды баға беріп, "Мұз естеліктері – сөзсіз шедевр. Шамамен екі онжылдықтан бері фэнтези романдары оқып келе жатқан мен үшін, автордың туындысына осы деңгейде әсерленгенімді қабылдау қиын" деді.