Кіріспе

Театрларда көпшіліктің тез шығуына арналған өткел. Вомиторий – амфитеатр немесе стадиондағы қатарлардағы орындықтардың астында немесе артында орналасқан, шара аяқталған соң көп адамның жылдам шығуына мүмкіндік беретін өткел. Олар актерлердің сахнаға кіруіне және одан шығуына арналған жолдар болып та табылуы мүмкін. Латын тіліндегі "vomitorium" (көпше түрі – "vomitoria") сөзі "vomō, vomere" – "құсу" деген етістіктен шыққан. Ежелгі Рим архитектурасында вомиторийлер амфитеатрлар мен стадиондарда, сондай-ақ қазіргі заманғы спорт стадиондары мен үлкен театрларда көпшіліктің жылдам шығуы үшін арналған.

Қазіргі үлгілері

Дублиндегі Темпл Бардағы Смок Алли театрында екі кіреберіс бар, біреуі сахнаның сол жағында, екіншісі оң жағында, сондай-ақ Канаданың Онтарио штатындағы Стратфорд фестивалінде де бар. Мысалы, Орегон Шекспир фестивалінде екі театрында – ашық Елизавета сахнасында және Ангус Боумер театрында кіреберістер бар. "Вом" деп аталатын бұл жолдар актерлерге амфитеатрдың ішкі бөлмелері арқылы сахнаға шығуға мүмкіндік береді. Миннеаполистегі (Миннесота штаты) Гатри театрында екі тұрақты кіреберіс бар, біреуі сахнаның сол жағында, екіншісі оң жағында, олардың итерілген сахнасы үшін арналған. Көне Грекия мен Рим театрларын бейнелеу үшін жасалған Кругтың алаңдағы театры – Бродвейдегі жалғыз театр, ол әлі күнге дейін көптеген қойылымдарда актерлердің кіруі мен шығуы үшін қолданылады. 1960 жылдары Лондонда салынған Кокпит театры Лондондағы санаулы мақсатты театрлардың бірі болып табылады, ол төрт бұрышты кіреберістерге ие, олар төрт қатарлы орындықтар арасында орналасқан. 1962 жылы құрылған Чичестер фестиваль театры 500 жыл ішінде Ұлыбританияда ашылған алғашқы театр болды, себебі ол проскуна аркасы мен қанаттарынан тұрмайды. Оның орнына, көрермендер мен орындаушылар кіретін және шығатын кіреберістері бар итерілген сахна бар. Сонымен қатар, Лос-Анджелес музыка орталығын құрайтын үш театрдың бірі – Марк Тапер Форумында екі кіреберіс бар. Оның күшті итерілген сахнасы бар, сондықтан көрермендер амфитеатр тәрізді орналасқан. Виннипегтің екінші ірі театры – Прерия театр биржасында итерілген сахнасының екі жағында екі кіреберіс бар, орындықтар үш жағынан орналасқан. Денвердің сахналық өнер орталығындағы Ғарыш театры – пентагон пішіндес "дөңгелек" театр. Онда 72 градус бұрышпен орналасқан бес кіреберіс бар, олар бес тең орындық бөлімін құрайды.

Тарихи жазбалар

Көпте бар, бірақ жаңылыс пікір бойынша, ежелгі римдіктер шектен тыс ішіп, кейін құсу үшін "vomitoria" деп аталатын арнайы кеңістіктерді пайдаланған.