Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италияның Виченца қаласындағы XVI ғасырдағы тарихи театр.
Historic 16th century theatre in Vicenza, Italy
Teatro Olimpico ("Олимпиялық театр") – 1580–1585 жылдары Солтүстік Италияның Виченца қаласында салынған театр. Бұл итальяндық Ренессанс архитекторы Андреа Палладионың соңғы жобасы болды және оның қайтыс болғаннан кейін ғана аяқталды. 1585 жылы театрдың алғашқы қойылымы үшін орнатылған, алыс горизонтқа қарай созылатын ұзақ көшелердің көрінісін жасау үшін Винченцо Скамоцци салған trompe l'œil сахналық декорациялары, әлі сақталған ең көне сахналық безендіру болып табылады. Сахнаның алдындағы толық римдік стильдегі scaenae frons экраны ағаштан және мраморға ұқсас штукатурдан жасалған. Бұл жерде 1555 жылы құрылған Олимпия академиясы орналасқан. Олимпиялық театр, Саббионетадағы Театро алл'антика және Пармадағы Театро Фарнезе театрларымен бірге, қазірге дейін сақталған үш Ренессанс театрының бірі. Бұл екі театр да Олимпиялық театрдың үлгісімен салынған. Ол әлі күнге дейін жылына бірнеше рет пайдаланылады. 1994 жылдан бері Олимпиялық театр, Виченцадағы және оның төңірегіндегі басқа Палладио ғимараттарымен бірге ЮНЕСКО-ның "Виченца қаласы және Венето аймағындағы Палладио виллалары" деген атағымен Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген.
The Teatro Olimpico ("Olympic Theatre") is a theatre in Vicenza, northern Italy, constructed in 1580–1585. It was the final design by the Italian Renaissance architect Andrea Palladio and was not completed until after his death. The trompe l'œil onstage scenery, designed by Vincenzo Scamozzi to give the appearance of long streets receding to a distant horizon, was installed in 1585 for the first performance held in the theatre, and is the oldest surviving stage set still in existence. The full Roman style scaenae frons back screen across the stage is made from wood and stucco imitating marble. It was the home of the Accademia Olimpica, which was founded there in 1555. The Teatro Olimpico is, along with the Teatro all'antica in Sabbioneta and the Teatro Farnese in Parma, one of only three Renaissance theatres remaining in existence. Both these theatres were based, in large measure, on the Teatro Olimpico. It is still used several times a year. Since 1994 the Teatro Olimpico, together with other Palladian buildings in and around Vicenza, has been part of the UNESCO World Heritage Site "City of Vicenza and the Palladian Villas of the Veneto".
Палладионың көзқарасы
Олимпик театры – Палладионың соңғы туындысы және оның ең ұлы шедеврлерінің бірі. Виченцалық сәулетші 1579 жылы туған қаласына оралып, өмірінің барысында ежелгі Рим сәулетінің барлық аспектілерін терең зерттеген, сондай-ақ классикалық театр архитектурасын замандас ешкімнен де жақсы түсінген болатын. Палладио Даниеле Барбароның Витрувийдің «Архитектура туралы» итальян тіліне аудармасын иллюстрациялаған; осы басылымға римдік театрлардың жоспарлары және Виченцаның қираған Рим театры – Театро Берганың сахналық қабырғасының суреті енген. Сонымен қатар, Палладионың қолжазбаларында Пола және Веронадағы қираған римдік театрларды қайта құру жоспарлары сақталған. Олимпиада академиясының (1555 жылы құрылған Олимпиада академиясы) негізін қалаушы Палладио қаланың әртүрлі жерлерінде уақытша театр құрылыстарын жобалаған. Олардың ең танымалдарының бірі 17 жыл бұрын Палладиана базиликасының үлкен залында орнатылған. 1579 жылы академия ескі қамал – Кастелло-дель-Территориода тұрақты театр салу құқығын алды, ол бұрын түрме және оқ-дәрі қоймасы ретінде пайдаланылып, кейін тоқырап қалған еді. Палладиодан жоба жасау сұралып, ескі қамалдың қиын пішініне қарамастан, ол кеңістікті өзі мұқият зерттеген Рим театрларының академиялық үлгісін жасау үшін пайдалануға шешім қабылдады. Сахна мен отыру орындарын кең, терең емес кеңістікке орналастыру үшін Палладио римдік театрдың жартылай дөңгелек отыру орнын эллипс түріне келтіруге мәжбүр болды.
The Teatro Olimpico is the last work by Palladio, and ranks amongst his highest masterworks. The Vicentine architect had returned to his native city in 1579, bringing with him a lifetime of detailed study into all aspects of ancient Roman architecture, and a more detailed understanding of the architecture of classical theatre than any other living person. Palladio had illustrated Daniele Barbaro's Italian translation of Vitruvius' De architectura; the prints for this edition include floor plans for Roman theatres and an elevation for the scaenae frons of Vicenza's ruined Roman theatre, the Teatro Berga. As well, Palladio's papers include plans for the imagined reconstruction of the ruined Roman theatres in Pola and Verona. Palladio, a founder of the Olympic Academy (the Accademia Olimpica, created in 1555), had already designed temporary theatre structures at various locations in the city. The most notable of these had been erected some seventeen years previously in the great hall of the Basilica Palladiana. In 1579, the academy obtained the rights to build a permanent theatre in an old fortress, the Castello del Territorio, which had been turned into a prison and powder magazine before falling into disuse. Palladio was asked to produce a design, and despite the awkward shape of the old fortress, he decided to use the space to recreate an academic reconstruction of the Roman theatres that he had so closely studied. In order to fit a stage and seating area into the wide, shallow space, it was necessary for Palladio to flatten the semicircular seating area of the Roman theatre into an ellipse.
Скамоцци билікті қолға алады
Палладио 1580 жылғы тамызда, театр құрылысы басталғаннан кейін алты ай өткен соң қайтыс болды. Дегенмен, Палладионың эскиздері мен суреттері басшылыққа алынып, құрылыс жұмыстары жалғасты, ал Палладионың ұлы Силла жобаны басқарды. Көп ұзамай, Виченцаның тағы бір белгілі сәулетшісі Винченцо Скамоцциге жобаны аяқтау тапсырылды. Скамоцци бұған дейін Палладионың тағы бір аяқталмаған ірі жобасын – Виченцаның шығысында орналасқан, қазір Вилла Капра "Ла Ротонда" деп аталатын вилланы аяқтаған болатын. Осы екі жобаның да бүгінде Палладионың ең сәтті орындалған туындыларының бірі саналатыны – Скамоццидің шеберлігінің белгісі. Скамоццидің үлесіне Одео және Антиодео залдары, сондай-ақ көшеден ескі ортағасырлық қабырға арқылы өтіп, ескі бекіністің ауласына жететін кіреберіс аркасы кіреді. Арканы айналағы ортамен үйлестіру және театрға келгендерді ортағасырлықтен классикалық ортаға өтуге дайындау үшін Скамоцци арканы сахнаның артқы қабырғасының ортасындағы порта регия немесе триумф аркасы сияқты бірдей өлшемде және пішінде жасады. Алайда, кіреберіс аркасы, оны орнату үшін, қабырғаның құрылымына сәйкес келетіндей етіп, таспен қапталды. Бірақ Скамоццидің театрға қосқан ең әйгілі және ең өзгеше үлесі – оның әсем сахналық безендіруі, оның керемет trompe l'œil көшелердің көріністері болды. Ол сахналық декорацияларды ғана емес, сонымен қатар сахнадағы үйлердің іштен жарықтандырылуын қамтамасыз ететін жарықтандыру жүйесін де жобалады, бұл көрермендерге олардың нағыз көше екенін сезіндірді.
Palladio died in August 1580, only six months after construction had started on the theatre. Still, construction continued with Palladio's sketches and drawings serving as a guide, and Palladio's son, Silla, taking charge of the project. Soon, the other prominent Vicentine architect, Vincenzo Scamozzi, was called upon to complete the project. Scamozzi had already stepped in to complete Palladio's other great unfinished project, the villa just east of Vicenza that is today known as Villa Capra "La Rotonda". It is a mark of Scamozzi's genius that both these projects are today regarded as being among Palladio's most successfully executed works. Scamozzi's contributions include the Odèo and Antiodèo rooms, as well as the entrance archway which leads from the street, through an old medieval wall into the courtyard of the old fortress. In order to make the archway fit with its surroundings, and to prepare visitors to the theatre for the transformation from medieval to classical surroundings, Scamozzi built the archway to be the same size and shape as the porta regia or triumphal arch at the center of the scaenae frons or rear wall of the stage. However, the entrance archway was rusticated to make it fit with the rough and well worn wall into which it was being inserted. However, Scamozzi's most famous and most original contribution to the theatre was his elaborate stage set, with its remarkable trompe l'œil street views. He not only designed the sets, but also put considerable effort into designing the lighting that permitted the make believe houses of the stage scenery to be lit from within, completing the illusion that these were real streets.
Кесьенің дизайны мен құрылысы
Сценаның бір ғана эскизінен басқа, Палладио сахнада қандай декорация қолданылуы керектігіне қатысты ешқандай жоспар қалдырмады. Оның Витрувий еңбектеріне Барбароның түсіндірмесі үшін салған идеалданған римдік сценалардың суреті, кейін Олимпико театрында салынған көшелерге ұқсас перспективалық көріністерді көрсетті, бірақ Олимпико театрына арналған ұсынылған сценаның эскизінде мұндай көшелер бейнеленбеген. Орталық арканың және екі жақтағы есіктердің артындағы кеңістік бос қалдырылған. Осы суретте көше көріністерінің жоқ болуының ең қарапайым себебі – академия сахналық көріністер салынатын жерді әлі сатып алмаған. Бұл жер 1582 жылы, Скамоцци жобаны басқаруға кіріскеннен кейін иеленді. Бұл ғимаратты кеңейтуге, соның ішінде жеті көше көрінісінің ең ұзын және ең күрделісін орналастыруға арналған ерекше апсида тәрізді проекция жасауға мүмкіндік берді. Академияның қала әкімдігінен қосымша жер сұрауында, егер ол алынса, бұл кеңістік перспективалық декорация жасау үшін пайдаланылатыны айтылды; сондай-ақ, қосымша жер "біздің әріптесіміз Палладио белгілеген жолмен" театр салу үшін қолданылатыны түсіндірілді, ол оны перспективалық көріністерге мүмкіндік беру үшін жобалаған. Сондықтан, Палладиоға сценаның орталық аркасы (сонымен қатар порта регия деп те аталады) және кішігірім бүйірлік тесіктер арқылы көрерменге көрінетін керемет перспективалардың шабыт берушісі ретінде құрмет көрсетуге болады, бірақ Скамоцциді олардың табысты орындалуының артында тұрған техникалық шебер ретінде қарастыру да дұрыс. Скамоццидің сахналық безендірілісі – Ренессанс театрына перспективалық көріністерді алғаш рет тәжірибелік түрде енгізу болды. Декорация классикалық дәуірдегі қала көшелеріне қарап тұрғандай сезім тудыратын жеті дәлізден тұрады. Театр сахнасында алғашқы қойылым Ежелгі Фивада өтті. Жеті ерекше реалистік, көз алдаушы перспективалар ұзақ көше көрінісінің иллюзиясын жасайды, бірақ шындығында декорациялар бірнеше метр ғана артқа шегінеді. Театрдың барлық бөлігіндегі орындықтардан кем дегенде бір перспективалық көрініс көрінеді, мұны театрдың жоспарын қарастыру және түрлі бөліктердегі көрермендердің көз қадағалау сызықтарын бақылау арқылы көруге болады.
Aside from a single sketch of the scaenae frons, Palladio left no plans as to what kind of scenery should be used onstage. His illustration of an idealized Roman scaenae frons for Barbaro's commentary on the writings of Vitruvius had shown perspective street views similar to those which would later be built in the Teatro Olimpico, but the sketch of the proposed scaenae frons for the Teatro Olimpico shows no such street scenes. The space behind the central archway and the doors to each side is blank. The simplest explanation for the absence of any street scenes in this drawing is that the academy had not yet obtained the land on which the scenery would later be built. This land was acquired in 1582, after Scamozzi had taken charge of the project. This made it possible to extend the building (including a special apse shaped projection to accommodate the longest and most elaborate of the seven street views). The academy's petition to the city government for the additional land anticipated that if acquired, the space would be used to create perspective scenery; it explains that the extra land would be used to build a theatre "along the lines laid out by our colleague Palladio, who has designed it to permit perspective views." Therefore, Palladio can be given credit for having inspired the remarkable perspectives which are visible to the audience through the central archway of the scaenae frons (also known as the porta regia) and also through the smaller side openings, but it is also appropriate to regard Scamozzi as the technical genius behind their remarkably successful execution. Scamozzi's stage set was the first practical introduction of perspective views into Renaissance theatre. The scenery consists of seven hallways decorated to create the illusion of looking down the streets of a city from classical antiquity. Ancient Thebes, was to be the setting for the first play staged in the theatre. A set of seven extraordinarily realistic trompe l'œil false perspectives provide the illusion of long street views, while actually the sets recede only a few meters. The way in which seats in all parts of the theatre were provided with at least one perspective view can be seen by observing the theatre floor plan and following the sight lines of audience members in different parts of the theatre.
Тарих
Театр 1585 жылдың 3 наурызында Андреа Габриеллидің музыкасымен Софоклдің «Эдип патша» қойылымымен ашылды. Алайда, театр бірнеше қойылымнан кейін дерлік тасталып кетті. «Эдип патша» үшін ағаштан және штукатурдан жасалған, Фив қаласының көшелерін бейнелеуге арналған сахналар ешқашан алынып тасталған жоқ: бомбалаулар мен басқа да ауытқуларға қарамастан, олар керемет түрде қазіргі күнге дейін сақталған. Скамоцци жасаған шыны май шамдарының бастапқы жарықтандыру жүйесі кеңістіктің иллюзиясын күшейтіп, жоғары құны мен өрт қаупіне байланысты тек бірнеше рет ғана қолданылды. 1997 жылы театр қайтадан «Эдип патша» қойылымы үшін пайдаланылғанда, Скамоццидің жарық жүйесі қолданылды. Олимпико театры әлі де пьесалар мен музыкалық өнер нарықтары үшін қолданылады, бірақ консервациялық себептерге байланысты көрермендер саны 400-ге дейін шектелген. Көктемде классикалық пьесалар, ал көктемде Il Suono dell'Olimpico фестивалі барысында екі театр маусымында қойылымдар өтеді. Ол жылыту және кондиционермен жабдықталмаған, себебі бұл нәзік ағаш құрылымдарына зиян келтіруі мүмкін. Театр «Дон Джованни» (1979) және «Казанова» (2005) фильмдерін түсіру үшін де пайдаланылған. Олимпико театры ғимаратты тапсыру бойынша Дедало Миноссе халықаралық сыйлығының марапаттау рәсімін қабылдайды. Виченцадағы Казерма Эдерледе орналасқан Виченца американдық жоғары мектебі бірнеше жыл бойы, соның ішінде 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында бітірушілердің салтанатты жиналыстарын өткізу үшін театрды пайдаланды. Алайда, сыныптардың саны айтарлықтай артқандықтан, олар бітіру салтанатына театрды пайдалануын тоқтатты.
The theatre was inaugurated on 3 March 1585 with a production of Sophocles' Oedipus Rex, with music by Andrea Gabrielli. However, the theatre was virtually abandoned after only a few productions. The scenes, which had been created in wood and stucco for Oedipus Rex, and which were meant to represent the streets of Thebes, were never removed: despite bombings and other vicissitudes, they have miraculously preserved into modern times. The original lighting system of glass oil lamps, designed by Scamozzi, heightened the illusion of space, has been used only a few times because of the high cost and the risk of fire. Scamozzi's lighting system was used when, in 1997, the theatre was again employed for a production of Oedipus Rex. The Teatro Olimpico is still used for plays and musical performances, but audience sizes are limited to 400, for conservation reasons. Performances take place in two theatre seasons:classical plays in the autumn and the festival Il Suono dell'Olimpico in the spring. It is not equipped with heating or air conditioning, which could damage the delicate wooden structures. The Theatre has been used as a filming location for films such as Don Giovanni (1979) and Casanova (2005). The Teatro Olimpico hosts the awards ceremony of Dedalo Minosse International Prize for commissioning a building. Vicenza American High School, a military base located on Caserma Ederle in Vicenza, on occasions used the theater for commencement exercises for the graduating classes for a number of years, including, but not limited to the late 1970s and early 1980s. However, as class sizes significantly increased, they have stopped using the theater for graduation ceremonies.
Алдын ала өнімдер
Кейбір авторлар 1580-85 жылдары Олимпик театры салынып, мың жылдан астам уақыттан бері Еуропадағы алғашқы мақсатты түрде салынған театр болды деп жаңылысты. Шындығында, бұл театр сол кезде салынып жатқан көптеген жаңа тұрақты театрлардың бірі еді. Мұрағаттарда Феррарада (1531), Римде (1545), Мантуяда (1549), Болоньяда (1550), Сиенада (1561) және Венецияда (1565) тұрақты театрлар салынғаны көрсетілген. Осы соңғы театрды Палладио өзі Compagnia della Calza үшін жобалаған.
Some authors have incorrectly stated that when the Teatro Olimpico was constructed in 1580–85, it was the first purpose built theatre in Europe in over a thousand years. In reality, the theatre was one of a number of new permanent theatres being constructed at the time. Records show that permanent theatres were constructed in Ferrara (1531), Rome (1545), Mantua (1549), Bologna (1550), Siena (1561), and Venice (1565). This last theatre was designed by Palladio himself, for the Compagnia della Calza.
Ықпал
Ғасырлар бойы Олимпик театрының көптеген жанкүйерлері болды, бірақ салыстырмалы түрде аз еліктеушілері. Бір сыншы былай деп атап өткен: «Театр дизайны тарихында Олимпик театры уақытша тоқтап тұру болды, себебі келесі буын проскуниум аркасын және суретшілер салған декорацияларды қабылдады. Палладионың идеялары көрермен мен оқиға арасындағы қарым-қатынасқа басымдық беретін қазіргі заманғы театр рухына жақын». Тағы бір зерттеуші: «Олимпик театрының сахналық безендірілімінің қатаң формасы [ ] одан әрі дамуға мүмкіндік бермеді», – деп мәлімдеді, сондай-ақ театр өзінің авторларының «археологиялық зерттеулерге» және римдік үлгіге адалдыққа ден қоюының салдарынан, белгілі бір мағынада, өз туындыларының тұтқыны болған. Палладионың ежелгі үлгіні қайта құру бойынша жасаған тәжірибесінің сәтті аяқталуы римдік өткенді қалпына келтіру мақсатын іске асыру қажеттігінің жойылғанын білдірді; енді қатаң және өзгермейтін сценалық қабырғаны және өзгермейтін перспективалық көріністерді жоюдан бастап, жаңашылықтар жасауға болады. Олимпик театрынан шабыттанған алғашқы театр және оның ықпалы ең айқын көрінетін театр – Саббионетадағы «Театро алл’антика». Винченцо Скамоцци жобалаған бұл театр кейде шатастыратын түрде «Олимпик театры» деп те аталады, ал оның кейбір дизайн элементтері, ең бастысы, отыру орындарының артындағы колоннада және ежелгі Римге жасалған нақты сілтемелер, түпнұсқа Олимпик театрынан алынған. Дегенмен, Саббионетада әсем сценалық қабырға жоқ, ал сахнада тек бір көше бойымен бір перспективалық көрініс қолданылады. Сонымен қатар, отыру орны Палладионың эллипстік жоспарынан күрт өзгешеленеді (мүмкін, театр орналасқан ғимараттың әлдеқайда тар пішінінің нәтижесінде). Ағылшын сәулетшісі Иниго Джонс Олимпик театры бітіргеннен кейін көп ұзамай оны аралап, мұқият жазбалар жасады, онда ол перспективалық көріністерге ерекше қызығушылық танытты: «Басты өнер – сіз қай жерде отырсаңыз да, осы перспективалардың біреуін көретініңіз».
Over the centuries, the Teatro Olimpico has had many admirers, but relatively few imitators. One critic has observed: "In the history of theatre design, the Teatro Olimpico was a temporary hiatus, for succeeding generations adopted the proscenium arch and painterly stage sets. Palladio's ideas are closer to the spirit of the modern theatre, which favors the relationship of audience to action." Another notes: "The rigid form of the scenic arrangements of the Teatro Olimpico [ ] precluded any further development," and that the theatre was, in a sense, a prisoner of its creators' emphasis on "considerations of archaeology" and truthfulness to the Roman model. The successful completion of Palladio's experiment in reconstructing the ancient model meant that there was no longer any need to pursue the objective of recovering the Roman past; it was now possible to start making innovations, starting with eliminating the rigid and unchangeable scaenae frons and the unchanging perspective views. The first theatre to draw inspiration from the Teatro Olimpico, and the one in which its influence is the most obvious, is the Teatro all'antica in Sabbioneta. This theatre, which was designed by Vincenzo Scamozzi, is sometimes also referred to, somewhat confusingly, as the "Teatro Olimpico", and some of its design elements, including most notably the colonnade behind the seating area and the self conscious references to ancient Rome, are clearly drawn from the original Teatro Olimpico. However, the elaborate scaenae frons is absent in Sabbioneta, and only a single perspective view, along a single street, is employed onstage. As well, the seating area departs radically from Palladio's elliptical plan (perhaps as a result of the much narrower shape of the building in which the theatre is housed). The English architect Inigo Jones visited the Teatro Olimpico shortly after its completion, and took careful notes, in which he expressed particular admiration for the perspective views: "[T]he chief artifice was that whear so ever you sat you saw one of thes Prospects "