Кіріспе
Кулмбах – Германиядағы Бавария жеріндегі Кулмбах ауданының орталығы. Бұл қала бір кезде Байройт княздығының бекінісі болған және әлемдегі ең ірі қалайы әскерлер мұражайы орналасқан Плассенбург қамалымен, сондай-ақ Bratwürste аталған шұжықтарымен мәшһүр.
Орналасқан жері
Кульмбах Баварияның Жоғарғы Франкония провинциясының ортасында, Байройт қаласынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Кулмбахтың оңтүстігінде Ақ Майн және Қызыл Майн өзендерінің қосылған жерінен Майн өзені басталады.
Тарих
900 жылға тарта қазіргі Шпигель ауданында орман үйі және қорғалған шаруа қожалығы (Фронхоф) орналасқан шағын елді мекен болды, ол Грунвердтегі Майн өзенінен өтуді қорғауға арналған. Кейіннен бұл аймақ Швайнфурт графының қолына өтті, оның билігі көбінесе вальпода кеңсесі арқылы жүзеге асырылды. Кулмбах алғаш рет 1028 және 1040 жылдар аралығында Алькуин Киелі кітабында Құлма деп аталды. Атауы таудан төмен ағып жатқан өзеннен (Culmin aha, Culmna) алынған. Кейіннен бұл өзен қате түсініктің салдарынан Коленбах деп аталды. Швайнфурт графтарының еркек желісі тоқтап қалғанда, Кулмбах Швайнфурттың қызы және мұрагері Жизеланың Дийсен графына үйленуі арқылы Андхтер әулетінің Дийсен тармағына өтті. Графтар Кулмбах маңындағы басқа жерлерді сатып алды, XII ғасырдың бірінші үштен бірінде бірінші бекініс – Плассенбургті салдырды және бүгінгі жоғарғы қалада (Обере Штудт) базар қалашығы мен шіркеу құрды. 1180 жылы Андхтер әулеті император Барбароссамен императорлық князьдікке көтерілді және Венеция мен Триест арасындағы Марано қаласынан (қазіргі Марано Лагунаре) Меранья герцогы атағын алды. 1231 жылы Кулмбахқа қала құқығы берілді. Ескі Плассенбург орнына герцогтар Кулмбахтың үстіндегі төбеде жаңа қамал салды. Мерандықтардың билігі 1248 жылы баласыз қайтыс болған Мерандықтардың соңғы герцогы Отто II-мен аяқталды. Жылдар бойы мұрагерлік даулардан кейін Плассенбург қамалы және осылайша Кулмбахты билеу құқығы 1260 жылы Тюрингияның Орламунде графтарына өтті. Орламундтар Плассенбургтің жаңа қамалын аяқтап, Химмелькрон монастырына негіз салды. Кейін қала мен қаланы кепілге алды. 1340 жылы соңғы Орламунде қайтыс болғаннан кейін келісім бойынша Нюрнберг бургграфтары, Гогенцоллерндер әулетінің мүшелері, Кулмбах пен Плассенбургті басып алды. 17 ғасырға дейін Плассенбург бургграфтың немесе Амттың резиденциясы болды. Кейін ол Кульмбах Гогенцоллерн княздығына (сонымен қатар: Бранденбург Кульмбах немесе 1604 жылдан кейін Бранденбург Байройт) арналған Амт болды. Бамберг, Нюрнберг, Эгер, Хоф және Лейпцигке баратын тарихи және "қорғалатын" жолдардағы қолайлы орналасуы нәтижесінде қалада тоқымашылар, бояушылар және жібек кестешілер үшін гильдиялар гүлденді. 1398 жылы Кулмбахта 1500-2000 адам өмір сүрді; мұны жер, үйлер мен салықтардың бурггравиаттық тізімінен көруге болады. Қаланы әміршілік Vogt немесе шериф, мэр және көрнекті азаматтардың кеңесі басқарды. 1363 жылы князьдік артықшылығын, 1415 жылы Бранденбург маркасын және сайлаушылық құқығын беру нәтижесінде барлық кейінгі франк Гогенцоллерндері өздерін Бранденбург Кульмбах маркаграфы деп атады. 1411 жылдан 1529 жылға дейін Кулмбах қала тұрғындары Бранденбург маркасы үшін әкімшіліктің басында канцлерлер болды (Др. Фредерик Сессельман, Зигмунд Зерер және Себастьян Стублингер). 1430 жылдың 31 қаңтарында гуситтер қаланы тонады. Қаланың көп бөлігі қираған кезде, Санкт-Петер шіркеуін қайта құру барысында, соңы готика стилінде қайта салынды. 1528 жылы маркграф Георгий Пейус тұсында алғашқы протестанттық шіркеу қызметі осы жерде өткізілді. Бранденбург Кульмбахтың соғысқа құштар маркграфы Альберт Альцивиад барлық франктарды өзінің билігі астына алып, қайта құрылған Франкония герцогтігін құруды қалаған. Бірінші Марграф соғысынан кейін Альберт екінші Марграф соғысын бастады және Франкония мен Киелі Рим империясының басқа бөліктеріне апат әкелді. Ақырында оған қарсы лига құрылды, ол ақырында 1553 жылдың 26 қарашасында Сент-Конрад күні Кулмбахқа шабуыл жасап, қаланы тонады. Көптеген тұрғындары қаза тапты немесе қашып кетті, ал қала өртеніп, күл-талқан болды. 1554 жылдың 21 қазанында қарсылық көрсеткен Плассенбургте де өртеніп, жойылды. Бұл қап Плассенбургтегі неміс қалайы сарбаздары мұражайында қайта жасалды, бұл диорама әлемдегі ең ірісі болып табылады. 1557 жылдан бастап қала жаңа маркграф Георг Фредериктің басшылығымен қайта құрылды. 1559 жылы Германиядағы ең маңызды Ренессанс ғимараттарының бірі – Плассенбургтің қайта құрылысы басталды. Алайда, Георг Фредериктің мұрагері, Марграф Кристиан 1604 жылы өзінің резиденциясын көршілес Байройтқа көшірді, өйткені Плассенбург енді әміршіл абсолютизм идеяларын орындай алмады, сондықтан қамалдың кеңейтілуі аяқталды. Дегенмен, маркграфтық резиденция бірнеше рет Кулмбахқа қайтып келді, бір рет 1605 жылы Байройт қаласындағы өрттен кейін, содан кейін, қауіпсіздік үшін, Отыз жылдық соғыс кезінде. Император әскерлері Кулмбахты протестанттық қала ретінде өртеді, бірақ Плассенбургтың берік екені дәлелденді. Ақырында, 1642 жылы резиденция тұрақты түрде Байройтқа көшірілді, ал Кулмбах саяси маңыздылығын жоғалтты. Нәтижесінде, кейінгі жылдары мұнда маңызды оқиғалар болған жоқ. Марграф Карл Фридрих Александр Бранденбург Байройт маркасын өзінің сүйіктісі, леди Элизабет Крэвен есебінен Пруссия короліне сатқанда, Кулмбах та пруссиялыққа айналды, ал Плассенбург келесі жылдары француз соғыс тұтқындары үшін лагерь ретінде пайдаланылды. Плассенбург 1806 жылы Пруссияға қарсы Франция және Бавария күштеріне кедергі келтіргендіктен, Кулмбах қаласы қазан және қараша айларында басылып алынды. Пруссиялық гарнизоны капитуляциядан кейін қамал әскери жарамсыз ету үшін қиратылды. Ақырында, Кулмбах 1810 жылы Баварияға берілді. 1846 жылы ол король Людвигтің Оңтүстік-Солтүстік темір жолына қосылды. Бұл пиво қайнату өндірісі үшін үлкен экономикалық өрбуге әкелді, өйткені олардың өнімдерін экспорттау оңай болды. Сондықтан 1882 жылы пиво қайнатушылардың саны 26-ға жетті. 1890 жылы Кулмбах еркін (kreisunmittelbar) қала ретінде таңдалды. 1933 жылы НСДАП Кулмбахта билікке келді және Плассенбургте неміс технологиясының императорлық мектебі (Reichsschule der deutschen Technik) құрылды. Нәтижесінде, Кулмбахқа қосымша автожол торабы салынды, ол бүгінгі A 70 автобанының бастамасы болды. 1945 жылдың басында Кулмбах американдық әскерлермен күрессіз басылып алынды. 1972 жылғы жергілікті басқару реформаларында Кулмбах және Штадтштайнах аудандары біріктірілді және Кулмбах енді аудан орталығы болып табылады.
Асханалық ерекшеліктер
Жоғары Франконияның дәстүрлі тағамдарынан өзге, Kulmbacher Bratwurst шұжығы да бар, ол өте ұсақ ұнтақталған шошқа етінен жасалады және анис дәмді нанмен, Stölla деп аталатын нанмен беріледі. Бұл шұжықтарды қаладағы көптеген шұжық сататын орындардың бірінде тамашқа алуға болады. Қаладан тыс жерлерде де танымал, "ЕКУ 28" ("EKU 28") деп аталатын күшті сыра бар, оны "Кулмбахер Брауэрай" ("Kulmbacher Brauerei") шығарады және ол көп жылдар бойы әлемдегі ең күшті сыра деп есептелді. Кульмбах Макс Рубнер институтының (Азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі федералды агенттік, бұрынғы Ет зерттеу институты) арқасында сондай-ақ азық-түлік орталығы ретінде де танылды, оның атағы BSE дағдарысынан кейін арта түсті.
Экономика
Кульмбах дәстүрлі түрде сусындар мен тағам өнеркәсібінің өндіріс орталығы болып келген. Жақында ғана ол Roche Kulmbach GmbH (бұрынғы Alnylam Europe AG) биотехникалық фармацевтикалық компаниясына және Glen Dimplex сияқты ыстық су және кондиционерлік жабдықтарды, жылу сорғыларын, жинақтау және тікелей жылыту жабдықтарын құрастыру және басқару ортасына айналды. "AGO" биомасса және электрмен жылуды бірге өндіретін станцияларға маманданған.